Sarga 62

Verse 1

तानुवाच हरिश्रेष्ठो हनुमान्वानरर्षभः।अव्यग्रमनसो यूयं मधु सेवत वानराः।।5.62.1।।अहमावारयिष्यामि युष्माकं परिपन्थिनः।

అప్పుడు హరిశ్రేష్ఠుడు, వానరర్షభుడు హనుమంతుడు వారితో ఇలా అన్నాడు— “ఓ వానరులారా! మనస్సు కలవరపడకుండా మధువును ఆస్వాదించండి; మీకు అడ్డుపడేవారిని నేను అడ్డగిస్తాను।”

Verse 2

श्रुत्वा हनुमतो वाक्यं हरीणां प्रवरोऽङ्गदः।।5.62.2।।प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा पिबन्तु हरयो मधु।

హనుమంతుని మాటలు విని వానరుల్లో శ్రేష్ఠుడైన అంగదుడు ప్రసన్నహృదయంతో పలికాడు— ‘వానరులు మధువును పానంచేయనివ్వండి।’

Verse 3

अवश्यं कृतकार्यस्य वाक्यं हनुमतो मया।।5.62.3।।अकार्यमपि कर्तव्यं किमङ्ग पुनरीदृशम्।

కార్యసిద్ధి చేసిన హనుమంతుని వాక్యాన్ని నేను తప్పక అనుసరించాలి. ఆయన అकार्यమని చెప్పినదైనా చేయమంటే చేస్తాను; మరి ఇలాంటి ధర్మ్యమైన విషయంలో చెప్పేదేముంది!

Verse 4

अङ्गदस्य मुखाच्छ्रुत्वावचनं वानरर्षभाः।।5.62.4।।साधुसाध्विति संहृष्टा वानराः प्रत्यपूजयन्।

అంగదుని ముఖమునుండి వచ్చిన వచనమును విని వానరర్షభులు హర్షించిరి; ‘సాధు, సాధు’ అని వానరులు అతనిని ప్రశంసించి గౌరవించిరి।

Verse 5

पूजयित्वाङ्गदं सर्वे वानरा वानरर्षभम्।।5.62.5।।जग्मुर्मधुवनं यत्र नदीवेग इव द्रुमम्।

వానరర్షభుడైన అంగదుని పూజించి గౌరవించిన తరువాత, వానరులందరు మధువనమునకు వెళ్లిరి—నది వేగము వృక్షమును ఢీకొనినట్లు।

Verse 6

ते प्रविष्टा मधुवनं पालानाक्रम्य वीर्यतः।।5.62.6।।अतिसर्गाच्च पटवो दृष्ट्वा श्रुत्वा च मैथिलीम्।पपुस्सर्वे मधु तदा रसवत्फलमाददुः।।5.62.7।।

వారు మధువనంలో ప్రవేశించి, బలపరాక్రమాలతో తోటకాపలాదారులను దాడి చేసి అణచివేశారు।

Verse 7

ते प्रविष्टा मधुवनं पालानाक्रम्य वीर्यतः।।5.62.6।।अतिसर्गाच्च पटवो दृष्ट्वा श्रुत्वा च मैथिलीम्।पपुस्सर्वे मधु तदा रसवत्फलमाददुः।।5.62.7।।

సఫలతతో ఉల్లసిస్తూ—మైథిలిని చూసి, ఆమె వార్తను విని—అప్పుడు వారందరూ తేనె త్రాగి, రసభరితమైన ఫలాలను తీసుకున్నారు।

Verse 8

उत्पत्य च ततस्सर्वे वनपालान् समागतान्।ताडयन्ति स्म शतश स्सक्तान्मधुवने तदा।।5.62.8।।

ఆపై వారు అందరూ ఒక్కసారిగా ఎగిరి, మధువనంలో నిమగ్నమై చేరిన తోటకాపలాదారులను వంద విధాలుగా కొట్టసాగారు।

Verse 9

मधूनि द्रोणमात्राणि बाहुभिः परिगृह्य ते।पिबन्ति सहिता स्सर्वे निघ्नन्ति स्म तथापरे।।5.62.9।।

వారు భుజాలతో ద్రోణమాత్రమైన తేనెను ఎత్తుకొని అందరూ కలిసి త్రాగారు; మరికొందరు అదే వేళ రక్షకులను కొట్టి వెనక్కు తోలివేశారు।

Verse 10

केचित्पीत्वा प्रविध्यन्ति मधूनि मधुपिङ्गलाः।मधूच्छिष्टेन केचिच्च जग्मुरन्योन्यमुत्कटाः।।5.62.10।।

కొంతమంది తేనెవర్ణ వానరులు మధువును త్రాగి దానిని చల్లచెదురుగా విసిరారు; మరికొందరు తేనెచట్టపు ముక్కలతో మత్తులో పరస్పరం మధ్య ఉన్మత్తంగా తిరిగారు।

Verse 11

अपरे वृक्षमूले तु शाखां गृह्य व्यवस्थिताः।अत्यर्थं च मदग्लानाः पर्णान्यास्तीर्य शेरते।।5.62.11।।

మరికొందరు చెట్ల వేర్ల దగ్గర కొమ్మను పట్టుకుని కూర్చున్నారు; ఇంకొందరు అధిక మత్తుతో నీరసించి ఆకులను పరచుకుని అక్కడే పడుకున్నారు।

Verse 12

उन्मत्तभूताः प्लवगा मधुमत्ताश्च हृष्टवत्।क्षिपन्ति च तथान्योन्यं स्खलन्ति च तथाऽपरे।।5.62.12।।

మధువల్ల మత్తులైన వానరులు ఉన్మత్తులవలె హర్షోన్మాదంతో విహరించారు. కొందరు పరస్పరం తోసుకున్నారు; మరికొందరు తూలుతూ జారిపడ్డారు॥

Verse 13

केचित् क्ष्वेलां प्रकुर्वन्ति केचित् कूजन्ति हृष्टवत्।हरयोमधुना मत्ताः केचित्सुप्ता महीतले।।5.62.13।।

కొందరు పెద్దగా గర్జించారు, కొందరు హర్షంతో కూశారు. మధుమత్తులైన కొందరు వానరులు నిద్రమత్తులోకి జారగా, కొందరు నేలపైనే నిద్రించారు॥

Verse 14

कृत्वा केचिद्धसन्त्यन्ये केचित्कुर्वन्ति चेतरत्।कृत्वा केचिद्वदन्त्यन्ये केचिद्बुध्यन्ति चेतरत्।।5.62.14।।

కొందరు ఏదో చేసి ఇతరులను నవ్వించారు; కొందరు వేరే పనిలో పడ్డారు. కొందరు ఏదో చేసి తరువాత ఇతరులతో మాట్లాడారు; మరికొందరు మనస్సును ఇంకొక దిశకు మళ్లించారు॥

Verse 15

येऽप्यत्र मधुपाला स्स्युः प्रेष्या दधिमुखस्य तु।तेऽपि तैर्वानरैर्भीमैः प्रतिषिद्धा दिशो गताः।।5.62.15।।

అక్కడ ఉన్న మధుపాలకులు—దధిముఖుని సేవకులు—వారికూడా ఆ భయంకర వానరులచే అడ్డుకోబడి తరిమివేయబడి అన్ని దిశలకూ పారిపోయారు॥

Verse 16

जानुभिस्तु प्रकृष्टाश्च देवमार्गं प्रदर्शिताः।अब्रुवन् परमोद्विग्ना गत्वा दधिमुखं वचः।।5.62.16।।

మోకాళ్లపై లాగబడుతూ, అశ్లీల ప్రదర్శనతో అవమానింపబడి ఆ రక్షకులు పరమోద్విగ్నులయ్యారు. వారు దధిముఖుని వద్దకు వెళ్లి జరిగినదంతా నివేదించారు॥

Verse 17

हनूमता दत्तवरैर्हतं मधुवनं बलात्।वयं च जानुभिः कृष्टा देवमार्गं च दर्शिताः।।5.62.17।।

హనుమంతుడు ఇచ్చిన అనుమతిని ఆధారంగా చేసుకొని వారు బలాత్కారంగా మధువనాన్ని ధ్వంసం చేశారు; మమ్మల్ని కూడా మోకాళ్లపై లాగుతూ తీసుకెళ్లి అశ్లీల ప్రదర్శనకు గురిచేశారు।

Verse 18

ततो दधिमुख: क्रुद्धो वनपस्तत्र वानरः।हतं मधुवनं श्रुत्वा सान्त्वयामास तान् हरीन्।।5.62.18।।

అప్పుడు వనరక్షకుడైన వానరుడు దధిముఖుడు మధువనం ధ్వంసమైందని విని కోపించాడు; అయినా ఆ వానరులను (కాపలాదారులను) సాంత్వన వచనాలతో ధైర్యపరిచాడు।

Verse 19

इहागच्छत गच्छामो वानरान् बलदर्पितान्।बलेन वारयिष्यामो मधु भक्षयतो वयम्।।5.62.19।।

‘ఇక్కడికి రండి; బలగర్వంతో మధువును భక్షిస్తున్న ఆ వానరుల వద్దకు వెళ్లుదాం. బలంతోనే వారిని ఆపుదాం.’

Verse 20

श्रुत्वा दधिमुखस्येदं वचनं वानरर्षभाः।पुनर्वीरा मधुवनं तेनैव सहसा ययुः।।5.62.20।।

దధిముఖుని ఈ మాటలు విని ఆ వీర వానరశ్రేష్ఠులు అతనితోనే కలిసి వెంటనే మళ్లీ మధువనానికి వెళ్లారు।

Verse 21

मध्ये चैषां दधिमुखः प्रगृह्य तरसा तरुम्।समभ्यधावद्वेगेन ते च सर्वे प्लवङ्गमाः।।5.62.21।।

వారి మధ్య దధిముఖుడు బలంగా ఒక వృక్షాన్ని పట్టుకొని ఉత్సాహంతో వేగంగా ముందుకు దూసుకెళ్లాడు; అతని వెంట ఆ ప్లవంగమ వానరులందరూ పరుగెత్తారు।

Verse 22

ते शिलाः पादपांश्चापि पर्वतांश्चापि वानराः।गृहीत्वाऽऽभ्यगमन् क्रुद्धा यत्र ते कपिकुञ्जराः।।5.62.22।।

ఆ వానరులు కోపంతో శిలలు, వృక్షాలు, పర్వతాలనుకూడా ఎత్తుకొని, ఆ కపికుంజరులు ఉన్న చోటుకు ముందుకు సాగారు।

Verse 23

ते स्वामिवचनं वीरा हृदयेष्ववसज्य तत्।त्वरया ह्यभ्यधावन्त सालतालशिलायुधाः।।5.62.23।।

ఆ వీరులు స్వామి ఆజ్ఞను హృదయంలో నిలుపుకొని, శాల-తాల వృక్షాలు మరియు శిలలను ఆయుధాలుగా చేసుకొని, తక్షణమే వేగంగా దూసుకెళ్లారు।

Verse 24

वृक्षस्थांश्च तलस्थांश्च वानरान् बलदर्पितान्।अभ्यक्रामंस्ततो वीराः पालास्तत्र सहस्रशः।।5.62.24।।

అప్పుడు వేల సంఖ్యలో ఉన్న ఆ వీర రక్షకులు, వృక్షాలపై ఉన్నవారినీ నేలపై ఉన్నవారినీ—బలగర్వంతో ఉన్న వానరులపై దాడి చేశారు।

Verse 25

अथ दृष्ट्वा दधिमुखं क्रुद्धं वानरपुङ्गवाः।अभ्यधावन्त वेगेन हनुमत्प्रमुखास्तदा।।5.62.25।।

అప్పుడు కోపంతో ఉన్న దధిముఖుణ్ని చూసి, హనుమంతుడు ముందుండగా ఆ వానరశ్రేష్ఠులు వేగంగా అతని వైపు దూసుకెళ్లారు।

Verse 26

तं सवृक्षं महाबाहुमापतन्तं महाबलम्।आर्यकं प्राहरत्तत्र बाहुभ्यां कुपितोऽङ्गदः।।5.62.26।।

చేతిలో వృక్షాన్ని పట్టుకొని మహాబలుడు, మహాబాహువు అయిన వృద్ధ దధిముఖుడు దూసుకొచ్చినప్పుడు, కోపించిన అంగదుడు అక్కడే అతనిని రెండు భుజాలతో పట్టుకొని బలంగా కొట్టాడు।

Verse 27

मदान्धश्च न वेदैनमार्यकोऽयं ममेति सः।अथैनं निष्पिपेषाशु वेगवद्वसुधातले।।5.62.27।।

గర్వముతో అంధుడై అతడు ‘ఇతడు నా పూజ్య వృద్ధుడు’ అని గుర్తించలేదు. ఆపై బలమైన వేగంతో అతనిని వెంటనే నేలపై పడేసి నలిపివేశాడు।

Verse 28

स भग्नबाहूरुभुजो विह्वलश्शोणितोक्षितः।मुमोह सहसा वीरो मुहूर्तं कपिकुञ्जरः।।5.62.28।।

భుజాలు, అవయవాలు విరిగి, వ్యాకులుడై రక్తంతో తడిసిన ఆ వీరుడు—కపులలో గజరాజు—ఒక క్షణం అకస్మాత్తుగా మూర్ఛపోయాడు।

Verse 29

स समाश्वस्य सहसा सङ्कृद्धो राजमातुलः।वानरान्वारयामास दण्डेन मधुमोहितान्।।5.62.29।।

వెంటనే తేరుకొని, రాజమాతులుడైన దధిముఖుడు తీవ్రంగా కోపించి, మధుమదంతో మోహితులైన వానరులను దండంతో అడ్డగించసాగాడు।

Verse 30

स कथञ्चिद्विमुक्तस्स्तैर्वानरैर्वानरर्षभः।उवाचैकान्तमाश्रित्य भृत्यान् स्वान् समुपागतान्।।5.62.30।।

ఆ వానరుల నుండి ఎంతో కష్టపడి విముక్తుడైన వానరర్షభుడు దధిముఖుడు ఏకాంతస్థానాన్ని ఆశ్రయించి, చేరిన తన భృతులను ఉద్దేశించి పలికెను।

Verse 31

एते तिष्ठन्तु गच्छामो भर्ता नो यत्र वानरः।सुग्रीवो विपुलग्रीवः सह रामेण तिष्ठति।।5.62.31।।

వీరు ఇక్కడే నిలిచియుండుగాక. మన ప్రభువు వానరుడు, విపులగ్రీవుడైన సుగ్రీవుడు శ్రీరామునితో కలిసి ఉన్న చోటికి మనము వెళ్లుదాం।

Verse 32

सर्वं चैवाङ्गदे दोषं श्रावयिष्यामि पार्थिवे।अमर्षी वचनं श्रुत्वा घातयिष्यति वानरान्।।5.62.32।।

అంగదుని సమస్త దోషమును నేను రాజునకు వినిపించెదను. కోపశీలుడైన రాజు ఈ మాట విని వానరులను సంహరింపజేయును।

Verse 33

इष्टं मधुवनं ह्येतत्पार्थिवस्य महात्मनः।पितृपैतामहं दिव्यं देवैरपि दुरासदम्।।5.62.33।।

ఈ మధువనం మహాత్ముడైన రాజుకు అత్యంత ప్రియమైనది. ఇది పితృ‑పైతామహికమైన దివ్య వనం; దేవతలకైనా ఇందులో ప్రవేశించడం దుర్లభం.

Verse 34

स वानरानिमान् सर्वान् मधुलुब्धान् गतायुषः।घातयिष्यति दण्डेन सुग्रीवस्ससुहृज्जनान्।।5.62.34।।

సుగ్రీవుడు తన సుహృదులతో కలిసి దండంతో ఈ మధులోభి వానరులందరినీ శిక్షిస్తాడు—వారు ఇప్పటికే మృతిపథంలో ఉన్నట్టుగా.

Verse 35

वध्या ह्येते दुरात्मानो नृपाज्ञापरिभाविनः।अमर्षप्रभवो रोषस्सफलो नो भविष्यति।।5.62.35।।

రాజాజ్ఞను అవమానించిన ఈ దురాత్ములు వధయోగ్యులు. కాబట్టి అసహనమునుంచి పుట్టిన మా ఈ కోపం వ్యర్థం కాబోదు.

Verse 36

एवमुक्त्वा दधिमुखो वनपालान्महाबलः।जगाम सहसोत्पत्य वनपालैस्समन्वितः।।5.62.36।।

ఇలా చెప్పి మహాబలుడైన దధిముఖుడు వెంటనే లేచి దూకి, ఆ వనపాలకులతో కలిసి బయలుదేరాడు.

Verse 37

निमेषान्तरमात्रेण स हि प्राप्तो वनालयः।सहस्रांशुसुतो धीमान् सुग्रीवो यत्र वानरः।।5.62.37।।

ఒక కన్నుమిట్టు వ్యవధిలోనే ఆ వనవాసి అక్కడికి చేరాడు; అక్కడ సహస్రాంశు పుత్రుడైన ధీమంత వానరుడు సుగ్రీవుడు ఉన్నాడు.

Verse 38

रामं च लक्ष्मणं चैव दृष्ट्वा सुग्रीवमेव च।समप्रतिष्ठां जगतीमाकाशान्निपपात ह।।5.62.38।।

రాముడిని, లక్ష్మణుడిని, అలాగే సుగ్రీవుడిని చూసి, అతడు ఆకాశమార్గం నుండి దిగివచ్చి సమతల భూమిపై నిలిచెను।

Verse 39

सन्निपत्य महावीर्यस्सर्वैस्तै: परिवारितः।हरिर्दधिमुखः पालैः पालानां परमेश्वरः।।5.62.39।।स दीनवदनो भूत्वा कृत्वा शिरसि चाञ्जलिम्।सुग्रीवस्य शुभौ मूर्ध्ना चरणौ पत्यपीडयत्।।5.62.40।।

అప్పుడు మహావీరుడైన దధిముఖుడు—రక్షకుల అధిపతి—అన్ని కాపలాదారులతో పరివృతుడై అక్కడికి వచ్చెను। అతడు దుఃఖముఖుడై, అంజలి చేసి తలపై ఉంచి, సుగ్రీవుని శుభపాదాలను నుదుటితో తాకి భక్తితో నమస్కరించెను।