Sarga 59

Verse 1

एतदाख्याय तत्सर्वं हनुमान्मारुतात्मजः।भूयस्समुपचक्राम वचनं वक्तुमुत्तरम्।।।।

ఇదంతా యథావిధిగా వివరించిన తరువాత మారుతాత్మజుడు హనుమంతుడు మళ్లీ ప్రత్యుత్తరంగా మరిన్ని వచనాలు పలకడం ప్రారంభించాడు।

Verse 2

सफलो राघवोद्योग स्सुग्रीवस्य च सम्भ्रमः।शीलमासाद्य सीताया मम च प्रवणं मनः।।।।

రాఘవుని ప్రయత్నం ఫలించింది; సుగ్రీవుని ఉత్సాహపూరిత యత్నమూ సార్థకమైంది. సీతాదేవి శీలాన్ని దర్శించి నా మనస్సు ఆమె కార్యంలో మరింత భక్తి-దృఢనిశ్చయంతో ప్రవణమైంది।

Verse 3

तपसा निर्दहेल्लोकान्क्रुद्धो वा निर्दहेदपि।सर्वधातिप्रवृद्धोऽसौ रावणो राक्षसाधिपः ॥ ॥

రాక్షసాధిపతి రావణుడు తపస్సు బలంతో అత్యంత మహాబలవంతుడై పెరిగిపోయెను. అతడు క్రోధించినచో తపోబల ప్రభావంతో లోకములనుకూడ దహించగలడు।

Verse 4

तस्य तां स्पृशतो गात्रं तपसा न विनाशितम्।न तदग्निशिखा कुर्यात्संस्पृष्टा पाणिना सती।।।।जनकस्यात्मजा कुर्याद्यत्क्रोधकलुषीकृता।

అతడు ఆమె దేహాన్ని తాకినప్పటికీ, అతని తపోబల ప్రభావం వల్ల ఆమె దేహం అతనిని నశింపజేయలేదు. చేతి స్పర్శతో అగ్నిశిఖ కూడా చేయలేని కార్యాన్ని, జనకనందిని క్రోధకలుషితమైతే చేయగలదు—అయినా ఆమె దానిని నియంత్రించింది।

Verse 5

जाम्बवत्प्रमुखान् सर्वाननुज्ञाप्य महाहरीन्।।5.59.5।।अस्मिन्नेवं गते कार्ये भवतां च निवेदिते।न्याय्यं स्म सह वैदेह्या द्रष्टुं तौ पार्थिवात्मजौ।।5.59.6।।

జాంబవంతుని నాయకత్వంలోని సమస్త మహావానర వీరులను అనుమతి తీసుకొని, ఈ కార్యం ఇలా జరిగినదని మీకు నివేదించిన తరువాత, వైదేహితో కలిసి ఆ ఇద్దరు రాజకుమారులు దర్శించుట సముచితం.

Verse 6

जाम्बवत्प्रमुखान् सर्वाननुज्ञाप्य महाहरीन्।।5.59.5।।अस्मिन्नेवं गते कार्ये भवतां च निवेदिते।न्याय्यं स्म सह वैदेह्या द्रष्टुं तौ पार्थिवात्मजौ।।5.59.6।।

ఇప్పుడు ఈ కార్యం ఈ స్థితికి చేరి మీకు నివేదించబడింది; కాబట్టి వైదేహితో కలిసి ఆ ఇద్దరు రాజకుమారులు—రాముడు, లక్ష్మణుడు—సాక్షాత్తుగా కలుసుకోవడం సముచితం.

Verse 7

अहमेकोऽपि पर्याप्तस्सराक्षसगणां पुरीम्।तां लङ्कां तरसा हन्तुं रावणं च महाबलम्।।5.59.7।।

నేను ఒక్కడినే అయినా సరే—రాక్షసగణంతో కూడిన ఆ లంకానగరాన్ని వేగంగా ధ్వంసం చేయడానికి, అలాగే మహాబలుడైన రావణుణ్ని సంహరించడానికి సమర్థుడను.

Verse 8

किं पुन स्सहितो वीरैर्बलवद्भिः कृतात्मभिः।कृतास्त्रै: प्लवगैश्शूरैर्भवद्भिविजयैषिभिः।।।।

అయితే మీలాంటి బలవంతులు, నియమశీలులు, అస్త్రనిపుణులు, విజయాన్ని కోరే శూర ప్లవగవీరులతో కలిసి ఉంటే నేను మరెంత గొప్పగా సాధించగలనో!

Verse 9

अहं तु रावणं युद्धे ससैन्यं सपुरस्सरम्।सहपुत्त्रं वधिष्यामि सहोदरयुतं युधि।।।।

నేను యుద్ధరంగంలో రావణుని—అతని సైన్యంతో, అతని పరివారంతో—అతని కుమారులతోను సహోదరులతోను కూడ, యుద్ధంలోనే సంహరిస్తాను।

Verse 10

ब्राह्ममैन्द्रं च रौद्रं च वायव्यं वारणं तथा।यदि शक्रजितोऽस्त्राणि दुर्निरीक्षाणि संयुगे।।।।तान्यहं वधिष्यामि हनिष्यामि च राक्षसान्।

యుద్ధంలో ఇంద్రజితుడు బ్రహ్మ, ఇంద్ర, రుద్ర, వాయు, వరుణుల దుర్దర్శమైన దివ్యాస్త్రాలను ప్రయోగించినా, నేను వాటిని నిర్వీర్యం చేసి రాక్షసులను సంహరిస్తాను।

Verse 11

भवतामभ्यनुज्ञातो विक्रमो मे रुणद्धि तम्।।।।मयातुला विसृष्टा हि शैलवृष्टिर्निरन्तरा।देवानपि रणे हन्यात्किं पुनस्तान्निशाचरान्।।।।

మీ అనుమతి లభిస్తే నా పరాక్రమం వారిని అడ్డగించి నశింపజేస్తుంది. నేను విసిరే అతులమైన, నిరంతర శిలావృష్టి యుద్ధంలో దేవతలనైనా సంహరించగలదు—ఇక ఆ నిశాచర రాక్షసుల సంగతి ఏమనాలి।

Verse 12

भवतामभ्यनुज्ञातो विक्रमो मे रुणद्धि तम्।।5.59.11।।मयातुला विसृष्टा हि शैलवृष्टिर्निरन्तरा।देवानपि रणे हन्यात्किं पुनस्तान्निशाचरान्।।5.59.12।।

మీ అనుమతి లభిస్తే నా పరాక్రమం వారిని అడ్డగించి నశింపజేస్తుంది. నేను విసిరే అతులమైన, నిరంతర శిలావృష్టి యుద్ధంలో దేవతలనైనా సంహరించగలదు—ఇక ఆ నిశాచర రాక్షసుల సంగతి ఏమనాలి।

Verse 13

सागरोऽप्यतियाद्वेलां मन्दरः प्रचलेदपि।न जाम्बवन्तं समरे कम्पयेदरिवाहिनी।।।।

సముద్రమైనా తన తీరమర్యాదను దాటినా, మందరపర్వతమూ కంపించినా, యుద్ధంలో శత్రుసేన జాంబవంతుణ్ని కదిలించలేను।

Verse 14

सर्वराक्षससङ्घानां राक्षसा ये च पूर्वकाः।अलमेको विनाशाय वीरो वालिसुतः कपिः।।5.59.14।।

అన్ని రాక్షససంఘాలనూ—వారి అగ్రవీర రాక్షసులనూ—నాశనం చేయుటకు వాలి కుమారుడైన వీర వానరుడు అంగదుడు ఒక్కడే చాలును।

Verse 15

पनसस्योरुवेगेन नीलस्य च महात्मनः।मन्दरोऽप्यवशीर्येत किंपुनर्युधि राक्षसाः।।।

పనసుని మహావేగంతోను, మహాత్ముడైన నీలుని బలంతోను మందరపర్వతమూ చీలి చూర్ణమగును; ఇక యుద్ధంలో రాక్షసులు ఎంతమాత్రం!

Verse 16

सदेवासुरयक्षेषु गन्धर्वोरगपक्षिषु।मैन्दस्य प्रतियोद्धारं शंसत द्विविदस्य वा।।।।

దేవులు, అసురులు, యక్షులు—గంధర్వులు, నాగులు, పక్షులలోనూ—చెప్పండి, మైందుడికైనా ద్వివిదుడికైనా యుద్ధంలో ప్రతియోధుడు ఎవరు?

Verse 17

अश्विपुत्रौ महाभागावेतौ प्लवगसत्तमौ।एतयोः प्रतियोद्दारं न पश्यामि रणाजिरे।।।।

ఈ ఇద్దరు అశ్వినీకుమారుల పుత్రులు, మహాభాగ్యశాలులు—వానరయోధుల్లో శ్రేష్ఠులు. యుద్ధరంగంలో వీరికి ప్రతియోధుడు ఎవడూ నాకు కనబడడు।

Verse 18

पितामहवरोत्सेकात्परमं दर्पमास्थितौ।अमृतप्राशिनावेतौ सर्ववानरसत्तमौ।।।।

పితామహుని వరప్రసాదంతో ఉల్లసించి వారు పరమ గర్వంలో నిలిచియున్నారు. ఈ ఇద్దరూ అమృతపానం చేసినవారు; సమస్త వానరయోధులలో శ్రేష్ఠులు॥

Verse 19

अश्विनोर्माननार्थं हि सर्वलोकपितामहः।सर्वावध्यत्वमतुलमनयोर्दत्तवान्पुरा।।।।

అశ్వినీకుమారుల గౌరవార్థం, సమస్త లోకాల పితామహుడు పూర్వకాలంలో ఈ ఇద్దరికీ అతులమైన ‘సర్వావధ్యత్వం’—ఎవరిచేతనూ వధింపబడని వరాన్ని ప్రసాదించాడు॥

Verse 20

वरोत्सेकेन मत्तौ च प्रमथ्य महतीं चमूम्।सुराणाममृतं वीरौ पीतवन्तौ प्लवङ्गमौ।।।।

వరప్రభావ గర్వంతో మత్తులైన ఆ ఇద్దరు వీర ప్లవంగములు మహాసేనను చూర్ణం చేసి దేవతల అమృతాన్ని పానముచేశారు॥

Verse 21

एतावेव हि सङ्कृद्धौ सवाजिरथकुञ्जराम्।लङ्कां नाशयितुं शक्तौ सर्वे तिष्ठन्तु वानराः।।।।

ఈ ఇద్దరే కోపోద్రిక్తులైతే, గుర్రాలు-రథాలు-ఏనుగులతో కూడిన లంకను నాశనం చేయగలరు—మిగతా వానరులంతా పక్కన నిలిచినా సరే॥

Verse 22

मयैव निहता लङ्का दग्धा भस्मीकृता पुनः।राजमार्गेषु सर्वत्र नाम विश्रावितं मया।।।।

లంకను నేనే ఒక్కడే నాశనం చేశాను—దహించి మరల భస్మం చేశాను; రాజమార్గములన్నింటా నా నామాన్ని నేనే ప్రసిద్ధి చేశాను॥

Verse 23

जयत्यतिबलो रामो लक्ष्मणश्च महाबलः।राजा जयति सुग्रीवो राघवेणाभिपालितः।।।।अहं कोसलराजस्य दासः पवनसम्भवः।हनुमानिति सर्वत्र नाम विश्रावितं मया।।।।

అతిబలవంతుడైన శ్రీరామునికి జయం, మహాబలవంతుడైన లక్ష్మణునికీ జయం. రాఘవుడు రక్షించే రాజు సుగ్రీవునికి జయం. నేను కోసలరాజుని దాసుడను, పవనసంభవుడను; ‘హనుమాన్’ అనే నామాన్ని నేను సర్వత్రా ప్రసిద్ధి చేశాను।

Verse 24

जयत्यतिबलो रामो लक्ष्मणश्च महाबलः।राजा जयति सुग्रीवो राघवेणाभिपालितः।।5.59.23।।अहं कोसलराजस्य दासः पवनसम्भवः।हनुमानिति सर्वत्र नाम विश्रावितं मया।।5.59.24।।

అతిబలవంతుడైన శ్రీరామునికి జయం, మహాబలవంతుడైన లక్ష్మణునికీ జయం. రాఘవుడు రక్షించే రాజు సుగ్రీవునికి జయం. నేను కోసలరాజుని దాసుడను, పవనసంభవుడను; ‘హనుమాన్’ అనే నామాన్ని నేను సర్వత్రా ప్రసిద్ధి చేశాను।

Verse 25

अशोकवनिकामध्ये रावणस्य दुरात्मनः।अध स्ताच्छिंशुपावृक्षे साध्वी करुणमास्थिता।।।।राक्षसीभिः परिवृता शोकसंतापकर्शिता।मेघलेखापरिवृता चन्द्रलेखेव निष्प्रभा।।।।।अचिन्तयन्ती वैदेही रावणं बलदर्पितम्।

దురాత్ముడైన రావణుని అశోకవనిక మధ్యలో, శింశుపా వృక్షం క్రింద సాధ్వీ సీత కరుణ స్థితిలో కూర్చుండెను। రాక్షసీగణముచే చుట్టుముట్టబడి, శోకసంతాపముచే క్షీణించి, మేఘరేఖలతో కప్పబడిన చంద్రకాంతిలా నిష్ప్రభగా ఉండెను; బలదర్పంతో మదించిన రావణుని ఆమె ఏమాత్రం తలచలేదు।

Verse 26

अशोकवनिकामध्ये रावणस्य दुरात्मनः।अध स्ताच्छिंशुपावृक्षे साध्वी करुणमास्थिता।।5.59.25।।राक्षसीभिः परिवृता शोकसंतापकर्शिता।मेघलेखापरिवृता चन्द्रलेखेव निष्प्रभा।।5.59.26।।।अचिन्तयन्ती वैदेही रावणं बलदर्पितम्।

దురాత్ముడైన రావణుని అశోకవనిక మధ్యలో, శింశుపా వృక్షం క్రింద సాధ్వీ సీత కరుణ స్థితిలో కూర్చుండెను। రాక్షసీగణముచే చుట్టుముట్టబడి, శోకసంతాపముచే క్షీణించి, మేఘరేఖలతో కప్పబడిన చంద్రకాంతిలా నిష్ప్రభగా ఉండెను; బలదర్పంతో మదించిన రావణుని ఆమె ఏమాత్రం తలచలేదు।

Verse 27

पतिव्रता च सुश्रोणी अवष्टब्धा च जानकी।।।।अनुरक्ता हि वैदेही रामं सर्वात्मना शुभा।अनन्यचित्ता रामे च पौलोमीव पुरन्दरे।।।।

పతివ్రతయైన, సుందరనితంబములుగల జానకి నియంత్రిత స్థితిలో ఉన్నా, శుభమయిన వైదేహి సర్వాత్మనా శ్రీరామునందే అనురక్తురాలై ఉండెను। రామునందే ఆమె చిత్తం అనన్యంగా నిలిచెను—పౌలోమీ (శచీ) పురందరుడు (ఇంద్రుడు) యందు ఉన్నట్లుగా।

Verse 28

पतिव्रता च सुश्रोणी अवष्टब्धा च जानकी।।5.59.27।।अनुरक्ता हि वैदेही रामं सर्वात्मना शुभा।अनन्यचित्ता रामे च पौलोमीव पुरन्दरे।।5.59.28।।

పతివ్రత, సుస్రోణి అయిన జానకి నిర్బంధంలో ఉన్నప్పటికీ శుభమయిగా నిలిచింది. వైదేహి సర్వాత్మనా శ్రీరామునందే అనురక్తురాలై, రామునందే అనన్యచిత్తగా ఉండెను—పౌలోమీ (శచీ) పురందరుడు (ఇంద్రుడు) యందు ఉన్నట్లుగా।

Verse 29

तदेकवासस्संवीता रजोध्वस्ता तथैव च।शोकसन्तापदीनाङ्गी सीता भर्तृहिते रता।।।।

ఆమె ఆ ఒక్క వస్త్రముతోనే కప్పబడి, మునుపటిలాగే ధూళితో కప్పబడినదై ఉండెను. శోకసంతాపాలతో దేహం క్షీణించిన సీత, అయినా భర్త హితమునందే నిమగ్నమై ఉండెను।

Verse 30

सा मया राक्षसीमध्ये तर्ज्यमाना मुहुर्मुहुः।राक्षसीभिर्विरूपाभिर्दृष्टा हि प्रमदावने।।।।एकवेणीधरा दीना भर्तृचिन्तापरायणा।अधश्शय्या विवर्णाङ्गी पद्मिनीव हिमागमे।।।।रावणाद्विनिवृत्तार्था मर्तव्यकृतनिश्चया।

నేను ఆమెను ప్రమదావనంలో రాక్షసీమధ్యలో చూచితిని—వికారరూపిణులైన రాక్షసీలు ఆమెను మళ్లీ మళ్లీ బెదిరించుచుండిరి. ఒకే వ్రేణి ధరించి, దీనస్థితిలో, భర్తచింతలో పరాయణమై, నేలమీదే పడుకొని ఉండెను; హిమకాలంలో పద్మినిలా ఆమె దేహకాంతి మసకబారెను. రావణుని అభ్యర్థనలను తిరస్కరించి, మరణనిశ్చయం చేసుకొనెను।

Verse 31

सा मया राक्षसीमध्ये तर्ज्यमाना मुहुर्मुहुः।राक्षसीभिर्विरूपाभिर्दृष्टा हि प्रमदावने।।5.59.30।।एकवेणीधरा दीना भर्तृचिन्तापरायणा।अधश्शय्या विवर्णाङ्गी पद्मिनीव हिमागमे।।5.59.31।।रावणाद्विनिवृत्तार्था मर्तव्यकृतनिश्चया।

నేను ఆమెను ప్రమదావనంలో రాక్షసీమధ్యలో చూచితిని—వికారరూపిణులైన రాక్షసీలు ఆమెను మళ్లీ మళ్లీ బెదిరించుచుండిరి. ఒకే వ్రేణి ధరించి, దీనస్థితిలో, భర్తచింతలో పరాయణమై, నేలమీదే పడుకొని ఉండెను; హిమకాలంలో పద్మినిలా ఆమె దేహకాంతి మసకబారెను. రావణుని అభ్యర్థనలను తిరస్కరించి, మరణనిశ్చయం చేసుకొనెను।

Verse 32

कथञ्चिन्मृगशाबाक्षी विश्वासमुपपादिता।।।।ततः संभाषिता चैव सर्वमर्थं च दर्शिता।रामसुग्रीवसख्यं च श्रुत्वा प्रीतिमुपागता।।।।

కష్టపడి నేను మృగశావాక్షి దేవి విశ్వాసాన్ని సంపాదించాను. అనంతరం ఆమెతో సంభాషించి సమస్త విషయాన్ని నివేదించాను; శ్రీరామునికి సుగ్రీవునితో సఖ్యం ఉందని విని ఆమె పరమానందాన్ని పొందింది.

Verse 33

कथञ्चिन्मृगशाबाक्षी विश्वासमुपपादिता।।5.59.32।।ततः संभाषिता चैव सर्वमर्थं च दर्शिता।रामसुग्रीवसख्यं च श्रुत्वा प्रीतिमुपागता।।5.59.33।।

ఆమె ఆచారం నియమబద్ధమైనది, భర్తపై ఆమె భక్తి అత్యుత్తమమైనది; అందువల్ల మహాత్మురాలైన ఆమె, తనకు అపకారం చేసిన దశగ్రీవుని కూడా సంహరించదు.

Verse 34

नियतस्समुदाचारो भक्तिर्भर्तरि चोत्तमा।यन्न हन्ति दशग्रीवं सा महात्मा कृतागसम्।।।।

ఆమె ఆచారం నియమబద్ధమైనది, భర్తపై ఆమె భక్తి అత్యుత్తమమైనది; అందువల్ల మహాత్మురాలైన ఆమె, తనకు అపకారం చేసిన దశగ్రీవుని కూడా సంహరించదు.

Verse 35

निमित्तमात्रं रामस्तु वधे तस्य भविष्यति।सा प्रकृत्यैव तन्वङ्गी तद्वियोगाच्च कर्शिता।।।।प्रतिपत्पाठशीलस्य विद्येव तनुमतां गता।

అతని వధలో శ్రీరాముడు కేవలం కారణమాత్రుడై ఉంటాడు. ఆమె స్వభావతఃనే సన్నని అంగాలది; ఆయన వియోగంతో మరింత కృశించింది—ప్రతిపదనాడు మాత్రమే చదివే విద్యార్థి విద్య క్షీణించునట్లు.

Verse 36

एवमास्ते महाभागा सीता शोकपरायणा।।।।यदत्र प्रतिकर्तव्यं तत्सर्वमुपपाद्यताम्।

ఇలా మహాభాగ్యవతి సీత శోకంలో లీనమై ఉంది. కనుక ఈ విషయంలో చేయవలసినదంతా సముచితంగా కార్యరూపంలో పెట్టబడాలి.