Sarga 51

Verse 1

तं समीक्ष्य महासत्त्वं सत्त्ववान्हरिसत्तमः।वाक्यमर्थवदव्यग्रस्तमुवाच दशाननम्।।।।

ఆ మహాసత్త్వుడైన దశాననుని పరిశీలించి, ధైర్యసంపన్నుడైన వానరశ్రేష్ఠుడు హనుమంతుడు అవ్యగ్రంగా అర్థవంతమైన మాటలు పలికాడు।

Verse 2

अहं सुग्रीवसंदेशादिह प्राप्तस्तवालयम्।राक्षसेन्द्र हरीशस्त्वां भ्राता कुशलमब्रवीत्।।।।

హే రాక్షసేంద్రా! సుగ్రీవుని సందేశంతో నేను ఇక్కడ నీ ఆలయానికి వచ్చాను. నీకు అన్నదమ్ములవలె ఉన్న వానరాధిపతి నీ కుశలక్షేమాన్ని తెలియజేయమన్నాడు॥

Verse 3

भ्रातुश्शृणु समादेशं सुग्रीवस्य महात्मनः।धर्मार्थोपहितं वाक्यमिह चामुत्र च क्षमम्।।।।

భ్రాతృసముడైన మహాత్ముడు సుగ్రీవుని సందేశాన్ని వినుము. ఇది ధర్మార్థాలతో సమన్వితమైన వాక్యం; ఇహలోకమునూ పరలోకమునూ క్షేమకరం.

Verse 4

राजा दशरथो नाम रथकुञ्जरवाजिमान्।पितेव बन्धुर्लोकस्य सुरेश्वरसमद्युतिः।।।।

దశరథుడు అనే రాజు ఉండెను; రథాలు, ఏనుగులు, గుర్రాలతో సమృద్ధుడు; లోకానికి తండ్రివలె, మిత్రుడివలె ఉండి, దేవేంద్రుని సమాన తేజస్సుతో ప్రకాశించెను।

Verse 5

ज्येष्ठस्तस्य महाबाहुः पुत्रः प्रियकरः प्रभुः।पितुर्निदेशान्निष्क्रान्तः प्रविष्टो दण्डकावनम्।।।।लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा सीतया चापि भार्यया।रामो नाम महातेजा धर्म्यं पन्थानमास्थितः।।।।

అతని జ్యేష్ఠపుత్రుడు, మహాబాహువు, ప్రియుడూ ప్రభువూ అయిన మహాతేజస్వి రాముడు—తండ్రి ఆజ్ఞచేత బయలుదేరెను. ధర్మమార్గమును ఆశ్రయించి, సోదరుడు లక్ష్మణుడితోను భార్య సీతతోను కలిసి దండకారణ్యములో ప్రవేశించెను।

Verse 6

ज्येष्ठस्तस्य महाबाहुः पुत्रः प्रियकरः प्रभुः।पितुर्निदेशान्निष्क्रान्तः प्रविष्टो दण्डकावनम्।।5.51.5।।लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा सीतया चापि भार्यया।रामो नाम महातेजा धर्म्यं पन्थानमास्थितः।।5.51.6।।

మహాబాహువు, మహాతేజస్సుగల జ్యేష్ఠపుత్రుడు శ్రీరాముడు—ప్రియుడూ ప్రభువూ—తండ్రి ఆజ్ఞను శిరసావహించి ధర్మమార్గాన్ని ఆశ్రయించాడు. సోదరుడు లక్ష్మణుడితోను భార్య సీతతోను దండకారణ్యంలో ప్రవేశించాడు.

Verse 7

तस्य भार्या वने नष्टा सीता पतिमनुव्रता।वैदेहस्य सुता राज्ञो जनकस्य महात्मनः।।।।

ఆయన భార్య సీత—పతిని అనుసరించే పతివ్రత—అరణ్యంలో కనబడక పోయింది. ఆమె విదేహరాజు మహాత్ముడు జనకుని కుమార్తె.

Verse 8

स मार्गमाणस्तां देवीं राजपुत्रः सहानुजः।ऋश्यमूकमनुप्राप्त: सुग्रीवेण समागतः।।।।

ఆ దేవి సీతను వెదుకుచూ రాజకుమారుడు రాముడు అనుజుడితో కలిసి ఋష్యమూక పర్వతానికి చేరి అక్కడ సుగ్రీవునితో కలసి మైత్రి కట్టాడు.

Verse 9

तस्य तेन प्रतिज्ञातं सीतायाः परिमार्गणम्।सुग्रीवस्यापि रामेण हरिराज्यं निवेदितम्।।।।

సుగ్రీవుడు రామునికి సీతను సమగ్రంగా వెదకుతానని ప్రతిజ్ఞ చేశాడు; రాముడు కూడా సుగ్రీవునికి వానరరాజ్యాధికారాన్ని స్థాపించి ఇస్తానని హామీ ఇచ్చాడు.

Verse 10

ततस्तेन मृधे हत्वा राजपुत्रेण वालिनम्।सुग्रीवः स्थापितो राज्ये हर्यृक्षाणां गणेश्वरः।।।।

అనంతరం ఆ రాజపుత్రుడు యుద్ధంలో వాలిని సంహరించి, వానర-భల్లూక గణాల అధిపతియైన సుగ్రీవుని రాజ్యంలో స్థాపించాడు।

Verse 11

त्वया विज्ञातपूर्वश्च वाली वानरपुङ्गवः।रामेण निहतस्सङ्ख्ये शरेणैकेन वानरः।।।।

నీకు ముందే తెలిసిన వానరశ్రేష్ఠుడు వాలి యుద్ధరంగంలో శ్రీరాముని ఒక్క బాణంతో హతుడయ్యాడు.

Verse 12

स सीतामार्गणे व्यग्रस्सुग्रीवः सत्यसङ्गरः।हरीन् सम्प्रेषयामास दिशस्सर्वा हरीश्वरः।।।।

సీతాన్వేషణలో వ్యగ్రుడై, యుద్ధంలో సత్యనిష్ఠుడైన సుగ్రీవుడు—హరీశ్వరుడు—అన్ని దిశలకూ వానరసేనలను పంపించాడు.

Verse 13

तां हरीणां सहस्राणि शतानि नियुतानि च।दिक्षु सर्वासु मार्गन्ते ह्यधश्चोपरि चाम्बरे।।।।

ఆమెకోసం వానరుల వందలు, వేలలు, అనేక సమూహాలు అన్ని దిశలలో—క్రింద, పైగా, ఆకాశమార్గంలోనూ—వెదుకుతున్నాయి.

Verse 14

वैनतेयसमाः केचित्केचित्तत्रानिलोपमाः।असङ्गगतयशशीघ्रा हरिवीरा महाबलाः।।।।

కొంతమంది మహాబల వానరవీరులు గరుడసమానులు; మరికొందరు వాయువులా వేగవంతులు—భూమిని తాకకుండానే దూసుకుపోయే అతి శీఘ్రులు.

Verse 15

अहं तु हनुमान्नाम मारुतस्यौरसस्सुतः।सीतायास्तु कृते तूर्णं शतयोजनमायतम्।।।।समुद्रं लङ्घयित्वैव तां दिदृक्षुरिहागतः।

నేను హనుమంతుడను; మారుతుని ఔరసపుత్రుడను. సీత కోసం శతయోజన విస్తారమైన సముద్రాన్ని వేగంగా లంఘించి, ఆమెను దర్శించాలనే తపనతో ఇక్కడికి వచ్చాను.

Verse 16

भ्रमता च मया दृष्टा गृहे ते जनकात्मजा।।।।तद्भवान् दृष्टधर्मार्थस्तपःकृतपरिग्रहः।परदारान् महाप्राज्ञ नोपरोद्धुं त्वमर्हसि।।।।

నేను సంచరిస్తూ నీ గృహంలో జనకనందినిని చూశాను. నీవు ధర్మార్థాలను తెలిసినవాడవు, తపస్సుతో సంయమసంపన్నుడవు; కాబట్టి మహాప్రాజ్ఞా, పరస్త్రీని నిర్బంధించడం గాని హరించడం గాని నీకు తగదు॥

Verse 17

भ्रमता च मया दृष्टा गृहे ते जनकात्मजा।।5.51.16।।तद्भवान् दृष्टधर्मार्थस्तपःकृतपरिग्रहः।परदारान् महाप्राज्ञ नोपरोद्धुं त्वमर्हसि।।5.51.17।।

నేను సంచరిస్తూ నీ గృహంలో జనకనందినిని చూశాను. నీవు ధర్మార్థజ్ఞుడవు, తపస్సుతో బలపడినవాడవు; అందువల్ల మహాప్రాజ్ఞా, పరస్త్రీని తన వద్ద ఉంచుకోవడం గాని అపహరించడం గాని నీకు తగదు॥

Verse 18

न हि धर्मविरुद्धेषु बह्वपायेषु कर्मसु।मूलघातिषु सज्जन्ते बुद्धिमन्तो भवद्विधाः।।।।

ధర్మానికి విరుద్ధమైన, అనేక అపాయాలతో నిండిన, మూలాన్నే నాశనం చేసే కార్యాలలో నీ వంటి బుద్ధిమంతులు నిజంగా లీనమవరు॥

Verse 19

कश्च लक्ष्मणमुक्तानां रामकोपानुवर्तिनाम्।शराणामग्रतः स्थातुं शक्तो देवासुरेष्वपि।।।।

రామక్రోధానికి అనుగుణంగా లక్ష్మణుడు విడిచిన బాణాల ఎదుట—దేవాసురులలోనూ—ఎవరు నిలువగలరు?॥

Verse 20

न चापि त्रिषु लोकेषु राजन्विद्येत कश्चन।राघवस्य व्यलीकं यः कृत्वा सुखमवाप्नुयात्।।।।

ఓ రాజా! మూడు లోకములలో రాఘవునకు అపకారము చేసి సుఖమును పొందగలవాడు ఎవడును లేడు.

Verse 21

तत् त्रिकालहितं वाक्यं धर्म्यमर्थानुबन्धि च।मन्यस्व नरदेवाय जानकी प्रतिदीयताम्।।।।

కనుక మూడు కాలములలో మేలుచేయునది, ధర్మయుక్తము, అర్థవంతము అగు నా మాటను మన్నించి, జానకిని నరదేవుడైన రామునకు తిరిగి ఇచ్చివేయుము.

Verse 22

दृष्टा हीयं मया देवी लब्धं यदिह दुर्लभम्।उत्तरं कर्म यच्छेषं निमित्तं तत्र राघवः।।।।

ఇక్కడ దొరకుట దుర్లభమైన సీతాదేవిని నేను చూచితిని. ఇక మిగిలిన కార్యమునకు రాఘవుడే కర్త కాగలడు.

Verse 23

लक्षितेयं मया सीता तथा शोकपरायणा।गृह्य यां नाभिजानासि पञ्चास्यामिव पन्नगीम्।।।।

శోకపరాయణురాలైన సీతను నేను చూచితిని. ఆమెను అపహరించి, నీవు ఐదు పడగలు గల పామును ఇంటిలో ఉంచుకున్నావని గ్రహించుటలేదు.

Verse 24

नेयं जरयितुं शक्या सासुरैरमरैरपि।विषसंसृष्टमत्यर्थं भुक्तमन्नमिवौजसा ।।।।

విషము కలిసిన అన్నమును ఎవరూ జీర్ణించుకొనలేనట్లు, అసురులతో కూడిన దేవతలు కూడా ఈమెను (సీతను) జీర్ణించుకొనలేరు (భరించలేరు).

Verse 25

तपस्सन्तापलब्धस्ते योऽयं धर्मपरिग्रहः।न स नाशयितुं न्याय्य आत्मप्राणपरिग्रहः।।।।

తపస్సు కష్టంతో నీవు సంపాదించిన ఈ ధర్మసంపదను, నీ ప్రాణాలనే పణంగా పెట్టి నాశనం చేయడం న్యాయం కాదు।

Verse 26

अवध्यतां तपोभिर्यां भवान् समनुपश्यति।आत्मनः सासुरैर्देवैर्हेतुस्तत्राप्ययं महान्।।।।

తపస్సు బలంతో నీవు నీలో అసురులతో కూడిన దేవతలకైనా అజేయత్వాన్ని చూస్తున్నావు; అయినా ఇదే విషయం నీ మరణానికి గొప్ప కారణమవచ్చు।

Verse 27

सुग्रीवो न हि देवोऽयं नासुरो न च राक्षसः।न दानवो न गन्धर्वो न यक्षो न च पन्नगः।।।।तस्मात्प्राणपरित्राणं कथं राजन्करिष्यसि।

ఈ సుగ్రీవుడు దేవుడు కాదు, అసురుడు కాదు, రాక్షసుడు కాదు; దానవుడు కాదు, గంధర్వుడు కాదు, యక్షుడు కాదు, నాగుడూ కాదు। కాబట్టి, ఓ రాజా, నీవు నీ ప్రాణరక్షణను ఎలా చేసుకుంటావు?

Verse 28

न तु धर्मोपसंहारमधर्मफलसंहितम्।।।।तदेव फलमन्वेति धर्मश्चाधर्मनाशन:।

ధర్మపు పరిపాకం అధర్మఫలంతో కలిసిపోదు। ఫలం తన కారణాన్నే అనుసరిస్తుంది; ధర్మం అధర్మాన్ని నశింపజేస్తుంది।

Verse 29

प्राप्तं धर्मफलं तावद्भवता नात्र संशयः।फलमस्याप्यधर्मस्य क्षिप्रमेव प्रपत्स्यसे।।।।

ఇప్పటివరకు నీవు నిస్సందేహంగా ధర్మఫలాన్ని పొందావు; కానీ ఈ అధర్మఫలాన్నీ నీవు త్వరలోనే అనుభవిస్తావు।

Verse 30

जनस्थानवधं बुद्ध्वा बुद्ध्वा वालिवधं तथा।।।।रामसुग्रीवसख्यं च बुध्यस्व हितमात्मनः।

జనస్థాన సంహారాన్ని ఆలోచించుము; అలాగే వాలి వధను కూడా విచారించుము. రామ-సుగ్రీవ సఖ్యతను గ్రహించి, నీ స్వహితాన్ని నిర్ణయించుకొనుము.

Verse 31

कामं खल्वहमप्येकस्सवाजिरथकुञ्जराम्।।।।लङ्कां नाशयितुं शक्तस्तस्यैष तु न निश्चयः।

అశ్వ-రథ-కుంజరాలతో నిండిన లంకను నేను ఒంటరిగా కూడా నాశనం చేయగలను; కాని అది నా నిశ్చయం కాదు, ఎందుకంటే నాకు అటువంటి ఆజ్ఞ లేదు.

Verse 32

रामेण हि प्रतिज्ञातं हर्यृक्षगणसन्निधौ।।।।उत्सादनममित्राणां सीता यैस्तु प्रधर्षिता।

ఎందుకంటే వానర-ఋక్షగణాల సన్నిధిలో రాముడు ప్రతిజ్ఞ చేశాడు—సీతను అవమానించి హింసించిన శత్రువులను నిర్మూలించెదనని.

Verse 33

अपकुर्वन् हि रामस्य साक्षादपि पुरन्दरः।।।।न सुखं प्राप्नुयादन्यः किं पुनस्त्वद्विधो जनः।

సాక్షాత్ పురందరుడు (ఇంద్రుడు) కూడా రామునికి అపకారం చేస్తే సుఖం పొందడు; మరి నీ వంటి వాడి సంగతి ఏమని చెప్పాలి.

Verse 34

यां सीतेत्यभिजानासि येयं तिष्ठति ते वशे।।।।कालरात्रीति तां विद्धि सर्वलङ्काविनाशिनीम्।

నీవు ‘సీత’ అని గుర్తించే ఆమె, ఇప్పుడు నీ వశంలో నిలిచియున్నదని భావించినా—ఆమెను ‘కాలరాత్రి’గా తెలుసుకో; ఆమెనే సమస్త లంకను నాశనం చేయునది।

Verse 35

तदलं कालपाशेन सीताविग्रहरूपिणा।।।।स्वयं स्कन्धावसक्तेन क्षेममात्मनि चिन्त्यताम्।

కాబట్టి చాలు; సీతా-విగ్రహరూపమైన కాలపాశాన్ని నీవే నీ భుజంపై వేసుకున్నావు—ఇప్పుడు నీ క్షేమాన్ని ఆలోచించు।

Verse 36

सीतायास्तेजसा दग्धां रामकोपप्रपीडिताम्।।।।दह्यमानामिमां पश्य पुरीं साट्टप्रतोलिकाम्।

సీతా తేజస్సుతో దగ్ధమై, రామకోపంతో నలిగిపోతున్న—అట్టాలు, వీధులు, దారులు సహా ఈ నగరాన్ని దహించబడుతున్నదిగా చూడు।

Verse 37

स्वानि मित्राणि मन्त्रींश्च ज्ञातीन् भ्रात्रून् सुतान् हितान्।।।।भोगान्दारांश्च लङ्कां च मा विनाशमुपानय।

నీ స్నేహితులు, మంత్రులు, బంధువులు, సోదరులు, కుమారులు, హితులు—నీ భోగాలు, భార్యలు, లంకను కూడా వినాశానికి నడిపించకు।

Verse 38

सत्यं राक्षसराजेन्द्र शृणुष्व वचनं मम।।।।रामदासस्य दूतस्य वानरस्य विशेषतः।

ఓ రాక్షసరాజేంద్రా, నా సత్య వచనాన్ని వినుము—నేను రామదాసుడను, ఆయన దూతను, ముఖ్యంగా వానరుడను।

Verse 39

सर्वान् लोकान् सुसंहृत्य सभूतान् सचराचरान्।।।।पुनरेव तथा स्रष्टुं शक्तो रामो महायशाः।

మహాయశస్సుగల శ్రీరాముడు సమస్త లోకాలను—సర్వ భూతములతో, చరాచరములతో కూడి—సంహరించి, మళ్లీ పూర్వవత్తుగా సృష్టించగల సమర్థుడు।

Verse 40

देवासुरनरेन्द्रेषु यक्षरक्षोगणेषु च।।।।विद्याधरेषु सर्वेषु गन्धर्वेषूरगेषु च।सिद्धेषु किन्नरेन्द्रेषु पतत्रिषु च सर्वतः।।।।सर्वभूतेषु सर्वत्र सर्वकालेषु नास्ति सः।यो रामं प्रतियुध्येत विष्णुतुल्यपराक्रमम्।।।।

దేవాసుర నరేంద్రులలో, యక్ష రాక్షసగణాలలో, సమస్త విద్యాధరులలో, గంధర్వులలో మరియు నాగులలో; సిద్ధులలో, కిన్నరేంద్రులలో, అలాగే సర్వత్ర పక్షులలో కూడా—సర్వ భూతములలో, సర్వత్ర, సర్వకాలములలో—విష్ణుతుల్య పరాక్రమముగల శ్రీరామునితో యుద్ధించగలవాడు ఎవరూ లేరు।

Verse 41

देवासुरनरेन्द्रेषु यक्षरक्षोगणेषु च।।5.51.40।।विद्याधरेषु सर्वेषु गन्धर्वेषूरगेषु च।सिद्धेषु किन्नरेन्द्रेषु पतत्रिषु च सर्वतः।।5.51.41।।सर्वभूतेषु सर्वत्र सर्वकालेषु नास्ति सः।यो रामं प्रतियुध्येत विष्णुतुल्यपराक्रमम्।।5.51.42।।

దేవాసుర నరేంద్రులలో, యక్ష రాక్షసగణాలలో, సమస్త విద్యాధరులలో, గంధర్వులలో మరియు నాగులలో; సిద్ధులలో, కిన్నరేంద్రులలో, అలాగే సర్వత్ర పక్షులలో కూడా—సర్వ భూతములలో, సర్వత్ర, సర్వకాలములలో—విష్ణుతుల్య పరాక్రమముగల శ్రీరామునితో యుద్ధించగలవాడు ఎవరూ లేరు।

Verse 42

देवासुरनरेन्द्रेषु यक्षरक्षोगणेषु च।।5.51.40।।विद्याधरेषु सर्वेषु गन्धर्वेषूरगेषु च।सिद्धेषु किन्नरेन्द्रेषु पतत्रिषु च सर्वतः।।5.51.41।।सर्वभूतेषु सर्वत्र सर्वकालेषु नास्ति सः।यो रामं प्रतियुध्येत विष्णुतुल्यपराक्रमम्।।5.51.42।।

సర్వ భూతములలో, సర్వత్ర, సర్వకాలములలో—విష్ణుతుల్య పరాక్రమముగల శ్రీరామునితో యుద్ధించగలవాడు ఎవరూ లేరు।

Verse 43

सर्वलोकेश्वरस्यैवं कृत्वा विप्रियमुत्तमम्।रामस्य राजसिंहस्य दुर्लभं तव जीवितम्।।।।

సర్వలోకేశ్వరుడైన రాజసింహ శ్రీరామునకు ఇట్లా ఘోర అప్రీతి కలిగించినందున, నీ ప్రాణము నిలుపుకొనుట అత్యంత దుర్లభము।

Verse 44

देवाश्च दैत्याश्च निशाचरेन्द्र गन्धर्वविद्याधरनागयक्षाः।रामस्य लोकत्रयनायकस्य स्थातुं न शक्तास्समरेषु सर्वे।।।।

ఓ నిశాచరేంద్రా! లోకత్రయనాయకుడైన శ్రీరామునకు ఎదిరిగా సమరములలో దేవులు, దైత్యులు, గంధర్వులు, విద్యాధరులు, నాగులు, యక్షులు—ఎవరూ నిలువలేరు।

Verse 45

ब्रह्मा स्वयम्भूश्चतुराननो वा रुद्रस्त्रिणेत्रस्त्रिपुरान्तको वा।इन्द्रो महेन्द्रस्सुरनायको वा त्रातुं न शक्ता युधि रामवध्यम्।।।।

స్వయంభువైన చతుర్ముఖ బ్రహ్మ అయినా, త్రినేత్రుడై త్రిపురాంతకుడైన రుద్రుడైనా, దేవనాయకుడైన మహేంద్ర ఇంద్రుడైనా—యుద్ధములో రాముడు వధ్యుడిగా నిర్ణయించినవానిని రక్షించలేరు।

Verse 46

स सौष्ठवोपेतमदीनवादिनः कपेर्निशम्याप्रतिमोऽप्रियं वचः।दशाननः कोपविवृत्तलोचनः समादिशत्तस्य वधं महाकपेः।।।।

ఆ కపి చెప్పిన సుసంస్కృతమైన, ధైర్యభరితమైన కాని అప్రీతికరమైన వాక్యములను విని, కోపంతో కన్నులు తిరుగగా, అపూర్వుడైన దశాననుడు మహాకపి హనుమంతుని వధకు ఆజ్ఞాపించాడు।