Sarga 5

Verse 1

ततः स मध्यंगतमंशुमन्तं ज्योत्स्नावितानं महदुद्वमन्तम्।ददर्श धीमान् दिवि भानुमन्तं गोष्ठे वृषं मत्तमिव भ्रमन्तम्।।5.5.1।।

అప్పుడు ధీమంతుడైన హనుమంతుడు మధ్యాకాశానికి చేరిన చంద్రుని చూచెను; అతడు మహత్తరమైన జ్యోత్స్నా విస్తారాన్ని వెదజల్లుచూ, దివిలో సూర్యునివలె ప్రకాశిస్తూ, గోశాలలో మత్తుగా తిరిగే మహావృషభంలా సంచరిస్తున్నట్లు కనిపించెను।

Verse 2

लोकस्य पापानि विनाशयन्तं महोदधिं चापि समेधयन्तम्।भूतानि सर्वाणि विराजयन्तं ददर्श शीतांशुमथाभियान्तम्।।5.5.2।।

ముందుకు సాగుచుండగా హనుమంతుడు చంద్రుని చూచెను—అతడు లోకములోని పాపతాపములను నశింపజేయుచు, మహాసముద్రపు అలలను కూడా పెంపొందించుచు, సమస్త భూతములపై తన శీతల కాంతిని విరజిమ్ముచుండెను।

Verse 3

या भाति लक्ष्मीर्भुवि मन्दरस्था तथा प्रदोषेषु च सागरस्था।तथैव तोयेषु च पुष्करस्था रराज सा चारुनिशाकरस्था।।5.5.3।।

భూమిపై మంద్రపర్వతంపై నిలిచి ప్రకాశించే లక్ష్మీదేవి యెట్లయితే, సంధ్యాసమయంలో సముద్రంలో నిలిచి మెరుస్తుందో, నీటిలో కమలమధ్య నివసించి శోభించేదో—అదే శోభ అక్కడ సుందర నిశాకరునిపై ఆసీనమై కూడా అలాగే ప్రకాశించింది।

Verse 4

हंसो यथा राजतपञ्जरस्थः सिंहो यथा मन्दरकन्दरस्थः।वीरो यथा गर्वितकुञ्जरस्थ चन्द्रोऽपि बभ्राज तथाम्बरस्थः।।5.5.4।।

వెండి పంజరంలో హంస యెట్లా శోభిస్తుందో, మంద్రగిరి గుహలో సింహం యెట్లా శోభిస్తుందో, గర్విత గజంపై అధిరోహించిన వీరుడు యెట్లా శోభిస్తాడో—అలాగే ఆకాశంలో నిలిచిన చంద్రుడు కూడా ప్రకాశించాడు।

Verse 5

स्थितः ककुद्मानिव तीक्ष्णशृङ्गो महाचलः श्वेत इवोच्चशृङ्गः।हस्तीव जाम्बूनदबद्धशृङ्गो रराज चन्द्रः परिपूर्णशृङ्गः।।5.5.5।।

పూర్ణచంద్రుడు ఇలా శోభించాడు—తీక్ష్ణశృంగాలున్న కకుద్మాన్ వృషభం నిలిచినట్లుగా; ఎత్తైన శిఖరాలున్న తెల్లని మహాపర్వతంలాగా; జాంబూనద స్వర్ణంతో బంధించిన దంతాలున్న గజంలాగా।

Verse 6

विनष्टशीताम्बुतुषारपङ्को महाग्रहग्राहविनष्टपङ्कः।प्रकाशलक्ष्म्याश्रयनिर्मलाङ्क: रराज चन्द्रो भगवान् शशाङ्कः।।5.5.6।।

శీతాంబు, తుషారమనే మలినత తొలగిపోయి, మహాగ్రహమైన సూర్యుని బలమైన స్పర్శతో కళంకం నశించగా, ప్రకాశలక్ష్మిని ఆశ్రయించిన నిర్మల మండలధారి భగవాన్ శశాంక చంద్రుడు ప్రకాశించాడు।

Verse 7

शिलातलं प्राप्य यथा मृगेन्द्रो महारणं प्राप्य यथा गजेन्द्रः।राज्यं समासाद्य यथा नरेन्द्र स्तथाप्रकाशो विरराज चन्द्रः।।5.5.7।।

శిలాతలాన్ని చేరిన సింహం ఎలా శోభిస్తుందో, ఘన అరణ్యంలో ప్రవేశించిన గజేంద్రుడు ఎలా దీప్తిస్తాడో, రాజ్యాన్ని పొందిన నరేంద్రుడు ఎలా ప్రకాశిస్తాడో—అలాగే చంద్రుడు కూడా అత్యంత ప్రకాశంతో విరాజిల్లాడు।

Verse 8

प्रकाशचन्द्रोदयनष्टदोषः प्रवृत्तरक्षः पिशिताशदोषः।रामाभिरामेरितचित्तदोषः स्वर्गप्रकाशो भगवान् प्रदोषः।।5.5.8।।

ప్రకాశవంతమైన చంద్రోదయంతో అంధకారదోషం తొలగిపోయింది; రాత్రిచర రాక్షసులు మాంసాశనమనే భయంకర దోషప్రవృత్తిలో నిమగ్నమయ్యారు; రాముని మనోహరతతో ప్రేరితమై స్త్రీల హృదయాల్లో ప్రేమదోషం చలించెను—అప్పుడు స్వర్గసమాన ప్రకాశాన్ని వ్యాపింపజేసే భగవాన్ ప్రదోషకాలం వెలిగింది।

Verse 9

तन्त्रीस्वनाः कर्णसुखाः प्रवृत्ताः स्वपन्ति नार्यः पतिभिः सुवृत्ताः।नक्तंचराश्चापि तथा प्रवृत्ता: विहर्तुमत्यद्भुतरौद्रवृत्ताः।।5.5.9।।

తంత్రి వాద్యాల కర్ణసుఖ స్వరాలు వినిపించసాగాయి; సద్వృత్త స్త్రీలు తమ భర్తలతో కలిసి నిద్రించారు; అలాగే నక్తంచరులు కూడా విహరించుటకు బయలుదేరారు—వారి ప్రవర్తన ఆశ్చర్యకరమైనదైనా రౌద్రంగా, క్రూరంగా ఉండేది।

Verse 10

मत्तप्रमत्तानि समाकुलानि रथाश्वभद्रासनसङ्कुलानि।वीरश्रिया चापि समाकुलानि ददर्श धीमान् स कपिः कुलानि।।5.5.10।।

ధీమంతుడైన కపి హనుమంతుడు రథాలు, అశ్వాలు, శ్రేష్ఠాసనాలతో నిండిన భవనసమూహాలను చూచెను; అవి వీరశ్రీతో కూడ గుంపులుగా మెరిసి, మద్యం వల్ల మత్తుగా, స్థబ్ధంగా ఉన్న రాక్షసులతో కూడ కలవరపడుతున్నవి।

Verse 11

परस्परं चाधिकमाक्षिपन्ति भुजांश्च पीनानधिकं क्षिपन्ति।मत्तप्रलापानधिकं क्षिपन्ति मत्तानि चान्योन्यमधिक्षिपन्ति।।5.5.11।।

మత్తులో వారు పరస్పరం కఠినంగా ఎగతాళి చేసుకొనుచు, తమ పుష్టమైన భుజాలను అతిగా ఊపుచు, మత్తు ప్రలాపాలను పలుకుచు, నశాలో ఒకరినొకరు అవమానించుకొనుచుండిరి।

Verse 12

रक्षांसि वक्षांसि च विक्षिपन्ति गात्राणि कान्तासु च विक्षिपन्ति।रूपाणि चित्राणि च विक्षिपन्ति दृढानि चापानि च विक्षिपन्ति।।5.5.12।।

రాక్షసులు ప్రదర్శనార్థం తమ వక్షస్థలాలను ఉబ్బించి చూపుతూ, తమ ప్రియ స్త్రీలపై అవయవాలను విసిరివేస్తూ ఉండిరి. వారు విచిత్రమైన అద్భుత రూపాలను ధరించి, దృఢమైన ధనుస్సులను మళ్లీ మళ్లీ వంచిరి॥

Verse 13

ददर्श कान्ताश्च समालभन्त्य स्तथा परास्तत्र पुनः स्वपन्त्यः।सुरूपवक्त्राश्च तथा हसन्त्यः क्रुद्धाः पराश्चापि विनिःश्वसन्त्य।।5.5.13।।

అతడు కొందరు స్త్రీలు తమ ప్రియులను స్నేహంగా ఆలింగనం చేసి తడుముకుంటున్నట్లు చూచెను; మరికొందరు అక్కడే పడుకొని మళ్లీ నిద్రించుచుండిరి. కొందరు సుందర ముఖములు గలవారు నవ్వుచుండగా, మరికొందరు కోపించి భారంగా నిశ్వసించుచుండిరి॥

Verse 14

महागजैश्चापि तथा नदद्भि: सुपूजितैश्चापि तथा सुसद्भिः।रराज वीरैश्च विनिःश्वसद्भिः ह्रदो भुजङ्गैरिव निःश्वसद्भिः।।5.5.14।।

మహాగజాల గర్జనలతో, సత్కరింపబడిన సుసంస్థితులైన జనులతో, మరియు భారంగా నిశ్వసించే వీరులతో ఆ నగరం ప్రకాశించెను—ఫుసఫుసలాడే సర్పములు ఉన్న హ్రదము మెరుస్తున్నట్లుగా॥

Verse 15

बुद्धिप्रधानान् रुचिराभिधानान् संश्रद्धधानान् जगतः प्रधानान्।नानाविधानान् रुचिराभिधानान् ददर्श तस्यां पुरि यातुधानान्।।5.5.15।।

ఆ నగరంలో అతడు యాతుధానులను చూచెను—బుద్ధిలో అగ్రగణ్యులు, మధుర వాక్కు మరియు సుప్రఖ్యాతి గలవారు, తమ నిశ్చయములో దృఢులు, లోకంలో ప్రముఖులు, అనేక విధములైనవారు॥

Verse 16

ननन्द दृष्ट्वा स च तान् सुरूपान्नानागुणानात्मगुणानुरूपान्।विद्योतमानान्स तदानुरूपान् ददर्श कांश्चिच्च पुनर्विरूपान्।।5.5.16।।

అనేక గుణములు గల, తమ గుణములకు తగిన రూపముతో ప్రకాశించుచున్న ఆ సురూపులను చూచి అతడు ఆనందించెను. తరువాత అతడు కొందరు విరూపులను కూడా చూచెను; వారి రూపమూ వారి స్వభావానికే తగినదై ఉండెను॥

Verse 17

ततो वरार्हाः सुविशुद्धभावा स्तेषां स्त्रियस्तत्र महानुभावाः।प्रियेषु पानेषु च सक्तभावा ददर्श तारा इव सुप्रभावाः।।5.5.17।।

అప్పుడు అతడు అక్కడ రాక్షసుల భార్యలను చూచెను—ఉత్తమ అలంకారాలకు అర్హులైన, అత్యంత శుద్ధ స్వభావముగల, మహానుభావులైన స్త్రీలను. వారు తమ ప్రియులపై, అలాగే పానములపై కూడా ఆసక్తి గలవారై, శుభప్రభతో నక్షత్రాలవలె ప్రకాశించుచుండిరి।

Verse 18

श्रिया ज्वलन्तीस्त्रपयोपगूढा निशीथकाले रमणोपगूढाः।ददर्श काश्चित्प्रमदोपगूढा यथा विहङ्गाः कुसुमोपगूढाः।।5.5.18।।

అతడు కొందరు స్త్రీలను చూచెను—శ్రీతో జ్వలించుచు, లజ్జచే కౌగిలించబడినవారై, అర్ధరాత్రి వేళ తమ ప్రియుల ఆలింగనంలో నిమగ్నులై. మరికొందరిని క్రీడానందంలో మునిగినవారిగా చూచెను—పుష్పాల మధ్య దాగి ఉన్న పక్షులవలె।

Verse 19

अन्याः पुनर्हर्म्यतलोपविष्टा स्तत्र प्रियाङ्केषु सुखोपविष्टाः।भर्तुः प्रिया धर्मपरा निविष्टा ददर्श धीमान् मदनाभिविष्टाः।।5.5.19।।

మరల బుద్ధిమంతుడైన హనుమంతుడు మరికొందరు స్త్రీలను చూచెను—వారు మందిరముల మేడలపై కూర్చుండి, తమ ప్రియుల ఒడిలో సుఖముగా ఆసీనులై యుండిరి. వారు భర్తలకు ప్రియులై, ధర్మపరాయణులై, మదనావేశముచే ఆవరింపబడినవారై యుండిరి।

Verse 20

अप्रावृताः काञ्चनराजिवर्णाः काश्चित्परार्थ्यास्तपनीयवर्णाः।पुनश्च काश्चिच्छशलक्ष्मवर्णाः कान्तप्रहीणा रुचिराङ्गवर्णाः।।5.5.20।।

కొంతమంది స్త్రీలు అవరణము లేక, స్వర్ణరేఖల వర్ణముతో ప్రకాశించుచుండిరి; కొంతమంది ఉత్తమ తపనీయ స్వర్ణమువలె దీప్తిమంతులై యుండిరి. మరికొందరు—రుచిరమైన అవయవవర్ణమున్నప్పటికీ—కాంతుని వియోగముచే క్షీణించి, చంద్రుని మచ్చవలె పలుచగా కనిపించుచుండిరి।

Verse 21

ततः प्रियान् प्राप्य मनोभिरामाः सुप्रीतियुक्ताः प्रसमीक्ष्यरामाः।गृहेषु हृष्टाः परमाभिरामाः हरिप्रवीरः स ददर्श रामाः।।5.5.21।।

అప్పుడు ఆ హరిప్రవీరుడు, తమ ప్రియులను పొందినందున పరమానందంతో నిండిన, మనోహరమైన స్త్రీలను చూచెను; వారు తమ తమ గృహాలలో హర్షంతో ప్రకాశించుచుండిరి।

Verse 22

चन्द्रप्रकाशाश्च हि वक्त्रमालाः वक्राक्षिपक्ष्माश्च सुनेत्रमालाः।विभूषणानां च ददर्श मालाः शतह्रदानामिव चारुमालाः।।5.5.22।।

అతడు చంద్రప్రకాశంలా వెలిగే ముఖమాలికలను, వక్రకటాక్షాలతో అందమైన రెప్పలతో కూడిన నేత్రమాలికలను, అలాగే ఆభరణమాలలను చూచెను—అవి శతశః విద్యుత్తురేఖలవలె వరుసగా మనోహరంగా కనిపించెను।

Verse 23

न त्वेव सीतां परमाभिजातां पथि स्थिते राजकुले प्रजाताम्।लतां प्रपुल्लामिव साधु जातां ददर्श तन्वीं मनसाभिजाताम्।।5.5.23।।

కాని అతడు సీతను చూడలేకపోయెను—ఆమె రాజకులంలో జన్మించిన పరమాభిజాత, ధర్మపథంలో స్థిరమైనది, వికసించిన లతవలె సన్నని కోమలాంగి, సుజాత, అతని మనస్సులో ఎల్లప్పుడూ నిలిచినది।

Verse 24

सनातने वर्त्मनि सन्निविष्टां रामेक्षणां तां मदनाभिविष्टाम्।भर्तुर्मनः श्रीमदनुप्रविष्टां स्त्रीभ्यो वराभ्यश्च सदा विशिष्टाम्।।5.5.24।।

అతడు ఆమెను చూడలేకపోయెను—ఆమె సనాతన ధర్మమార్గంలో స్థిరపడినది, రమ్యనేత్రాలది, ప్రేమతో నిండినది, ఆమె మనస్సు సదా శ్రీమంతుడైన భర్తలో లీనమై ఉండెను; శ్రేష్ఠ స్త్రీలలోనూ ఎల్లప్పుడూ విశిష్టురాలై ఉండెను।

Verse 25

उष्णार्दितां सानुसृतास्रकण्ठीम् पुरा वरार्होत्तमनिष्ककण्ठीम्।सुजातपक्ष्मामभिरक्तकण्ठीं वनेऽप्रवृत्तामिव नीलकण्ठीम्।।5.5.25।।

అతడు మనస్సులో ఆమెను ఊహించెను—ఇప్పుడు శోకతాపంతో దగ్ధమై, ఆగని కన్నీళ్లతో గొంతు రుద్ధమై; ఒకప్పుడు ఉత్తమమైన విలువైన హారాలతో అలంకృతమైనది; అందమైన రెప్పలతో, స్నేహానురాగభరిత మధురకంఠంతో—అరణ్యంలో సంచరించే నెమలివలె।

Verse 26

अव्यक्तरेखामिव चन्द्ररेखां पांसुप्रदिग्धामिव हेमरेखाम्।क्षतप्ररूढामिव बाणरेखां वायुप्रभिन्नामिव मेघरेखाम्।।5.5.26।।

అతడు ఆమెను ఇలా ఊహించుకున్నాడు—చంద్రకాంతి యొక్క మసక రేఖలా; ధూళితో మసకబారిన స్వర్ణరేఖలా; గాయం మీద పైపైగా మానిన బాణముద్రలా; గాలికి చీలిపోయిన మేఘరేఖలా।

Verse 27

सीतामपश्यन् मनुजेश्वरस्य रामस्य पत्नीं वदतां वरस्य।बभूव दुःखाभिहतश्चिरस्य प्लवङ्गमो मन्द इवाचिरस्य।।5.5.27।।

మనుజాధిపతి, వాక్పటుత్వంలో శ్రేష్ఠుడైన శ్రీరాముని భార్య సీతను చూడక, దీర్ఘకాలం వెతికిన తరువాత హనుమంతుడు దుఃఖంతో ఆఘాతమొందాడు; కొద్దిసేపు అతడు మాంద్యంగా, నిరుత్సాహంగా ఉన్నట్టయ్యాడు।