Sarga 44
जम्बुमालिवधः (The Slaying of Jambumali)
सुन्दरकाण्ड
సుందరకాండలోని 44వ సర్గలో జంబుమాలి వధ అత్యంత ఉగ్రంగా వర్ణించబడింది. కింకరుల మరణం తరువాత, రావణుడు ప్రహస్తుని కుమారుడైన జంబుమాలిని హనుమంతునిపైకి పంపాడు. ఎర్రటి పూలమాలలు, వస్త్రాలు ధరించిన జంబుమాలి, తన ధనుంకారంతో దిక్కులను పిక్కటిల్లేలా చేస్తూ, తోరణంపై ఉన్న హనుమంతునిపై బాణాల వర్షం కురిపించాడు. ఆ బాణాలు హనుమంతుని ముఖం, చేతులు మరియు వక్షస్థలాన్ని గాయపరిచాయి. కోపోద్రిక్తుడైన హనుమంతుడు ఒక పెద్ద బండరాయిని విసిరాడు, కానీ జంబుమాలి దానిని తన బాణాలతో ముక్కలు చేశాడు. తరువాత హనుమంతుడు ఒక సాల వృక్షాన్ని పెకిలించి విసిరినా, దానిని కూడా రాక్షసుడు ఖండించాడు. చివరకు, హనుమంతుడు ఒక ఇనుప పరిఘను (గద వంటి ఆయుధం) తీసుకొని, దానిని వేగంగా తిప్పుతూ జంబుమాలి ఛాతీపై బలంగా మోదాడు. ఆ దెబ్బకు జంబుమాలి శరీరం, రథం మరియు ఆయుధాలు నుగ్గునుగ్గయ్యాయి. జంబుమాలి మరణవార్త విన్న రావణుడు కోపంతో మంత్రి కుమారులను యుద్ధానికి పంపాడు.
Shlokas
Verse 1
सन्दिष्टो राक्षसेन्द्रेण प्रहस्तस्य सुतो बली।जम्बुमाली महादंष्ट्रो निर्जगाम धनुर्धरः।।।।रक्तमाल्याम्बरधरस्स्रग्वी रुचिरकुण्डलः।महान्विवृत्तनयनश्चण्डस्समरदुर्जयः।।।।धनुश्शक्रधनुः प्रख्यं महद्रुचिरसायकम्।विष्फारयाणो वेगेन वज्राशनिसमस्वनम्।।।।
రాక్షసేంద్రుని ఆజ్ఞతో ప్రహస్తుని బలవంతుడైన కుమారుడు జంబుమాలి—మహాదంష్ట్రుడు, ధనుర్ధరుడు—బయటికి వచ్చెను. అతడు ఎర్ర మాలలు, ఎర్ర వస్త్రాలు ధరించి, స్రగ్విగా, ప్రకాశించే కుండలాలతో అలంకృతుడై, మహాకాయుడు, విస్తార నేత్రుడు, ఉగ్రుడు, సమరంలో దుర్జయుడు. ఇంద్రధనుస్సు వంటి తన ధనుస్సును అతడు వేగంగా టంకారించాడు; ఆ ధ్వని వజ్ర-అశని సమానంగా గర్జించింది, అతని బాణాలు మహత్తరమై ప్రకాశించాయి।
Verse 2
सन्दिष्टो राक्षसेन्द्रेण प्रहस्तस्य सुतो बली।जम्बुमाली महादंष्ट्रो निर्जगाम धनुर्धरः।।5.44.1।।रक्तमाल्याम्बरधरस्स्रग्वी रुचिरकुण्डलः।महान्विवृत्तनयनश्चण्डस्समरदुर्जयः।।5.44.2।।धनुश्शक्रधनुः प्रख्यं महद्रुचिरसायकम्।विष्फारयाणो वेगेन वज्राशनिसमस्वनम्।।5.44.3।।
రాక్షసేంద్రుని ఆజ్ఞతో ప్రహస్తుని బలవంతుడైన కుమారుడు, మహాదంష్ట్రధారి ధనుర్ధరుడు జంబుమాలి బయలుదేరి వచ్చాడు। ఎర్రని మాలా, ఎర్రని వస్త్రాలు ధరించి, స్రగ్విగా, ప్రకాశించే కుండలాలతో అలంకృతుడై, విశాలంగా తిరిగే నేత్రాలతో, భయంకరుడై యుద్ధంలో దుర్జయుడై ముందుకు సాగాడు। ఇంద్రధనుస్సు వంటి తన మహాధనుస్సును అతడు వేగంగా టంకరించాడు; ఆ ధ్వని వజ్రగర్జన సమానంగా ఉండగా, అతని గొప్ప బాణాలు కాంతితో మెరిశాయి।
Verse 3
सन्दिष्टो राक्षसेन्द्रेण प्रहस्तस्य सुतो बली।जम्बुमाली महादंष्ट्रो निर्जगाम धनुर्धरः।।5.44.1।।रक्तमाल्याम्बरधरस्स्रग्वी रुचिरकुण्डलः।महान्विवृत्तनयनश्चण्डस्समरदुर्जयः।।5.44.2।।धनुश्शक्रधनुः प्रख्यं महद्रुचिरसायकम्।विष्फारयाणो वेगेन वज्राशनिसमस्वनम्।।5.44.3।।
రాక్షసేంద్రుని ఆజ్ఞతో ప్రహస్తుని బలవంతుడైన కుమారుడు, మహాదంష్ట్రధారి ధనుర్ధరుడు జంబుమాలి బయలుదేరి వచ్చాడు। ఎర్రని మాలా, ఎర్రని వస్త్రాలు ధరించి, స్రగ్విగా, ప్రకాశించే కుండలాలతో అలంకృతుడై, విశాలంగా తిరిగే నేత్రాలతో, భయంకరుడై యుద్ధంలో దుర్జయుడై ముందుకు సాగాడు। ఇంద్రధనుస్సు వంటి తన మహాధనుస్సును అతడు వేగంగా టంకరించాడు; ఆ ధ్వని వజ్రగర్జన సమానంగా ఉండగా, అతని గొప్ప బాణాలు కాంతితో మెరిశాయి।
Verse 4
तस्य विष्फारघोषेण धनुषो महता दिशः।प्रदिशश्च नभश्चैव सहसा समपूर्यत।।।।
అతని ధనుస్సు యొక్క మహా టంకారఘోషంతో దిక్కులు, ఉపదిక్కులు, ఆకాశమూ ఒక్కసారిగా నిండిపోయాయి।
Verse 5
रथेन खरयुक्तेन तमागतमुदीक्ष्य सः।हनुमान्वेगसम्पन्नो जहर्ष च ननाद च।।।।
గాడిదలు కట్టిన రథంలో అతడు వస్తున్నాడని చూసి, వేగసంపన్నుడైన హనుమంతుడు సమరసన్నిధితో ఆనందించి ఉల్లాసంగా గర్జించాడు।
Verse 6
तं तोरणविटङ्कस्थं हनुमन्तं महाकपिम्।जम्बुमाली महाबाहुर्विव्याध निशितैश्शरैः।।।।
తోరణపు పైభాగపు అంచున నిలిచిన మహాకపి హనుమంతుని మహాబాహువు జంబుమాలి పదునైన బాణాలతో గాయపరిచాడు।
Verse 7
अर्धचन्द्रेण वदने शिरस्येकेन कर्णिना।बाह्वोर्विव्याध नाराचैर्दशभिस्तं कपीश्वरम्।।।।
అతడు కపీశ్వరుని ముఖంపై అర్ధచంద్రాకార బాణంతో, శిరస్సుపై ఒక కర్ణీ బాణంతో, భుజాలపై పది నారాచ బాణాలతో ఛేదించాడు।
Verse 8
तस्य तच्छुशुभे ताम्रं शरेणाभिहतं मुखम्।शरदीवाम्बुजं फुल्लं विद्धं भास्कररश्मिना।।।।
అతని తామ్రవర్ణ ముఖము శరముచే ఆఘాతమైయున్నను అత్యంతంగా శోభించెను—శరదృతువులో వికసించిన పద్మము భాస్కర కిరణములచే విద్ధమైనట్లు।
Verse 9
तत्तस्य रक्तं रक्तेन रञ्जितं शुशुभे मुखम्।यथाकाशे महापद्मं सिक्तं चन्दनबिन्दुभिः।।।।
అతని ముఖము ఎర్రగా ఉండి, రక్తముచే మరింత రంజితమై శోభించెను—ఆకాశమందు మహాపద్మము ఎర్రచందన బిందువులతో సిక్తమైనట్లు।
Verse 10
चुकोप बाणाभिहतो राक्षसस्य महाकपिः।ततः पार्श्वेऽतिविपुलां ददर्श महतीं शिलाम्।।।।
రాక్షసుని బాణాలతో గాయపడిన మహాకపి కోపంతో ఉప్పొంగెను. అప్పుడు తన పక్కనే అత్యంత విస్తారమైన ఒక మహాశిలను చూచెను.
Verse 11
तरसा तां समुत्पाट्य चिक्षेप बलवद्भली।तां शरैर्दशभिः क्रुद्धस्ताडयामास राक्षसः।।।।
బలవంతుడు ఆ శిలను వేగంగా పెకలించి విసిరెను. కాని క్రోధించిన రాక్షసుడు పది బాణాలతో దానిని కొట్టి చూర్ణం చేసెను.
Verse 12
विपन्नं कर्म तद्दृष्ट्वा हनुमांश्चण्डविक्रमः।सालं विपुलमुत्पाट्य भ्रामयामास वीर्यवान्।।।।
తన ప్రయత్నం విఫలమైందని చూచి చండవిక్రముడైన హనుమంతుడు ఒక మహా శాలవృక్షాన్ని పెకిలించి, వీరబలంతో దానిని భ్రమింపజేయసాగెను।
Verse 13
भ्रामयन्तं कपिं दृष्ट्वा सालवृक्षं महाबलम्।चिक्षेप सुबहून्बाणान्जम्बुमाली महाबलः।।।।
శాలవృక్షాన్ని భ్రమింపజేస్తున్న ఆ మహాబల కపిని చూచి, మహాబలుడైన జంబుమాలి అతనిపై అనేక బాణాలను సంధించాడు।
Verse 14
सालं चतुर्भिश्चिच्छेद वानरं पञ्चभिर्भुजे।उरस्येकेन बाणेन दशभिस्तु स्तनान्तरे।।।।
అతడు నాలుగు బాణాలతో శాలవృక్షాన్ని ఛేదించాడు; ఐదు బాణాలతో వానరుని భుజాన్ని గాయపరిచాడు; ఒక బాణంతో వక్షస్థలాన్ని, మరి పది బాణాలతో స్తనమధ్య భాగాన్ని బేధించాడు।
Verse 15
स शरैः पूरिततनु: क्रोधेन महता वृतः।तमेव परिघं गृह्य भ्रामयामास वेगितः।।।।
శరీరం బాణాలతో నిండిపోయి, మహా క్రోధంతో ఆవరించబడిన అతడు, అదే పరిఘాన్ని (ఇనుప దండాన్ని) పట్టుకొని వేగంగా భ్రమింపజేయసాగెను।
Verse 16
अतिवेगोऽतिवेगेन भ्रामयित्वा बलोत्कटः।परिघं पातयामास जम्बुमालेर्महोरसि।।।।
అతివేగంతో భ్రమింపజేసి, అప్రతిహత బలశాలియైన కపి ఆ పరిఘాన్ని జంబుమాలి యొక్క విశాల వక్షస్థలంపై పడవేశాడు।
Verse 17
तस्य चैव शिरो नास्ति न बाहू न च जानुनी।न धनुर्न रथो नाश्वास्तत्रादृश्यन्त नेषवः।।।।
అక్కడ అతని శిరస్సు కనబడలేదు; భుజాలు లేవు, మోకాళ్లూ లేవు. ధనుస్సు లేదు, రథం లేదు, అశ్వాలు లేవు; బాణాలూ అక్కడ ఎక్కడా దర్శనమివ్వలేదు।
Verse 18
स हतस्सहसा तेन जम्बुमाली महाबलः।पपात निहतो भूमौ चूर्णिताङ्गविभूषणः।।।।
ఆ దెబ్బతో క్షణంలోనే హతుడైన మహాబలుడు జంబుమాలి నేలపై కూలి పడ్డాడు; అతని అంగాల అలంకారాలు చూర్ణమయ్యాయి।
Verse 19
जम्बुमालिं च निहतं किङ्करांश्च महाबलान्।चुक्रोध रावणश्शुत्वा कोपसंरक्तलोचनः।।।।
జంబుమాలి హతుడయ్యాడని, మహాబలులైన కింకరులూ నశించారని విని రావణుడు ఉగ్రకోపంతో రగిలిపోయాడు; కోపంతో అతని కన్నులు ఎర్రబడ్డాయి।
Verse 20
स रोषसंवर्तितताम्रलोचनः प्रहस्तपुत्त्रे निहते महाबले।अमात्यपुत्त्रानतिवीर्यविक्रमान् समादिदेशाशु निशाचरेश्वरः।।।।
ప్రహస్తుని మహాబలుడైన కుమారుడు హతుడైనట్లు తెలిసిన వెంటనే, కోపంతో తామ్రవర్ణ నేత్రాలు తిరిగిన నిశాచరాధిపతి, అపార వీర్యపరాక్రమముగల అమాత్యపుత్రులను తక్షణమే యుద్ధానికి ఆజ్ఞాపించాడు।
Frequently Asked Questions
The pivotal action is Hanumān’s calibrated escalation: though heavily wounded by arrows, he shifts tactics (rock → sāla tree → parigha) to neutralize a state-dispatched warrior. The ethical emphasis is not indiscriminate violence but mission-protective force directed at an armed aggressor within a hostile military context.
Steadfast purpose can coexist with flexibility: endurance under pain, rapid reassessment after failure, and disciplined anger are portrayed as qualities that convert adversity into effective action without losing moral orientation.
The toraṇa (gateway arch) functions as a tactical landmark—an elevated defensive position and symbolic threshold of Laṅkā’s security. The depiction of the donkey-drawn chariot and the bow’s thunderous twang also encodes cultural-martial signaling: rank, intimidation, and battlefield presence are communicated through mounts, ornaments, and sound.