Sarga 4
लङ्काप्रवेशः — Hanuman’s Stealth Entry and Survey of Lanka
सुन्दरकाण्ड
లంకకు అధిష్ఠాత్రి అయిన కామరూపిణీ లంకను అదుపులోకి తెచ్చి, హనుమాన్ వెనుక మార్గం ద్వారా ప్రాకారాన్ని దాటి శత్రునగరంలో నిశ్శబ్దంగా ప్రవేశిస్తాడు (5.4.1). రాత్రి ప్రవేశ సమయంలో అతడు ఉద్దేశపూర్వకంగా ఎడమ పాదాన్ని ముందుగా ఉంచుతాడు—ఇది వైరి శకునంగా, శత్రుభూమిని జయించాలనే సంకల్ప సూచకంగా చెప్పబడుతుంది (5.4.2–5.4.4). ఆపై లంకను శబ్దమూ రూపమూ రెండింటిలోనూ పరిశీలిస్తాడు—రాజమార్గంపై ముత్యాల్లాంటి పుష్పాలంకారాలు, వజ్రజాలాలతో మెరిసే భవనాలు, పద్మ-స్వస్తిక చిత్రాలతో అలంకరించిన ముఖచిత్రాలు, మరియు నగరపు దీప్తిమంతమైన రాత్రి దృశ్యం (5.4.3–5.4.7). హనుమాన్ గూఢచర్యం బహుఇంద్రియాత్మకం—త్రిస్థాన-త్రిస్వరాలలో మధురగానాలు, ఆభరణాలూ నూపురాలూ మ్రోగే ధ్వనులు, మెట్లపై అడుగుల చప్పుడు, చప్పట్లు, నవ్వులు-పరిహాసాలు అతడు ఉన్నత గృహాల నుంచి వింటాడు (5.4.10–5.4.11). రాక్షస గృహాల్లో మంత్రజపం, స్వాధ్యాయం, రావణుని ఘన స్తుతి కూడా వినిపిస్తుంది—అది కేవలం సైనిక కట్టుదిట్టత మాత్రమే కాక, సంక్లిష్టమైన ఆచార-సంస్కృతి జీవనాన్ని సూచిస్తుంది (5.4.12–5.4.13). తదుపరి భద్రతా సమాచారం స్పష్టమవుతుంది—ప్రధాన రహదారిపై దైత్యసేన వరుసలు, నగరమధ్య గూఢచారుల నియామకం, వివిధ ఆకృతులు, ధ్వజాలు, ఆయుధాలతో కూడిన దళాలు (5.4.14–5.4.22). చివరికి హనుమాన్ రాజదుర్గ ప్రాంతానికి చేరి—అంతఃపురం ముందు లక్షసంఖ్య గార్డు, స్వర్ణతోరణం, పద్మపూరిత పరీఖలు, ప్రాకారాలు, మరియు లోపల స్వర్గసమ వైభవం—వాహనాలు, అశ్వాలు, గజాలు, ఆభరణాలు, కాపలాకాసిన ద్వారాలు చూసి; తదుపరి కార్యార్థం రావణుని అంతఃపురంలో ప్రవేశిస్తాడు (5.4.23–5.4.29).
Shlokas
Verse 1
स निर्जित्य पुरीं श्रेष्ठां लङ्कां तां कामरूपिणीम्।विक्रमेण महातेजा हनुमान् कपिसत्तमः।।।।अद्वारेण च महाबाहुः प्राकारमभिपुप्लुवे।
మహాతేజస్సుగల కపిశ్రేష్ఠుడు హనుమంతుడు, కామరూపిణియైన ఆ శ్రేష్ఠ లంకాపురి యొక్క అధిష్ఠాత్రీ శక్తిని పరాక్రమంతో జయించి, ద్వారం లేని (కాపలాలేని) చోట మహాబాహువై ప్రాకారాన్ని దాటి దూకాడు।
Verse 2
प्रविश्य नगरीं लङ्कां कपिराजहितंकरः।।।।चक्रेऽथ पादं सव्यं च शत्रूणां स तु मूर्धनि।
కపిరాజహితంకరుడైన హనుమాన్ లంకానగరంలో ప్రవేశించి, శత్రువుల మూర్ధ్నిపై విజయసూచకంగా మొదట ఎడమ పాదమును స్థాపించెను।
Verse 3
प्रविष्टः सत्त्वसम्पन्नो निशायां मारुतात्मजः।।।।स महापथमास्थाय मुक्तापुष्पविराजितम्।ततस्तु तां पुरीं लङ्कां रम्यामभिययौ कपिः।।।।
రాత్రివేళ సత్త్వసంపన్నుడైన మారుతాత్మజుడు ప్రవేశించెను. ముత్యపుష్పములతో విరాజిల్లిన మహాపథాన్ని ఆశ్రయించి, ఆ రమ్యమైన లంకాపురికి కపి ముందుకు సాగెను।
Verse 4
प्रविष्टः सत्त्वसम्पन्नो निशायां मारुतात्मजः।।5.4.3।।स महापथमास्थाय मुक्तापुष्पविराजितम्।ततस्तु तां पुरीं लङ्कां रम्यामभिययौ कपिः।।5.4.4।।
ముత్యపుష్పములతో విరాజిల్లిన మహాపథాన్ని ఆశ్రయించి, కపి ఆ రమ్యమైన లంకాపురిలోనికి ముందుకు సాగెను।
Verse 5
हसितोत्कृष्टनिनदैस्तूर्यघोषपुरस्सरैः।वज्रांकुशनिकाशैश्च वज्रजालविभूषितैः।।।।गृहमेघैः पुरी रम्या बभासे द्यौरिवाम्बुदैः।
హాస్యోత్కృష్టనినాదములతో, తూర్యఘోషములతో ప్రతిధ్వనించుచు, వజ్రసమాన అంకుశములతోను వజ్రజాలవిభూషణములతోను అలంకృతమైన గృహమేఘములతో ఆ రమ్యపురి, మేఘములతో నిండిన ఆకాశంలా ప్రకాశించెను।
Verse 6
प्रजज्वाल ततो लङ्का रक्षोगणगृहैः शुभैः।।।।सिताभ्रसदृशैश्चित्रैः पद्मस्वस्तिकसंस्थितैः।वर्धमानगृहैश्चापि सर्वतः सुविभूषिता।।।।
అప్పుడు లంక రాక్షసగణుల శుభప్రాసాదాలతో అన్ని వైపులా ప్రకాశించింది. అవి తెల్ల మేఘాలవలె కాంతిమంతంగా, విచిత్ర చిత్రాల అలంకారంతో, పద్మం మరియు స్వస్తిక చిహ్నాలతో అలంకృతమై, అంతస్తులపై అంతస్తులు పెరిగి ఎత్తెక్కుతూ, సర్వత్రా సువిభూషితంగా కనిపించాయి॥
Verse 7
प्रजज्वाल ततो लङ्का रक्षोगणगृहैः शुभैः।।5.4.6।।सिताभ्रसदृशैश्चित्रैः पद्मस्वस्तिकसंस्थितैः।वर्धमानगृहैश्चापि सर्वतः सुविभूषिता।।5.4.7।।
అప్పుడు లంక రాక్షసగణుల శుభప్రాసాదాలతో అన్ని వైపులా ప్రకాశించింది. అవి తెల్ల మేఘాలవలె కాంతిమంతంగా, విచిత్ర చిత్రాల అలంకారంతో, పద్మం మరియు స్వస్తిక చిహ్నాలతో అలంకృతమై, అంతస్తులపై అంతస్తులు పెరిగి ఎత్తెక్కుతూ, సర్వత్రా సువిభూషితంగా కనిపించాయి॥
Verse 8
तां चित्रमाल्याभरणां कपिराजहितङ्करः।राघवार्थं चरन् श्रीमान् ददर्श च ननन्द च।।।।
కపిరాజునకు హితకరుడైన శ్రీమాన్ హనుమంతుడు రాఘవుని కార్యార్థం సంచరిస్తూ, విచిత్ర మాల్యాభరణాలతో అలంకృతమైన ఆ నగరాన్ని చూశాడు; చూసి అతని హృదయంలో సంయమితమైన ఆనందం కలిగింది॥
Verse 9
भवनाद्भवनं गच्छन् ददर्श पवनात्मजः।विविधाकृतिरूपाणि भवनानि ततस्ततः।।।।
ఇల్లు నుండి ఇల్లు వెళ్లుచూ పవనపుత్రుడు హనుమంతుడు ఇక్కడ అక్కడ అనేక ఆకృతులు, రూపాలు గల భవనాలను దర్శించెను।
Verse 10
शुश्राव मधुरं गीतं त्रिस्थानस्वरभूषितम्।स्त्रीणां मदसमृद्धानां दिवि चाप्सरसामिव।।।।
అతడు మధురమైన గీతాన్ని విన్నాడు—మూడు స్థానాల స్వరాలతో సుందరంగా అలంకృతమైనది. మదోన్మత్తమైన స్త్రీలు పాడిన ఆ గానం స్వర్గంలోని అప్సరసల గీతంలా అనిపించింది.
Verse 11
शुश्राव काञ्चीनिनदं नूपुराणां च, निःस्वनम्।सोपाननिनदांश्चैव भवनेषु महात्मनाम्।।।।अस्फोटितनिनादांश्च क्ष्वेलितांश्च ततस्ततः।
అతడు కాంచీధ్వని, నూపురాల మ్రోగుడు విన్నాడు. మహాత్ముల భవనాలలో మెట్లపై పడే అడుగుల శబ్దమూ వినిపించింది. ఇంకా అక్కడక్కడ చప్పట్ల ధ్వనులు, క్రీడాభరితమైన పరిహాసాల మాటలూ విన్నాడు.
Verse 12
शुश्राव जपतां तत्र मन्त्रान् रक्षोगृहेषु वै।।।।स्वाध्यायनिरतांश्चैव यातुधानान् ददर्श सः।रावणस्तवसंयुक्तान् गर्जतो राक्षसानपि।।।।
అక్కడ అతడు రాక్షసుల గృహాలలో మంత్రజప ధ్వనిని విన్నాడు. స్వాధ్యాయంలో నిమగ్నమైన యాతుధానులను కూడా చూశాడు. రావణుని స్తుతితో కూడిన గీతాలు పాడుతూ గర్జించే రాక్షసులనూ దర్శించాడు.
Verse 13
शुश्राव जपतां तत्र मन्त्रान् रक्षोगृहेषु वै।।5.4.12।।स्वाध्यायनिरतांश्चैव यातुधानान् ददर्श सः।रावणस्तवसंयुक्तान् गर्जतो राक्षसानपि।।5.4.13।।
అక్కడ అతడు రాక్షసుల గృహాలలో మంత్రజప ధ్వనిని విన్నాడు. స్వాధ్యాయంలో నిమగ్నమైన యాతుధానులను కూడా చూశాడు. రావణుని స్తుతితో కూడిన గీతాలు పాడుతూ గర్జించే రాక్షసులనూ దర్శించాడు.
Verse 14
राजमार्गं समावृत्य स्थितं रक्षोबलं महत्।ददर्श मध्यमे गुल्मे रावणस्य चरान् बहून्।।।।
అతడు రాజమార్గాన్ని కప్పివేసి నిలిచిన మహా రాక్షసబలాన్ని చూశాడు. అలాగే నగర మధ్యభాగంలో రావణుని అనేక చారులను కూడా గమనించాడు.
Verse 15
दीक्षितान् जटिलान् मुण्डान् गोजिनाम्बरवाससः।दर्भमुष्टिप्रहरणानग्निकुण्डायुघांस्तथा।।।।कूटमुद्गरपाणींश्च दण्डायुधधरानपि।एकाक्षानेककर्णांश्च लम्बोदरपयोधरान्।।।।करालान् भुग्नवक्त्रांश्च विकटान् वामनांस्तथा।धन्विनः खङ्गिनश्चैव शतघ्नीमुसलायुधान्।।।।परिघोत्तमहस्तांश्च विचित्रकवचोज्ज्वलान्।नातिस्थूलान्नातिकृशान्नातिदीर्घातिह्रस्वकान्।।।।नातिगौरान्नातिकृष्णान्नातिकुब्जान्न वामनान्।विरूपान् बहुरूपांश्च सुरूपांश्च सुवर्चसः।।।ध्वजीन् पताकिनश्चैव ददर्श विविधायुधान्।
అతడు అనేక విధాల రాక్షసులను చూశాడు—కొంతమంది దీక్షితులు, కొంతమంది జటిలులు, కొంతమంది ముండితులు, కొంతమంది గోజిన వస్త్రధారులు. కొందరు ముష్టిలో దర్భను ఆయుధంగా పట్టుకున్నారు; మరికొందరు అగ్నికుండానికి సంబంధించిన ఉపకరణాలనే ఆయుధాలుగా ధరించారు. కొందరి చేతుల్లో కూటముద్గరాలు, మరికొందరు దండాయుధాలు. కొందరు ఒక కన్ను, కొందరు ఒక చెవి; కొందరికి వేలాడే పొట్టలు, స్తనాలు. కొందరు భయంకరులు, కొందరు వంకర ముఖాలు, కొందరు వికటాకారులు, కొందరు వామనాకారులు. విల్లువారు, ఖడ్గధారులు, శతఘ్నీ మరియు ముసలాయుధధారులనూ చూశాడు; పరీఘంలా బలమైన చేతులు కలవారు, విచిత్ర కవచాలతో ప్రకాశించేవారూ ఉన్నారు. వారు అతిగా స్థూలులు కాదు, అతిగా కృశులు కాదు; అతిగా దీర్ఘులు కాదు, అతిగా హ్రస్వులు కాదు; అతిగా గోరులు కాదు, అతిగా కృష్ణులు కాదు; కుబ్జులు కాదు, వామనులు కాదు. కొందరు విరూపులు, కొందరు బహురూపులు, మరికొందరు సురూపులు, తేజస్సుతో మెరిసేవారు—ధ్వజపతాకలతో, వివిధ ఆయుధాలతో సన్నద్ధులు.
Verse 16
दीक्षितान् जटिलान् मुण्डान् गोजिनाम्बरवाससः।दर्भमुष्टिप्रहरणानग्निकुण्डायुघांस्तथा।।5.4.15।।कूटमुद्गरपाणींश्च दण्डायुधधरानपि।एकाक्षानेककर्णांश्च लम्बोदरपयोधरान्।।5.4.16।।करालान् भुग्नवक्त्रांश्च विकटान् वामनांस्तथा।धन्विनः खङ्गिनश्चैव शतघ्नीमुसलायुधान्।।5.4.17।।परिघोत्तमहस्तांश्च विचित्रकवचोज्ज्वलान्।नातिस्थूलान्नातिकृशान्नातिदीर्घातिह्रस्वकान्।।5.4.18।।नातिगौरान्नातिकृष्णान्नातिकुब्जान्न वामनान्।विरूपान् बहुरूपांश्च सुरूपांश्च सुवर्चसः।5.4.19।।ध्वजीन् पताकिनश्चैव ददर्श विविधायुधान्।
అతడు అనేక విధాల రాక్షసులను చూశాడు—కొంతమంది దీక్షితులు, కొంతమంది జటిలులు, కొంతమంది ముండితులు, కొంతమంది గోజిన వస్త్రధారులు. కొందరు ముష్టిలో దర్భను ఆయుధంగా పట్టుకున్నారు; మరికొందరు అగ్నికుండానికి సంబంధించిన ఉపకరణాలనే ఆయుధాలుగా ధరించారు. కొందరి చేతుల్లో కూటముద్గరాలు, మరికొందరు దండాయుధాలు. కొందరు ఒక కన్ను, కొందరు ఒక చెవి; కొందరికి వేలాడే పొట్టలు, స్తనాలు. కొందరు భయంకరులు, కొందరు వంకర ముఖాలు, కొందరు వికటాకారులు, కొందరు వామనాకారులు. విల్లువారు, ఖడ్గధారులు, శతఘ్నీ మరియు ముసలాయుధధారులనూ చూశాడు; పరీఘంలా బలమైన చేతులు కలవారు, విచిత్ర కవచాలతో ప్రకాశించేవారూ ఉన్నారు. వారు అతిగా స్థూలులు కాదు, అతిగా కృశులు కాదు; అతిగా దీర్ఘులు కాదు, అతిగా హ్రస్వులు కాదు; అతిగా గోరులు కాదు, అతిగా కృష్ణులు కాదు; కుబ్జులు కాదు, వామనులు కాదు. కొందరు విరూపులు, కొందరు బహురూపులు, మరికొందరు సురూపులు, తేజస్సుతో మెరిసేవారు—ధ్వజపతాకలతో, వివిధ ఆయుధాలతో సన్నద్ధులు.
Verse 17
दीक्षितान् जटिलान् मुण्डान् गोजिनाम्बरवाससः।दर्भमुष्टिप्रहरणानग्निकुण्डायुघांस्तथा।।5.4.15।।कूटमुद्गरपाणींश्च दण्डायुधधरानपि।एकाक्षानेककर्णांश्च लम्बोदरपयोधरान्।।5.4.16।।करालान् भुग्नवक्त्रांश्च विकटान् वामनांस्तथा।धन्विनः खङ्गिनश्चैव शतघ्नीमुसलायुधान्।।5.4.17।।परिघोत्तमहस्तांश्च विचित्रकवचोज्ज्वलान्।नातिस्थूलान्नातिकृशान्नातिदीर्घातिह्रस्वकान्।।5.4.18।।नातिगौरान्नातिकृष्णान्नातिकुब्जान्न वामनान्।विरूपान् बहुरूपांश्च सुरूपांश्च सुवर्चसः।5.4.19।।ध्वजीन् पताकिनश्चैव ददर्श विविधायुधान्।
అతడు అనేక విధాల రాక్షసులను చూశాడు—కొంతమంది దీక్షితులు, కొంతమంది జటిలులు, కొంతమంది ముండితులు, కొంతమంది గోజిన వస్త్రధారులు. కొందరు ముష్టిలో దర్భను ఆయుధంగా పట్టుకున్నారు; మరికొందరు అగ్నికుండానికి సంబంధించిన ఉపకరణాలనే ఆయుధాలుగా ధరించారు. కొందరి చేతుల్లో కూటముద్గరాలు, మరికొందరు దండాయుధాలు. కొందరు ఒక కన్ను, కొందరు ఒక చెవి; కొందరికి వేలాడే పొట్టలు, స్తనాలు. కొందరు భయంకరులు, కొందరు వంకర ముఖాలు, కొందరు వికటాకారులు, కొందరు వామనాకారులు. విల్లువారు, ఖడ్గధారులు, శతఘ్నీ మరియు ముసలాయుధధారులనూ చూశాడు; పరీఘంలా బలమైన చేతులు కలవారు, విచిత్ర కవచాలతో ప్రకాశించేవారూ ఉన్నారు. వారు అతిగా స్థూలులు కాదు, అతిగా కృశులు కాదు; అతిగా దీర్ఘులు కాదు, అతిగా హ్రస్వులు కాదు; అతిగా గోరులు కాదు, అతిగా కృష్ణులు కాదు; కుబ్జులు కాదు, వామనులు కాదు. కొందరు విరూపులు, కొందరు బహురూపులు, మరికొందరు సురూపులు, తేజస్సుతో మెరిసేవారు—ధ్వజపతాకలతో, వివిధ ఆయుధాలతో సన్నద్ధులు.
Verse 18
दीक्षितान् जटिलान् मुण्डान् गोजिनाम्बरवाससः।दर्भमुष्टिप्रहरणानग्निकुण्डायुघांस्तथा।।5.4.15।।कूटमुद्गरपाणींश्च दण्डायुधधरानपि।एकाक्षानेककर्णांश्च लम्बोदरपयोधरान्।।5.4.16।।करालान् भुग्नवक्त्रांश्च विकटान् वामनांस्तथा।धन्विनः खङ्गिनश्चैव शतघ्नीमुसलायुधान्।।5.4.17।।परिघोत्तमहस्तांश्च विचित्रकवचोज्ज्वलान्।नातिस्थूलान्नातिकृशान्नातिदीर्घातिह्रस्वकान्।।5.4.18।।नातिगौरान्नातिकृष्णान्नातिकुब्जान्न वामनान्।विरूपान् बहुरूपांश्च सुरूपांश्च सुवर्चसः।5.4.19।।ध्वजीन् पताकिनश्चैव ददर्श विविधायुधान्।
అతడు అనేక విధాల రాక్షసులను చూశాడు—కొంతమంది దీక్షితులు, కొంతమంది జటిలులు, కొంతమంది ముండితులు, కొంతమంది గోజిన వస్త్రధారులు. కొందరు ముష్టిలో దర్భను ఆయుధంగా పట్టుకున్నారు; మరికొందరు అగ్నికుండానికి సంబంధించిన ఉపకరణాలనే ఆయుధాలుగా ధరించారు. కొందరి చేతుల్లో కూటముద్గరాలు, మరికొందరు దండాయుధాలు. కొందరు ఒక కన్ను, కొందరు ఒక చెవి; కొందరికి వేలాడే పొట్టలు, స్తనాలు. కొందరు భయంకరులు, కొందరు వంకర ముఖాలు, కొందరు వికటాకారులు, కొందరు వామనాకారులు. విల్లువారు, ఖడ్గధారులు, శతఘ్నీ మరియు ముసలాయుధధారులనూ చూశాడు; పరీఘంలా బలమైన చేతులు కలవారు, విచిత్ర కవచాలతో ప్రకాశించేవారూ ఉన్నారు. వారు అతిగా స్థూలులు కాదు, అతిగా కృశులు కాదు; అతిగా దీర్ఘులు కాదు, అతిగా హ్రస్వులు కాదు; అతిగా గోరులు కాదు, అతిగా కృష్ణులు కాదు; కుబ్జులు కాదు, వామనులు కాదు. కొందరు విరూపులు, కొందరు బహురూపులు, మరికొందరు సురూపులు, తేజస్సుతో మెరిసేవారు—ధ్వజపతాకలతో, వివిధ ఆయుధాలతో సన్నద్ధులు.
Verse 19
दीक्षितान् जटिलान् मुण्डान् गोजिनाम्बरवाससः।दर्भमुष्टिप्रहरणानग्निकुण्डायुघांस्तथा।।5.4.15।।कूटमुद्गरपाणींश्च दण्डायुधधरानपि।एकाक्षानेककर्णांश्च लम्बोदरपयोधरान्।।5.4.16।।करालान् भुग्नवक्त्रांश्च विकटान् वामनांस्तथा।धन्विनः खङ्गिनश्चैव शतघ्नीमुसलायुधान्।।5.4.17।।परिघोत्तमहस्तांश्च विचित्रकवचोज्ज्वलान्।नातिस्थूलान्नातिकृशान्नातिदीर्घातिह्रस्वकान्।।5.4.18।।नातिगौरान्नातिकृष्णान्नातिकुब्जान्न वामनान्।विरूपान् बहुरूपांश्च सुरूपांश्च सुवर्चसः।5.4.19।।ध्वजीन् पताकिनश्चैव ददर्श विविधायुधान्।
అతడు అనేక విధాల రాక్షసులను చూశాడు—కొంతమంది దీక్షితులు, కొంతమంది జటిలులు, కొంతమంది ముండితులు, కొంతమంది గోజిన వస్త్రధారులు. కొందరు ముష్టిలో దర్భను ఆయుధంగా పట్టుకున్నారు; మరికొందరు అగ్నికుండానికి సంబంధించిన ఉపకరణాలనే ఆయుధాలుగా ధరించారు. కొందరి చేతుల్లో కూటముద్గరాలు, మరికొందరు దండాయుధాలు. కొందరు ఒక కన్ను, కొందరు ఒక చెవి; కొందరికి వేలాడే పొట్టలు, స్తనాలు. కొందరు భయంకరులు, కొందరు వంకర ముఖాలు, కొందరు వికటాకారులు, కొందరు వామనాకారులు. విల్లువారు, ఖడ్గధారులు, శతఘ్నీ మరియు ముసలాయుధధారులనూ చూశాడు; పరీఘంలా బలమైన చేతులు కలవారు, విచిత్ర కవచాలతో ప్రకాశించేవారూ ఉన్నారు. వారు అతిగా స్థూలులు కాదు, అతిగా కృశులు కాదు; అతిగా దీర్ఘులు కాదు, అతిగా హ్రస్వులు కాదు; అతిగా గోరులు కాదు, అతిగా కృష్ణులు కాదు; కుబ్జులు కాదు, వామనులు కాదు. కొందరు విరూపులు, కొందరు బహురూపులు, మరికొందరు సురూపులు, తేజస్సుతో మెరిసేవారు—ధ్వజపతాకలతో, వివిధ ఆయుధాలతో సన్నద్ధులు.
Verse 20
शक्तिवृक्षायुधांश्चैव पट्टिसाशनिधारिणः।।।।क्षेपणीपाशहस्तांश्च ददर्श स महाकपिः।स्रग्विणस्त्वनुलिप्तांश्च वराभरणभूषितान्।।।।नानावेषसमायुक्तान् यथास्स्वैरगतान् बहून्।तीक्ष्णशूलधरांश्चैव वज्रिणश्च महाबलान्।।।।
ఆ మహాకపి కొందరిని శక్తులు మరియు వృక్షాలనే ఆయుధాలుగా ధరించినవారిగా, మరికొందరిని పట్టిశము మరియు శని (భాలాదులు) ధరించినవారిగా చూశాడు. ఇంకా కొందరిని క్షేపణీ (గోఫను) మరియు పాశము చేతబట్టి ఉన్నవారిగా కూడా దర్శించాడు.
Verse 21
शक्तिवृक्षायुधांश्चैव पट्टिसाशनिधारिणः।।5.4.20।।क्षेपणीपाशहस्तांश्च ददर्श स महाकपिः।स्रग्विणस्त्वनुलिप्तांश्च वराभरणभूषितान्।।5.4.21।।नानावेषसमायुक्तान् यथास्स्वैरगतान् बहून्।तीक्ष्णशूलधरांश्चैव वज्रिणश्च महाबलान्।।5.4.22।।
అతడు కొందరిని పుష్పమాలలు ధరించి, సుగంధ అనులేపనంతో లేపింపబడి, ఉత్తమ ఆభరణాలతో అలంకరింపబడినవారిగా చూశాడు.
Verse 22
शक्तिवृक्षायुधांश्चैव पट्टिसाशनिधारिणः।।5.4.20।।क्षेपणीपाशहस्तांश्च ददर्श स महाकपिः।स्रग्विणस्त्वनुलिप्तांश्च वराभरणभूषितान्।।5.4.21।।नानावेषसमायुक्तान् यथास्स्वैरगतान् बहून्।तीक्ष्णशूलधरांश्चैव वज्रिणश्च महाबलान्।।5.4.22।।
అతడు అనేకులను నానావేషాలతో సన్నద్ధులై, తమ ఇష్టానుసారం సంచరిస్తున్నవారిగా చూశాడు. కొందరు పదునైన త్రిశూలాలు ధరించారు; మరికొందరు వజ్రసమాన ఆయుధాలతో యుక్తులై, అందరూ మహాబలవంతులు.
Verse 23
शतसाहस्रमव्यग्रमारक्षं मध्यमं कपिः।रक्षोधिपतिनिर्दिष्टं ददर्शान्तःपुराग्रतः।।।।
అంతఃపురం ముందర, రాక్షసాధిపతి ఆజ్ఞచే నియమింపబడిన, మధ్యస్థ శ్రేణికి చెందిన, లక్షసంఖ్యలో ఉన్న, అవ్యగ్రంగా జాగ్రత్తగా నిలిచిన రక్షకబలాన్ని కపి చూశాడు.
Verse 24
स तदा तद्गृहं दृष्ट्वा महाहाटकतोरणम्।राक्षसेन्द्रस्य विख्यातमद्रिमूर्ध्नि प्रतिष्ठितम्।।।।पुण्डरीकावतंसाभिः परिखाभिरलङ्कृतम्।प्राकारावृतमत्यन्तं ददर्श स महाकपिः।।।।
అప్పుడు అతడు రాక్షసేంద్రుని ప్రసిద్ధమైన ఆ గృహాన్ని చూచెను; అది పర్వతశిఖరంపై స్థాపితమై, మహాసువర్ణతోరణంతో విరాజిల్లుచుండెను।
Verse 25
स तदा तद्गृहं दृष्ट्वा महाहाटकतोरणम्।राक्षसेन्द्रस्य विख्यातमद्रिमूर्ध्नि प्रतिष्ठितम्।।5.4.24।।पुण्डरीकावतंसाभिः परिखाभिरलङ्कृतम्।प्राकारावृतमत्यन्तं ददर्श स महाकपिः।।5.4.25।।
మహాకపి ఆ గృహాన్ని తెల్ల పద్మకర్ణాభరణములవలె ఉన్న పరీఖలతో అలంకృతమై, ప్రాకారములతో అత్యంతంగా ఆవరించబడినదిగా చూచెను।
Verse 26
त्रिविष्टपनिभं दिव्यं दिव्यनादनिनादितम्।वाजिहेषितसङ्घुष्टं नादितं भूषणैस्तथा।।।।रथैर्यानैर्विमानैश्च तथा हयगजैः शुभैः।वारणैश्च चतुर्थन्तैः श्वेताभ्रनिचयोपमैः।।।।भूषितं रुचिरद्वारं मत्तैश्च मृगपक्षिभिः।रक्षितं सुमहावीर्यैर्यातुधानैः सहस्रशः।राक्षसाधिपतेर्गुप्तमाविवेश महाकपिः।।।।
ఆ మందిరం త్రివిష్టపసమానంగా దివ్యంగా, మధుర దివ్యనాదాలతో మార్మోగుతూ ఉండెను. గుర్రాల హేషణధ్వని, ఆభరణాల ఝంకారము మొదలైన శబ్దకోలాహలంతో అది నిండిపోయింది. అందులో రథాలు, యానాలు, విమానాలు, శుభమైన గుర్రాలు, ఏనుగులు ఉండగా, తెల్ల మేఘగుంపులవలె కనిపించే చతుర్దంత గజరాజులూ ఉన్నారు. దాని రుచిర ద్వారం సుసంపన్నంగా అలంకృతమై, మత్తమైన మృగపక్షులతో కిటకిటలాడింది. సహస్రాల మహావీర్య యాతుధానులు కాపలా కాస్తుండగా, రాక్షసాధిపతి యొక్క గుప్త-రక్షిత భవనంలో మహాకపి ప్రవేశించాడు॥
Verse 27
त्रिविष्टपनिभं दिव्यं दिव्यनादनिनादितम्।वाजिहेषितसङ्घुष्टं नादितं भूषणैस्तथा।।5.4.26।।रथैर्यानैर्विमानैश्च तथा हयगजैः शुभैः।वारणैश्च चतुर्थन्तैः श्वेताभ्रनिचयोपमैः।।5.4.27।।भूषितं रुचिरद्वारं मत्तैश्च मृगपक्षिभिः।रक्षितं सुमहावीर्यैर्यातुधानैः सहस्रशः।राक्षसाधिपतेर्गुप्तमाविवेश महाकपिः।।5.4.28।।
ఆ మందిరం త్రివిష్టపసమానంగా దివ్యంగా, మధుర దివ్యనాదాలతో మార్మోగుతూ ఉండెను. గుర్రాల హేషణధ్వని, ఆభరణాల ఝంకారము మొదలైన శబ్దకోలాహలంతో అది నిండిపోయింది. అందులో రథాలు, యానాలు, విమానాలు, శుభమైన గుర్రాలు, ఏనుగులు ఉండగా, తెల్ల మేఘగుంపులవలె కనిపించే చతుర్దంత గజరాజులూ ఉన్నారు. దాని రుచిర ద్వారం సుసంపన్నంగా అలంకృతమై, మత్తమైన మృగపక్షులతో కిటకిటలాడింది. సహస్రాల మహావీర్య యాతుధానులు కాపలా కాస్తుండగా, రాక్షసాధిపతి యొక్క గుప్త-రక్షిత భవనంలో మహాకపి ప్రవేశించాడు॥
Verse 28
त्रिविष्टपनिभं दिव्यं दिव्यनादनिनादितम्।वाजिहेषितसङ्घुष्टं नादितं भूषणैस्तथा।।5.4.26।।रथैर्यानैर्विमानैश्च तथा हयगजैः शुभैः।वारणैश्च चतुर्थन्तैः श्वेताभ्रनिचयोपमैः।।5.4.27।।भूषितं रुचिरद्वारं मत्तैश्च मृगपक्षिभिः।रक्षितं सुमहावीर्यैर्यातुधानैः सहस्रशः।राक्षसाधिपतेर्गुप्तमाविवेश महाकपिः।।5.4.28।।
ఆ మందిరం త్రివిష్టపసమానంగా దివ్యంగా, మధుర దివ్యనాదాలతో మార్మోగుతూ ఉండెను. గుర్రాల హేషణధ్వని, ఆభరణాల ఝంకారము మొదలైన శబ్దకోలాహలంతో అది నిండిపోయింది. అందులో రథాలు, యానాలు, విమానాలు, శుభమైన గుర్రాలు, ఏనుగులు ఉండగా, తెల్ల మేఘగుంపులవలె కనిపించే చతుర్దంత గజరాజులూ ఉన్నారు. దాని రుచిర ద్వారం సుసంపన్నంగా అలంకృతమై, మత్తమైన మృగపక్షులతో కిటకిటలాడింది. సహస్రాల మహావీర్య యాతుధానులు కాపలా కాస్తుండగా, రాక్షసాధిపతి యొక్క గుప్త-రక్షిత భవనంలో మహాకపి ప్రవేశించాడు॥
Verse 29
सहेमजाम्बूनदचक्रवालं महार्हमुक्तामणिभूषितान्तम्।परार्थ्यकालागुरुचन्दनाक्तं स रावणान्तःपुरमाविवेश।।।।
అతడు రావణుని అంతఃపురంలో ప్రవేశించాడు—శుద్ధ జాంబూనద స్వర్ణంతో మెరిసే ప్రాకారవలయంతో చుట్టబడి, అంతటా అమూల్య ముత్యాలు మణులతో అలంకృతమై, ఉత్తమమైన నల్ల అగరు మరియు చందన లేపనంతో సుగంధింపబడినది॥
Frequently Asked Questions
Hanumān conducts covert entry and intelligence gathering without indiscriminate violence—after neutralizing the city’s guardian, he prioritizes mission integrity (finding Sītā) over conquest, using stealth and restraint.
Effective power is dharma-constrained: the text frames strength as meaningful when governed by purpose, discipline, and service—Hanumān’s prowess is consistently subordinated to Rāma’s cause and moral order.
Laṅkā’s royal highway and mansion districts, the guarded rajamārga with stationed troops and spies, and the fortified royal compound—golden archway, lotus-filled moats, enclosing walls, and Rāvaṇa’s antaḥpura—are mapped as key urban nodes.