Sarga 31
सुन्दरकाण्डे एकत्रिंशः सर्गः — Hanuman’s Sweet Address to Sita and Sita’s Recognition
सुन्दरकाण्ड
ఈ సర్గలో హనుమాన్ అనేక విధాలుగా ఆలోచించి, వైదేహితో మధురంగా, విశ్వాసం కలిగించే మాటలతో క్రమంగా తన పరిచయాన్ని వెల్లడించడం ప్రారంభిస్తాడు. ఇక్ష్వాకు వంశాన్ని, దశరథుని రాజధర్మగుణాలను సంక్షిప్తంగా చెప్పి, రాముణ్ణి ధనుర్ధరులలో శ్రేష్ఠుడిగా, ధర్మరక్షకుడిగా వర్ణించి, సరైన వంశావళి–శీలవర్ణనల ద్వారా తన మాటలకు ప్రామాణ్యం స్థాపిస్తాడు. తర్వాత వనవాసం, జనస్థాన సంగ్రామం, ఖర–దూషణ వధలను వివరిస్తూ, సీతాహరణం రావణుని ప్రతీకారకృత్యమని, మాయతో మృగరూప మోసాన్ని ఆశ్రయించి అది జరిగిందని తెలియజేస్తాడు. రామ–సుగ్రీవ మైత్రి, వాలి మరణం, ఆపై వేలాది కామరూపి వానరులు అన్ని దిశలలో అన్వేషణకు బయలుదేరిన సంగతిని కూడా చెబుతాడు. తన సముద్రలంఘనాన్ని దూతకార్యానికి సాక్ష్యంగా చూపించి, రాముడు వర్ణించిన సీతనే తాను కనుగొన్నానని చెప్పి హనుమాన్ క్షణం ఆగుతాడు. ఆశ్చర్యపడిన సీత జాగ్రత్తగా చుట్టూ పరిశీలించి, శింశుపా వృక్షం వైపు చూసి, చివరకు ఉదయసూర్యుని వంటి కాంతితో వెలిగే వాయుపుత్రుడు—సుగ్రీవుని మంత్రి హనుమానుని దర్శిస్తుంది; రామస్మరణతో ఆమె హృదయంలో మళ్లీ ఆనందం ఉప్పొంగుతుంది.
Shlokas
Verse 1
एवं बहुविधां चिन्तां चिन्तयित्वा महाकपिः।संश्रवे मधुरं वाक्यं वैदेह्या व्याजहार ह।।।।
ఇలా అనేక విధాలుగా ఆలోచించిన మహాకపి, వైదేహి వినేలా మధురమైన మాటలను పలికాడు।
Verse 2
राजा दशरथो नाम रथकुञ्जरवाजिमान्।पुण्यशीलो महाकीर्तिरिक्ष्वाकूणां महायशाः।।।।
దశరథుడు అనే రాజు ఉండెను—రథాలు, గజాలు, అశ్వాలతో సమృద్ధుడు; పుణ్యశీలుడు, మహాకీర్తిమంతుడు, ఇక్ష్వాకువంశానికి మహాయశస్సు।
Verse 3
राजर्षीणां गुणश्रेष्ठस्तपसा चर्षिभि स्समः।चक्रवर्तिकुले जातः पुरन्दरसमो बले।।।।
రాజర్షులలో గుణశ్రేష్ఠుడు; తపస్సులో ఋషులతో సముడు. చక్రవర్తి వంశంలో జన్మించి, బలంలో పురందరుడు (ఇంద్రుడు) సమానుడు॥
Verse 4
अहिंसारतिरक्षुद्रो घृणी सत्यपराक्रमः।मुख्यश्चेक्ष्वाकुवंशस्य लक्ष्मीवान् लक्ष्मिवर्धनः।।।।
అహింసలో రమించువాడు, క్షుద్రతలేని వాడు, కరుణాశీలి, సత్యాధారిత పరాక్రముడు. ఇక్ష్వాకు వంశంలో అగ్రగణ్యుడు, లక్ష్మీవంతుడు, లక్ష్మిని వర్ధింపజేసేవాడు॥
Verse 5
पार्थिवव्यञ्जनैर्युक्तः पृथुश्रीः पार्थिवर्षभः।पृथिव्यां चतुरन्तायां विश्रुतस्सुखदस्सुखी।।।।
రాజలక్షణాలతో యుక్తుడు, విస్తారమైన శ్రీతో ప్రకాశించువాడు, రాజులలో వృషభసముడు. చతురంత భూమండలమంతటా ప్రసిద్ధుడు—తానే సుఖి, ఇతరులకు సుఖదాత॥
Verse 6
तस्य पुत्रः प्रियो ज्येष्ठस्ताराधिपनिभाननः।रामो नाम विशेषज्ञः श्रेष्ठ स्सर्वधनुष्मताम्।।।।
ఆయనకు ప్రియమైన జ్యేష్ఠపుత్రుడు ‘రాముడు’ అనే నామంతో, చంద్రునివంటి ముఖముగలవాడు. వివేకవిద్యలలో నిపుణుడై, సమస్త ధనుర్ధరులలో శ్రేష్ఠుడై నిలిచెను॥
Verse 7
रक्षिता स्वस्य धर्मस्य स्वजनस्य च रक्षिता।रक्षिता जीवलोकस्य धर्मस्य च परन्तपः।।।।
ఆ పరంతపుడు శత్రువులను దహించువాడు; తన ధర్మమునకును తన జనులకును రక్షకుడు. సమస్త జీవలోకమునకును రక్షకుడై, ధర్మమునకును సంరక్షకుడై ఉన్నాడు॥
Verse 8
तस्य सत्याभिसन्धस्य वृद्धस्य वचनात्पितुः।सभार्यस्सह च भ्रात्रा वीरः प्रव्राजितो वनम्।।।।
సత్యనిష్ఠుడైన వృద్ధ పితృదేవుని వచనాన్ని గౌరవించుటకై ఆ వీరుడు భార్యతో కూడి, సహోదరునితో కూడి వనవాసమునకు వెళ్లెను॥
Verse 9
तेन तत्र महारण्ये मृगयां परिधावता।राक्षसा निहताश्शूरा बहवः कामरूपिणः।।।।
ఆ మహారణ్యములో వేటకై సంచరించుచుండగా, ఇష్టరూపధారులైన అనేక శూర రాక్షసులను ఆయన సంహరించెను॥
Verse 10
जनस्थानवधं श्रुत्वा हतौ च खरदूषणौ।ततस्त्वमर्षापहृता जानकी रावणेन तु।।।।वञ्चयित्वा वने रामं मृगरूपेण मायया।
జనస్థాన వధను, ఖరదూషణులు హతులైన వార్తను విని, కోపావేశంతో రావణుడు మాయాబలంతో మృగరూపం ధరించి అరణ్యంలో శ్రీరాముణ్ణి మోసగించాడు; ఆపై హే జానకీ, నిన్ను అపహరించాడు।
Verse 11
स मार्गमाणस्तां देवीं रामस्सीतामनिन्दिताम्।।।।आससाद वने मित्रं सुग्रीवं नाम वानरम्।
దేవీతుల్యమైన, నిందారహిత సీతను అరణ్యంలో వెదుకుచుండగా శ్రీరాముడు సుగ్రీవుడు అనే వానరుణ్ణి కలుసుకొని అతనిని మిత్రునిగా పొందెను।
Verse 12
तत स्स वालिनं हत्वा रामः परपुरञ्जयः।।।।प्रायच्छत्कपिराज्यं तत्सुग्रीवाय महाबलः।
అప్పుడు శత్రుపురవిజేత, మహాబలుడైన శ్రీరాముడు వాలిని సంహరించి సుగ్రీవునికి వానరరాజ్యాన్ని ప్రసాదించాడు।
Verse 13
सुग्रीवेणापि सन्दिष्टा हरयः कामरूपिणः।।।।दिक्षु सर्वासु तां देवीं विचिन्वन्ति सहस्रशः।
సుగ్రీవుని ఆజ్ఞచే, కామరూపులు అయిన వానరులు వేల సంఖ్యలో అన్ని దిక్కులలో ఆ దేవీస్వరూపిణి జనకనందినిని వెదుకుచున్నారు।
Verse 14
अहं सम्पातिवचनाच्छतयोजनमायतम्।।।।अस्या हेतोर्विशालाक्ष्याः सागरं वेगवान्प्लुतः।
సంపాతి వాక్యమును అనుసరించి, ఆ విశాలాక్షి దేవి నిమిత్తం నేను వేగంగా శతయోజన విస్తారమైన సముద్రాన్ని దాటి దూకితిని।
Verse 15
यथारूपां यथावर्णां यथालक्ष्मीवतीं च निश्चिताम्।।।।अश्रौषं राघवस्याहं सेयमासादिता मया।
రాఘవుని నుండి నేను వినినట్లే—ఆమె రూపము, వర్ణము, లక్ష్మీసమ కాంతి—అదే విధంగా ఈమె; ఈమెను నేను ఇక్కడ కనుగొన్నాను।
Verse 16
विररामैवमुक्त्वासौ वाचं वानरपुङ्गवः।।।।जानकी चापि तच्छ्रुत्वा परं विस्मयमागता।
ఇట్లు పలికి ఆ వానరపుంగవుడు మౌనమయ్యెను; జనకీదేవి కూడా ఆ మాటలు విని పరమ ఆశ్చర్యమునకు లోనయ్యెను।
Verse 17
ततस्सा वक्रकेशान्ता सुकेशी केशसंवृतम्।।।।उन्नम्य वदनं भीरुश्शिंशुपावृक्षमैक्षत।
అనంతరం వంకర కేశాంతములు గల సుకేశి భీరువైన ఆమె, కేశములతో కప్పబడిన ముఖమును పైకెత్తి శింశుపా వృక్షమును చూచెను।
Verse 18
निशम्य सीता वचनं कपेश्च दिशश्च सर्वाः प्रदिशश्च वीक्ष्य।स्वयं प्रहर्षं परमं जगाम सर्वात्मना राममनुस्मरन्ती ।।।।
కపి మాటలు విని సీత అన్ని దిక్కులనూ ఉపదిక్కులనూ తిలకించింది. అనంతరం సర్వాత్మతో శ్రీరాముని స్మరించుచు ఆమె స్వయంగా పరమానందాన్ని పొందింది॥
Verse 19
सा तिर्यगूर्ध्वं च तथाप्यधस्तान्निरीक्षमाणा तमचिन्त्यबुद्धिम्।ददर्श पिङ्गाधिपतेरमात्यं वातात्मजं सूर्यमिवोदयस्थम्।।।।
ఆమె అడ్డంగా, పైకి, కిందకి అని దృష్టి తిప్పుతూ, అచింత్యబుద్ధి గలవానిని దర్శించింది—పింగవర్ణ వానరాధిపతి యొక్క మంత్రి, వాయుపుత్రుడు హనుమంతుని, ఉదయించే సూర్యునివలె ప్రకాశించువానిని॥
Frequently Asked Questions
Hanumān’s pivotal action is a calibrated self-disclosure: he must convince Sītā he is Rāma’s messenger without alarming her or exposing her to rākṣasa surveillance. He solves this by leading with gentle speech and verifiable narrative markers (lineage, exile, alliance, search), prioritizing safety and truthfulness over dramatic revelation.
True reassurance is grounded in satya and pramāṇa: hope is ethically persuasive when supported by accurate knowledge, disciplined intent, and compassionate delivery. The sarga models how dharma operates through speech—words become protective when they are truthful, timely, and oriented toward the vulnerable.
Janasthāna anchors the causal chain leading to the abduction; the sāgara (hundred-yojana crossing) marks the extraordinary logistical threshold of the mission; and the śiṃśupā tree functions as a localized visual landmark in Sītā’s immediate environment, framing her cautious verification of Hanumān’s presence.