Sarga 18
अष्टादशः सर्गः (Sarga 18): रावणस्य प्रमदावनप्रवेशः — Ravana’s entry into the women’s grove
सुन्दरकाण्ड
హనుమంతుడు పుష్పితమైన అశోకవనికలో వైదేహి సీతను అన్వేషిస్తూ ఉంటాడు; రాత్రి క్షీణించి ఉదయం సమీపిస్తుంది. అప్పుడు మంగళవాద్యాల నాదంతో దశగ్రీవుడు రావణుడు మేల్కొంటాడు—మాల్యవస్త్రాలు అస్తవ్యస్తంగా, మనస్సు సీతపై ఆసక్తిగా, కామభావం దాచుకోకుండా; లేచి ఆభరణాలతో అలంకరించుకుంటాడు. వృక్షాలు, చెరువులు, పక్షులు, మృగాలతో సమృద్ధమైన ఉద్యానంలో మణి-సువర్ణ తోరణాల మధ్య నడుచుకుంటూ అశోకవనికలో ప్రవేశిస్తాడు. అతని వెంట దీపాలు, చామరాలు, జలకలశాలు, ఆసనాలు, మద్యం, చంద్రప్రభలా ఛత్రం మోసే స్త్రీలు వస్తారు; ప్రధాన రాణులు నిద్రా-మదంతో తూలుతూ, మేఘం చుట్టూ మెరుపులా, ఆభరణాలు-ప్రసాధనాలు చెదిరిన స్థితిలో అనుసరిస్తారు. హనుమంతుడు నూపుర-మేఖలల శబ్దాన్ని విని, అనేక నూనెదీపాల వెలుగులో ద్వారమున నిలిచిన రావణుణ్ణి చూస్తాడు; ఆకుల మాటున దాగి ఉండి అతని కామాతుర, గర్విత, మదోన్మత్త, మన్మథసదృశ రూపాన్ని పరిశీలిస్తాడు. సీతను చూడాలనే కోరికతో రావణుడు మళ్లీ వనంలోకి లోనికి మళ్లుతాడు; దుష్టబలానికి ఎదురుగా స్థిరధర్మగుణం నిలిచే సమీప సంఘర్షణను సర్గాంతం సూచిస్తుంది.
Shlokas
Verse 1
तथा विप्रेक्ष्यमाणस्य वनं पुष्पितपादपम्।विचिन्वतश्च वैदेहीं किंचिच्छेषा निशाऽभवत्।।5.18.1।।
పుష్పిత వృక్షములతో నిండిన ఆ వనమును పరిశీలించుచు, వైదేహిని వెదకుచుండగా, రాత్రి యొక్క కొద్దిపాటి భాగమే మిగిలెను।
Verse 2
षडङ्गवेदविदुषां क्रतुप्रवरयाजिनाम्।शुश्राव ब्रह्मघोषांश्च स विरात्रे ब्रह्मरक्षसाम्।।5.18.2।।
రాత్రి ముగింపున అతడు ఆ బ్రహ్మరాక్షసుల వేదఘోషలను వినెను—వారు షడంగాలతో కూడిన వేదంలో నిపుణులు, ఉత్తమ యజ్ఞాల నిర్వహణలో ప్రావీణ్యులు।
Verse 3
अथ मङ्गलवादित्रशब्दैः श्रुतिमनोहरैः।प्राबुध्यत महाबाहुर्दशग्रीवो महाबलः।।5.18.3।।
అనంతరం శ్రుతిమనోహరమైన మంగళవాద్యధ్వనులతో మహాబాహువు, మహాబలుడు దశగ్రీవుడు ప్రబుధ్యెను।
Verse 4
विबुध्यतु यथाकालं राक्षसेन्द्रः प्रतापवान्।स्रस्तमाल्याम्बरधरो वैदेहीमन्वचिन्तयत्।।5.18.4।।
యథాకాలంలో మేల్కొన్న ప్రతాపవంతుడైన రాక్షసేంద్రుడు—మాలా, వస్త్రాలు చెదిరి ఉండగా—మళ్లీ వైదేహి (సీత) గురించే మనసు పెట్టాడు।
Verse 5
भृशं नियुक्तस्तस्यां च मदनेन मदोत्कटः।न स तं राक्षसः कामं शशाकात्मनि गूहितुम्।।5.18.5।।
మదనుడి చేత బలంగా ప్రేరేపింపబడి, మదోన్మత్తుడైన ఆ రాక్షసుడు, ఆమెపై కలిగిన ఆ కామాన్ని తనలో దాచుకోలేకపోయాడు।
Verse 6
स सर्वाभरणैर्युक्तो बिभ्रच्छ्रियमनुत्तमाम्।तां नगैर्बहुभिर्जुष्टां सर्वपुष्पफलोपगैः।।5.18.6।।
సర్వాభరణాలతో అలంకృతుడై, అనుత్తమమైన శోభను ధరించి, అన్ని రకాల పుష్పఫలాలతో నిండిన అనేక వృక్షాలతో కూడిన ఆ వనంలో అతడు సంచరించసాగాడు।
Verse 7
वृतां पुष्करिणीभिश्च नानापुष्पोपशोभिताम्।सदा मदैश्च विहगैर्विचित्रां परमाद्भुताम्।।5.18.7।।
అది నానావిధ పుష్పాలతో శోభిల్లిన పద్మపుష్కరిణులతో చుట్టుముట్టబడి, సదా మదోన్మత్త పక్షుల మధుర కూజితాలతో విచిత్రవర్ణంగా పరమాద్భుతంగా ప్రకాశించెను।
Verse 8
ईहामृगैश्च विविधैर्जुष्टां दृष्टिमनोहरैः।वीधीः संप्रेक्षमाणश्च मणिकाञ्चनतोरणाः।।5.18.8।।नानामृगगणाकीर्णां फलैः प्रपतितैर्वृताम्।अशोकवनिकामेव प्राविशत्संततद्रुमाम्।।5.18.9।।
దృష్టికి మనోహరమైన వీధులను, మణి-కాంచనాలతో అలంకరించిన తోరణాలను పరిశీలిస్తూ, అనేక మృగసమూహాలతో నిండినదీ, కొమ్మల నుండి జారిపడిన ఫలాలతో కప్పబడినదీ, సతత వృక్షసాంద్రతగల అశోకవనికలో అతడు ప్రవేశించెను।
Verse 9
ईहामृगैश्च विविधैर्जुष्टां दृष्टिमनोहरैः।वीधीः संप्रेक्षमाणश्च मणिकाञ्चनतोरणाः।।5.18.8।।नानामृगगणाकीर्णां फलैः प्रपतितैर्वृताम्।अशोकवनिकामेव प्राविशत्संततद्रुमाम्।।5.18.9।।
దృష్టికి మనోహరమైన వీధులను, మణి-కాంచనాలతో అలంకరించిన తోరణాలను పరిశీలిస్తూ, అనేక మృగసమూహాలతో నిండినదీ, కొమ్మల నుండి జారిపడిన ఫలాలతో కప్పబడినదీ, సతత వృక్షసాంద్రతగల అశోకవనికలో అతడు ప్రవేశించెను।
Verse 10
अङ्गनाशतमात्रं तु तं व्रजन्तमनुव्रजत्।महेन्द्रमिव पौलस्त्यं देवगन्धर्वयोषितः।।5.18.10।।
ఆ పౌలస్త్యుడు (రావణుడు) నడుచుచుండగా, కేవలం వందమంది అంగనలే అతనిని అనుసరించిరి—దేవగంధర్వ యోషితులు మహేంద్రుని (ఇంద్రుని) అనుసరించునట్లు।
Verse 11
दीपिकाः काञ्चनीः काश्चिज्जगृहुस्तत्र योषितः।वालव्यजनहस्ताश्च तालवृन्तानि चापराः।।5.18.11।।
అక్కడ కొందరు స్త్రీలు స్వర్ణదీపాలను పట్టుకున్నారు; కొందరి చేతుల్లో చామరాలు ఉండగా, మరికొందరు తాళపత్రపు వీచికలను మోసుకొనివున్నారు।
Verse 12
काञ्चनैरपि भृङ्गारैर्जह्रुः सलिलमग्रतः।मण्डलाग्रान् बृसीश्चापि गृह्यान्याः पृष्ठतो ययुः।।5.18.12।।
కొంతమంది స్త్రీలు స్వర్ణకలశాలలో నీటిని మోసుకొని ముందుగా నడిచారు; మరికొందరు వెనుకగా వృత్తాకార ఆసనాలు, నేసిన చాపలను మోసుకొని వచ్చారు।
Verse 13
काचिद्रत्नमयीं स्थालीं पूर्णां पानस्य भामिनी।दक्षिणा दक्षिणेनैव तदा जग्राह पाणिना।।5.18.13।।
అప్పుడు ఒక కాంతిమతి, సౌమ్యాచారిణి స్త్రీ తన కుడిచేతితో రత్నఖచిత పాత్రను ఎత్తింది; అది మదిరాతో పూర్తిగా నిండివుంది।
Verse 14
राजहंसप्रतीकाशं छत्रं पूर्णशशिप्रभम्।सौवर्णदण्डमपरा गृहीत्वा पृष्ठतो ययौ।।5.18.14।।
మరొక స్త్రీ వెనుకగా నడిచింది; స్వర్ణదండముతో కూడిన ఛత్రాన్ని పట్టుకొని—అది రాజహంసవలె శుభ్రంగా, పూర్ణచంద్రునివలె ప్రకాశించుచుండెను।
Verse 15
निद्रामदपरीताक्ष्यो रावणस्योत्तमाः स्त्रियः।अनुजग्मुः पतिं वीरं घनं विद्युल्लता इव।।5.18.15।।
రావణుని శ్రేష్ఠ స్త్రీలు, నిద్రా మదములతో భారమైన నేత్రాలవారు, తమ వీర భర్తను అనుసరించారు—ఘన మేఘాన్ని అనుసరించే విద్యుల్లతలవలె।
Verse 16
व्याविद्धहारकेयूराः समामृदितवर्णकाः।समागळितकेशान्तास्सस्वेदवदनास्तथा।।5.18.16।।घूर्णन्त्यो मदशेषेण निद्रया च शुभाननाः।स्वेदक्लिष्टाङ्गकुसुमास्सुमाल्याकुलमूर्धजाः।।5.18.17।।प्रयान्तं नैऋतपतिं नार्यो मदिरलोचनाः।बहुमानाच्च कामाच्च प्रिया भार्यास्तमन्वयुः।।5.18.18।।
వారి హారాలు, కేయూరాలు చెదిరిపోయి ఉన్నాయి; వర్ణకాలు (అంగరాగం) రుద్దబడి పాకిపోయాయి; జుట్టు చివర్లు విప్పబడి, ముఖాలు కూడా చెమటతో తడిసిపోయాయి।
Verse 17
व्याविद्धहारकेयूराः समामृदितवर्णकाः।समागळितकेशान्तास्सस्वेदवदनास्तथा।।5.18.16।।घूर्णन्त्यो मदशेषेण निद्रया च शुभाननाः।स्वेदक्लिष्टाङ्गकुसुमास्सुमाल्याकुलमूर्धजाः।।5.18.17।।प्रयान्तं नैऋतपतिं नार्यो मदिरलोचनाः।बहुमानाच्च कामाच्च प्रिया भार्यास्तमन्वयुः।।5.18.18।।
శుభాననులైన వారు మదశేషం మరియు నిద్ర వల్ల ఊగుతూ ఉన్నారు; చెమటతో వారి అంగాల పుష్పాలు వాడిపోయి, సుమాల్యాలతో వారి కేశాలు గజిబిజిగా అయ్యాయి।
Verse 18
व्याविद्धहारकेयूराः समामृदितवर्णकाः।समागळितकेशान्तास्सस्वेदवदनास्तथा।।5.18.16।।घूर्णन्त्यो मदशेषेण निद्रया च शुभाननाः।स्वेदक्लिष्टाङ्गकुसुमास्सुमाल्याकुलमूर्धजाः।।5.18.17।।प्रयान्तं नैऋतपतिं नार्यो मदिरलोचनाः।बहुमानाच्च कामाच्च प्रिया भार्यास्तमन्वयुः।।5.18.18।।
నైఋతపతి ముందుకు సాగుతుండగా, మదిరతో భారమైన నేత్రాలున్న ప్రియ భార్యలు—గౌరవంతోను, కామంతోను ప్రేరితులై—అతనిని అనుసరించారు।
Verse 19
स च कामपराधीन: पतिस्तासां महाबलः।सीतासक्तमना मन्दो मन्दाञ्चितगतिर्बभौ।।5.18.19।।
అప్పుడు వారి భర్త—మహాబలవంతుడైనా—కామానికి లోబడి, సీతపై ఆసక్తిచిత్తుడై, మాంద్యంగా కనిపించాడు; అతడు కొలతగల నెమ్మదైన అడుగులతో నడిచాడు।
Verse 20
ततः काञ्चीनिनादं च नूपुराणां च निस्वनम्।शुश्राव परमस्त्रीणां स कपिर्मारुतात्मजः।।5.18.20।।
అప్పుడు మారుతాత్మజుడైన ఆ కపి, ఆ పరమస్త్రీల స్వర్ణకాంచీల ఝంకారమును, నూపురాల మధుర నిస్వనమును వినెను।
Verse 21
तं चाप्रतिमकर्माणमचिन्त्यबलपौरुषम्।द्वारदेशमनुप्राप्तं ददर्श हनुमान् कपिः।।5.18.21।।
అప్పుడు ద్వారదేశమునకు వచ్చిన ఆ అప్రమితకర్ముడిని, అచింత్యబలపౌరుషుడిని హనుమాన్ కపి దర్శించెను।
Verse 22
दीपिकाभिरनेकाभिः समन्तादवभासितम्।गन्धतैलावसिक्ताभिर्ध्रियमाणाभिरग्रतः।।5.18.22।।
అతడు అనేక దీపికలచే చుట్టూరా ప్రకాశింపబడెను; సుగంధ తైలముతో అభిషిక్తమైన ఆ దీపములను రాక్షసీ పరిచారికలు అతని ముందర ధరించిరి।
Verse 23
कामदर्पमदैर्युक्तं जिह्मताम्रायतेक्षणम्।समक्षमिव कन्दर्पमपविद्धशरासनम्।।5.18.23।।
అతడు కామదర్పమదములతో యుక్తుడై, వంకరగా దీర్ఘంగా రక్తిమమైయున్న నేత్రములతో, శరాసనమును విడిచిన కందర్పుడు సమక్షమున నిలిచినట్లుగా భాసించెను।
Verse 24
मथितामृतफेनाभमरजोवस्त्रमुत्तमम्।सलीलमनुकर्षन्तं विमुक्तं सक्तमङ्गदे।।5.18.24।।
మథించిన అమృతఫేనంలా తెల్లగా, మలినరహితంగా ఉన్న అతని ఉత్తమ వస్త్రం జారిపడి అతని అంగదంలో చిక్కగా, అతడు క్రీడగా దానిని లాగి సరిచేశాడు.
Verse 25
तं पत्रविटपे लीनः पत्रपुष्पघनावृतः।समीपमिव संक्रान्तं निध्यातुमुपचक्रमे।।5.18.25।।
అతడు ఆకుల కొమ్మపై దాగి, ఆకులు పుష్పాల ఘనావరణంలో ఉండి, దగ్గరకు వచ్చినట్టుగా కనిపించిన అతనిని జాగ్రత్తగా పరిశీలించసాగాడు.
Verse 26
अवेक्षमाणस्तु ततो ददर्श कपिकुञ्जरः।रूपयौवनसम्पन्ना रावणस्य वरस्त्रियः।।5.18.26।।
అలా పరిశీలిస్తూ ఉన్న మహాకపి, రూపయౌవనసంపన్నులైన రావణుని ప్రధాన భార్యలను చూశాడు.
Verse 27
ताभिः परिवृतो राजा सुरूपाभिर्महायशाः।तन्मृगद्विजसङ्घुष्टं प्रविष्टः प्रमदावनम्।।5.18.27।।
ఆ సురూప స్త్రీలచే పరివృతుడైన మహాయశస్సు గల రాజు, మృగపక్షుల కూకలతో మార్మోగే ఆ ప్రమదావనంలో ప్రవేశించాడు.
Verse 28
क्षीबो विचित्राभरणः शङ्कुकर्णो महाबलः।तेन विश्रवसः पुत्रः स दृष्टो राक्षसाधिपः।।5.18.28।।वृतः परमनारीभिस्ताराभिरिव चन्द्रमाः।तं ददर्श महातेजास्तेजोवन्तं महाकपिः।।5.18.29।।
అతడు మత్తుతో ఉన్నవాడై, విచిత్ర ఆభరణాలతో అలంకృతుడై, దీర్ఘకర్ణుడై, మహాబలశాలిగా—విశ్రవసుని కుమారుడైన రాక్షసాధిపతి—కనిపించాడు. పరమసుందరీమణులచే తారలతో చుట్టబడిన చంద్రునివలె పరివృతుడైన ఆ తేజోవంతుణ్ని మహాతేజస్సు గల మహాకపి చూశాడు.
Verse 29
क्षीबो विचित्राभरणः शङ्कुकर्णो महाबलः।तेन विश्रवसः पुत्रः स दृष्टो राक्षसाधिपः।।5.18.28।।वृतः परमनारीभिस्ताराभिरिव चन्द्रमाः।तं ददर्श महातेजास्तेजोवन्तं महाकपिः।।5.18.29।।
అతడు మత్తుతో ఉన్నవాడై, విచిత్ర ఆభరణాలతో అలంకృతుడై, దీర్ఘకర్ణుడై, మహాబలశాలిగా—విశ్రవసుని కుమారుడైన రాక్షసాధిపతి—కనిపించాడు. పరమసుందరీమణులచే తారలతో చుట్టబడిన చంద్రునివలె పరివృతుడైన ఆ తేజోవంతుణ్ని మహాతేజస్సు గల మహాకపి చూశాడు.
Verse 30
रावणोऽयं महाबाहुरिति सञ्चिन्त्य वानरः।अवप्लुतो महातेजा हनुमान्मारुतात्मजः।।5.18.30।।
“ఇతడే మహాబాహు రావణుడు” అని మనసులో తలచి, మహాతేజస్సుగల వానరుడు, మారుతాత్మజుడు హనుమంతుడు తన స్థానం నుండి కొద్దిగా దిగివచ్చాడు।
Verse 31
स तथाप्युग्रतेजाः सन्निर्धूतस्तस्य तेजसा।पत्रगुह्यान्तरे सक्तो हनुमान् संवृतोऽभवत्।।5.18.31।।
ఉగ్రతేజస్సుగల హనుమంతుడు అయినప్పటికీ, అతని (రావణుని) తేజస్సు ప్రభావంతో క్షణమాత్రం కలవరపడి, ఆకుల గుప్త అంతరాలలో ఆశ్రయించి కప్పబడి నిలిచెను।
Verse 32
स तामसितकेशान्तां सुश्रोणीं संहतस्त्नीम्।दिदृक्षुरसितापाङ्गामुपावर्तत रावणः।।5.18.32।।
నల్లని కేశాంతములు గలదీ, సుశ్రోణీ, సంహతస్తనీ, నల్లని అపాంగదృష్టి గలదీ అయిన ఆమెను దర్శించాలనే కోరికతో రావణుడు తిరిగి ఆమె వైపు మళ్లెను।
Frequently Asked Questions
The pivotal action is Hanumān’s choice to remain concealed while conducting close surveillance of Ravana. The ethical tension lies in balancing urgency (finding Sītā before time runs out) with prudence and non-disclosure, since premature engagement could endanger Sītā and compromise the mission.
The sarga contrasts disciplined agency with passion-driven power: Ravana is portrayed as kāma-parādhīna (ruled by desire), whereas Hanumān exemplifies controlled perception and restraint. The implied upadeśa is that effective action in dharma requires mastery over impulse and careful situational reading.
Key landmarks include the Aśokavanikā (Aśoka grove) and the pramadāvana (women’s grove) within Laṅkā’s garden complex, described with gem-and-gold gateways, ponds, and flowering trees. Culturally, the dawn Vedic recitation by brahmarākṣasas and the auspicious musical awakening frame the courtly-sacral atmosphere of Ravana’s domain.