Shloka 18

सम्पातिवाक्यम्

Sampati’s Intelligence Report on Sita’s Abduction

Devanagari script

दिष्ट्या जीवसि तातेति ह्यब्रुवन्मां महर्षयः।कथञ्चित्सकळत्रोऽसौ गतस्ते स्वस्त्यसंशयम्।।।।

Transliteration

diṣṭyā jīvasi tāta iti hy abruvan māṁ maharṣayaḥ | kathaṁcit sa-kalatro 'sau gatas te svasty asaṁśayam ||

Translation

మహర్షులు నన్ను ఉద్దేశించి అన్నారు—“తాత, దైవకృపవల్ల నీవు జీవించి ఉన్నావు. అతడు ఏదో విధంగా ఆ స్త్రీతో కూడ ఇక్కడి నుండి వెళ్లిపోయాడు; నిస్సందేహంగా నీకు క్షేమమే.”

Word by Word

• दिष्ट्या: fortunately
• दिष्ट्या: Sambandha (सम्बन्ध/adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: दिष्टि (प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-एकवचनरूपेण अव्ययीभाववत् प्रयोग (idiomatic instrumental), ‘by good fortune’

• जीवसि: you live
• जीवसि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जीव् (धातु)
• Form: लट् (Present), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद

• तात: dear child
• तात: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: तात (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन; संबोधनपद

• इति: thus
• इति: Sambandha (सम्बन्ध/quotative)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उक्त्यर्थक अव्यय (quotative particle)

• हि: indeed
• हि: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), अवधारणार्थ

• अब्रुवन्: they said
• अब्रुवन्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• माम्: to me
• माम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, द्वितीया, एकवचन

• महर्षयः: great sages
• महर्षयः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महर्षि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• कथञ्चित्: somehow
• कथञ्चित्: Sambandha (सम्बन्ध/adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: कथञ्चित् (अव्यय)
• Form: अव्यय, प्रकारवाचक (adverb: somehow)

• स-कलत्रः: with a woman (consort)
• स-कलत्रः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स (उपसर्ग/सह) + कलत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘with (his) wife/consort’

• असौ: that one (he)
• असौ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: असद्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; दूरवाचक सर्वनाम

• गतः: has gone
• गतः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त used finitely; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• ते: to you
• ते: Sampradana (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: मध्यमपुरुष-सर्वनाम, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन

• स्वस्ति: well-being/safety
• स्वस्ति: Sambandha (सम्बन्ध/benediction)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वस्ति (अव्यय/नपुंसक)
• Form: मङ्गलार्थक अव्यय (benedictive particle)

• असंशयम्: without doubt
• असंशयम्: Sambandha (सम्बन्ध/adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: असंशय (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययवत् द्वितीया-एकवचन (adverbial accusative), ‘without doubt’

Context

'I heard the great sages saying, 'O dear !you are lucky to be saved. He has somehow gone from here with that lady (without hurting you). Undoubtedly you are lucky.'

Characters & Entities

• Sampāti
• Maharṣis
• Rāvaṇa (implied)
• Sītā (implied as 'the woman')

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Compassionate speech aligned with truth: the sages acknowledge survival as fortune and offer reassurance without deception.

What is the narrative situation?

After the abductor departs, sages address Sampāti, noting that he escaped harm and confirming the abduction’s continuation.

Which character virtue is emphasized?

Karunā (compassion) in the sages’ words and Sampāti’s receptivity to truthful counsel.