Shloka 17

हनूमत्प्रशंसा–अङ्गुलीयकप्रदानम्

Praise of Hanumān and the Gift of the Signet Ring

Devanagari script

अतिबल बलमाश्रितस्तवाहंहरिवरविक्रम विक्रमैरनल्पैः।पवनसुत यथाऽभिगम्यते साजनकसुता हनुमं स्तथा कुरुष्व।।4.44.17।।

Transliteration

atibala balam āśritas tavāhaṃ harivaravikrama vikramair analpaiḥ | pavanasuta yathā 'bhigamyate sā janakasutā hanuman tathā kuruṣva || 4.44.17 ||

Translation

హే అతిబలవంతుడా! హే వానరశ్రేష్ఠ పరాక్రమవంతుడా, మహత్తర కార్యాలతో ప్రసిద్ధుడా! హే పవనపుత్ర హనుమంతా, నేను నీ బలాన్ని ఆశ్రయించాను. జనకనందిని సీతను చేరి కనుగొనగలిగేలా నీవు అట్లే కార్యం చేయుము।

Word by Word

• अतिबल: O very mighty one
• अतिबल: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: अति (अव्यय) + बल (प्रातिपदिक)
• Form: सम्बोधन (Vocative), पुंलिङ्ग, एकवचन; ‘अतिशयेन बलवान्’

• बलम्: strength
• बलम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: बल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• आश्रितः: depending (on)
• आश्रितः: कर्ता (Karta, predicate participle of अहम्)
• Type: Verb
• Root: आ-श्रि (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘having resorted to/depending on’

• तव: your
• तव: सम्बन्ध (Genitive)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, षष्ठी, एकवचन

• अहम्: I
• अहम्: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, प्रथमा, एकवचन

• हरिवरविक्रम: O valiant best among monkeys
• हरिवरविक्रम: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक) + वर (प्रातिपदिक) + विक्रम (प्रातिपदिक)
• Form: सम्बोधन, पुंलिङ्ग, एकवचन; तत्पुरुष-समास ‘हरीणां वरः’ + ‘विक्रम’ (epithet)

• विक्रमैः: with exploits/valour
• विक्रमैः: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: विक्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन

• अनल्पैः: mighty/not small
• अनल्पैः: करण (Karaṇa, qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अनल्प (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; विशेषण (of विक्रमैः)

• पवनसुत: O son of the Wind
• पवनसुत: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: पवन (प्रातिपदिक) + सुत (प्रातिपदिक)
• Form: सम्बोधन, पुंलिङ्ग, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष ‘पवनस्य सुतः’

• यथा: so that/as
• यथा: क्रियाविशेषण (Manner)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक अव्यय (manner/‘so that’)

• अभिगम्यते: is reached/found
• अभिगम्यते: क्रिया (Main verb of subordinate clause)
• Type: Verb
• Root: अभि-गम् (धातु)
• Form: लट् (Present), कर्मणि प्रयोग (passive), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद

• सा: she
• सा: कर्ता (Karta/Subject of passive sense: target)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• जनकसुता: Janaka's daughter (Sita)
• जनकसुता: कर्ता (Karta/Subject, apposition to सा)
• Type: Noun
• Root: जनक (प्रातिपदिक) + सुता (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष ‘जनकस्य सुता’; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• हनुमन्: O Hanuman
• हनुमन्: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: हनुमत् (प्रातिपदिक)
• Form: सम्बोधन, पुंलिङ्ग, एकवचन

• तथा: thus/in that way
• तथा: क्रियाविशेषण (Manner)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक अव्यय (correlative ‘thus/in that way’)

• कुरुष्व: do (it)
• कुरुष्व: क्रिया (Main verb/command)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन, परस्मैपद

Context

Sugriva, king of the monkeys, spoke, highly pleased, to Hanuman, the warrior son of the Wind-god advancing towards him:

Characters & Entities

• Rāma
• Hanumān
• Pavana (Wind-god)
• Sītā
• Janaka

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is wholehearted commitment to a just rescue: strength and valor are to be used in the service of protecting righteousness and restoring what is right.

What is the narrative situation?

Rāma formally charges Hanumān to use his full capability to reach and find Sītā.

Which character virtue is emphasized?

Hanumān’s śakti (strength) and vikrama (heroic initiative) directed toward compassionate, righteous action.