Previous Verse
Next Verse

Shloka 19

दक्षिणदिशि सीतान्वेषण-आदेशः

Commissioning the Southern Search for Sītā

ततो हेममयं दिव्यं मुक्तामणिविभूषितम्।युक्तं कवाटं पाण्ड्यानां गता द्रक्ष्यथ वानराः।।।।

tato hemamayaṃ divyaṃ muktāmaṇivibhūṣitam |

yuktaṃ kavāṭaṃ pāṇḍyānāṃ gatā drakṣyatha vānarāḥ ||

ఆ తరువాత, ఓ వానర వీరులారా! అక్కడికి చేరిన మీరు పాండ్యుల దృఢంగా అమర్చబడిన ద్వారాన్ని దర్శిస్తారు—అది దివ్యమైన స్వర్ణమయమై, ముత్యాలు మరియు మణులతో అలంకృతమై ఉంటుంది.

tataḥthen
tataḥ:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय: क्रम/अनन्तरार्थे (then)
hemamayammade of gold
hemamayam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Roothema (प्रातिपदिक) + mayaṭ (तद्धित-प्रत्यय)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तद्धितान्त (made of gold) विशेषण (kavāṭam)
divyamsplendid
divyam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdivya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण
muktāmaṇi-vibhūṣitamadorned with pearls and gems
muktāmaṇi-vibhūṣitam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmuktā (प्रातिपदिक) + maṇi (प्रातिपदिक) + vi-bhūṣ (धातु) + kta (कृत्)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP) नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (muktāmaṇibhiḥ vibhūṣitam = adorned with pearls and gems) विशेषण
yuktamfitted, set in place
yuktam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootyuj (धातु) + kta (कृत्-प्रत्यय)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (kavāṭam)
kavāṭamgate/door
kavāṭam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkavāṭa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
pāṇḍyānāmof the Pāṇḍyas
pāṇḍyānām:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootpāṇḍya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; जनपद/वंश-नाम
gatāḥhaving gone, after going
gatāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootgam (धातु) + kta (कृत्-प्रत्यय)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; कर्तृवाच्ये (you having gone/when you go)
drakṣyathayou (pl.) will see
drakṣyatha:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootdṛś (धातु)
Formलृट्-लकार, मध्यम-पुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
vānarāḥO monkeys
vānarāḥ:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootvānara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सम्बोधनार्थे प्रथमा (vocative sense)

'With its wonderful islands covered with lovely sandal-wood forests, the river mingles with the ocean just as a young beloved meets her lover.

FAQs

Dharma includes disciplined engagement with worldly power: even when encountering wealthy kingdoms, the mission remains service-oriented, not tempted by splendor.

Sugrīva points out a recognizable southern royal landmark associated with the Pāṇḍyas, continuing the search route description.

Self-control—staying focused on the righteous objective despite attractive worldly sights.