Shloka 32

हनूमद्

दूत्यम् / Hanuman’s Mediation and Lakshmana’s Appeal to Sugriva

Devanagari script

प्रसन्नमुखवर्णश्च व्यक्तं हृष्टश्च भाषते।नानृतं वक्ष्यते वीरो हनुमान्मारुतात्मजः।।

Transliteration

prasannamukhavarṇaś ca vyaktaṃ hṛṣṭaś ca bhāṣate | nānṛtaṃ vakṣyate vīro hanumān mārutātmajaḥ ||

Translation

ఆయన ముఖవర్ణము ప్రసన్నమై ప్రకాశిస్తోంది; స్పష్టంగా హర్షంతో మాట్లాడుతున్నాడు. మారుతాత్మజుడైన వీర హనుమంతుడు అసత్యము పలకడు॥

Word by Word

• प्रसन्नमुखवर्णः: having a cheerful countenance
• प्रसन्नमुखवर्णः: कर्तृ-विशेषण (Agent-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: प्रसन्न + मुख + वर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय-समास (descriptive): प्रसन्नः मुखवर्णः यस्य/यः

• च: and
• च: सम्बन्ध (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• व्यक्तम्: clearly/evidently
• व्यक्तम्: क्रिया-विशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: व्यक्त (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभावेन क्रियाविशेषण (adverbial accusative/indeclinable use)

• हृष्टः: delighted
• हृष्टः: कर्तृ-विशेषण (Agent-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: हृष्ट (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (adjective) हनुमान् इति विशेष्यस्य

• च: and
• च: सम्बन्ध (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• भाषते: speaks
• भाषते: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: भाष् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष (3rd), एकवचन, आत्मनेपद

• न: not
• न: निषेध (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध (negation particle)

• अनृतम्: falsehood/a lie
• अनृतम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: अनृत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन

• वक्ष्यते: will say
• वक्ष्यते: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple future), प्रथम-पुरुष (3rd), एकवचन, आत्मनेपद

• वीरः: the hero
• वीरः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: वीर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेष्य (apposition) हनुमान्

• हनुमान्: Hanuman
• हनुमान्: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: हनुमत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• मारुतात्मजः: son of the Wind-god
• मारुतात्मजः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: मारुत + आत्मज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष

Context

'It is evident from his words and from his cheerful face that Hanuman is pleased. (I know that) this heroic son of the Wind-god will never tell a lie'.

Characters & Entities

• Lakṣmaṇa
• Rāma
• Hanumān
• Vāyu/Marut (Wind-god)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Satya (truthfulness) is central to dharma: a righteous alliance rests on trust, and Hanumān is affirmed as one who will not utter falsehood.

What is the narrative situation?

Lakṣmaṇa interprets Hanumān’s demeanor and assures Rāma of Hanumān’s truthfulness.

Which character virtue is emphasized?

Hanumān’s satyavāditā (truth-speaking) and heroic integrity.