Previous Verse
Next Verse

Shloka 2

किष्किन्धाकाण्डे षट्त्रिंशः सर्गः — सुग्रीवस्य भय-त्यागः, कृतज्ञता, तथा लक्ष्मणेन सान्त्वन-प्रेरणा

Sugriva’s Reassurance and Lakshmana’s Counsel

तस्मिन्प्रतिगृहीते तु वाक्ये हरिगणेश्वरः।लक्ष्मणात्सुमहत्त्रासं वस्त्रं क्लिन्नमिवात्यजत्।।।।

tasmin pratigṛhīte tu vākye harigaṇeśvaraḥ | lakṣmaṇāt sumahat trāsaṃ vastraṃ klinnam ivātyajat ||

ఆ మాటలు స్వీకరించబడగానే వానరగణాధిపతి సుగ్రీవుడు లక్ష్మణుని పట్ల ఉన్న మహాభయాన్ని తడిచిన వస్త్రమువలె విసర్జించాడు।

तस्मिन्in that (situation/time)
तस्मिन्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (Pronoun); नपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे/स्त्रीलिङ्गे (त्रिलिङ्ग), सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), एकवचन (Singular)
प्रतिगृहीते(when it was) accepted/received
प्रतिगृहीते:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रतिग्रह् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (Past passive participle/क्त); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; ‘वाक्ये’ इत्यस्य विशेषणम्
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्य-सम्बन्धक)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle), विरोध/अन्वयार्थे ‘but/indeed’
वाक्येin the statement/words
वाक्ये:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन
हरिगणेश्वरःlord of the troop of monkeys
हरिगणेश्वरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootहरि + गण + ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुषः: हरिगणस्य ईश्वरः); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन
लक्ष्मणात्from Lakshmana
लक्ष्मणात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/अपादान), एकवचन
सुमहत्very great
सुमहत्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु + महत् (प्रातिपदिक)
Formविशेषण; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; ‘त्रासम्’ इत्यस्य विशेषणम्; ‘सु’ उपसर्ग-प्रायः (intensifier)
त्रासम्fear/terror
त्रासम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootत्रास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन
वस्त्रम्a garment/cloth
वस्त्रम्:
Upamana (उपमान)
TypeNoun
Rootवस्त्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; उपमान-प्रयोगे (as the thing compared)
क्लिन्नम्wet/soaked
क्लिन्नम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootक्लिद् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP/क्त); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘वस्त्रम्’ इत्यस्य विशेषणम्
इवlike/as if
इव:
Sambandha (सम्बन्ध/उपमा-सूचक)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय; उपमा-वाचक (simile particle)
अत्यजत्cast off/abandoned
अत्यजत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootत्यज् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), परस्मैपद; प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; उपसर्ग: अति-

'If I have committed even a little transgression in my faith in Rama or affection for him and exceeded the time limit, my mistakes are to be excused as one would pardons a servant. No one is flawless in the world.'

S
Sugrīva
L
Lakṣmaṇa

FAQs

Dharma here is expressed as restoration of trust through accepted speech—when sincere words are received, fear and hostility should be relinquished.

After conciliatory words are accepted (in context, mediation around Sugrīva and Lakṣmaṇa), Sugrīva’s anxiety about Lakṣmaṇa subsides.

Sugrīva’s responsiveness and humility—he is able to let go of fear once reconciliation is assured.