Shloka 31

किष्किन्धाप्रवेशः—लक्ष्मणस्य कोपः, तारासान्त्वम्, सुग्रीवदर्शनम्

Lakshmana Enters Kishkindha: Anger, Tara’s Mediation, and Sugriva Encountered

Devanagari script

ततस्तारां हरिश्रेष्ठस्सुग्रीवः प्रियदर्शनाम्।उवाच हितमव्यग्रस्त्रास सम्भ्रान्तमानसः।।।।

Transliteration

tatas tārāṃ hariśrēṣṭhaḥ sugrīvaḥ priyadarśanām | uvāca hitam avyagraḥ trāsasambhrāntamānasaḥ ||

Translation

అప్పుడు వానరశ్రేష్ఠుడు సుగ్రీవుడు, భయంతో కలత చెందిన మనస్సుతోనూ అవ్యగ్రంగా ఉండి, సుందరదర్శినీ తారతో హితవచనాలు పలికాడు।

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Kāla-adhikaraṇa (काल-अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: काल/क्रमवाचक अव्यय (adverb) — then/thereupon

• ताराम्: Tara
• ताराम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तारा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — Tara (addressed/mentioned as object of speaking)

• हरिश्रेष्ठः: best of vanaras
• हरिश्रेष्ठः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हरि + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (हरिणां श्रेष्ठः), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — best of vanaras

• सुग्रीवः: Sugriva
• सुग्रीवः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुग्रीव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Sugriva

• प्रियदर्शनाम्: pleasing to see
• प्रियदर्शनाम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रिय + दर्शन (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय (प्रियं दर्शनं यस्याः/या), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — pleasing to behold (qualifying ताराम्)

• उवाच: said
• उवाच: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद — said

• हितम्: beneficial words
• हितम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: हित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — beneficial words/advice

• अव्यग्रः: unagitated
• अव्यग्रः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अव्यग्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — unagitated/collected (qualifying सुग्रीवः)

• त्राससम्भ्रान्तमानसः: with mind shaken by fear
• त्राससम्भ्रान्तमानसः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रास + सम्भ्रान्त + मानस (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (त्रासेन सम्भ्रान्तं मानसं यस्य), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — whose mind was disturbed by fear

Context

Then Sugriva, the best of monkeys got agitated at heart out of fear. He saw the pleasing Tara and said to her these good words clearly:

Characters & Entities

• Sugriva
• Tara

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Seeking wise counsel in crisis: dharma is upheld by consulting those capable of calming conflict and guiding right action.

What is the narrative situation?

Sugrīva, alarmed by Lakṣmaṇa’s approach, turns to Tārā for help in handling the situation.

Which character virtue is emphasized?

Prudence: even when afraid, Sugrīva chooses measured speech and strategic counsel.