Previous Verse
Next Verse

Shloka 12

किष्किन्धाप्रवेशः—लक्ष्मणस्य कोपः, तारासान्त्वम्, सुग्रीवदर्शनम्

Lakshmana Enters Kishkindha: Anger, Tara’s Mediation, and Sugriva Encountered

अङ्गदस्य गृहं रम्यं मैन्दस्य द्विविधस्य च।गवयस्य गवाक्षस्य गजस्य शरभस्य च।।4.33.9।।विद्युन्मालेश्च सम्पाते स्सूर्याक्षस्य हनूमतः।वीरबाहो स्सुबाहोश्च नलस्य च महात्मनः।।4.33.10।।कुमुदस्य सुषेणस्य तारजाम्बवतोस्तथा।दधिवक्त्रस्य नीलस्य सुपाटलसुनेत्रयोः।।4.33.11।।एतेषां कपिमुख्यानां राजमार्गे महात्मनाम्।ददर्श गृहमुख्यानि महासाराणि लक्ष्मणः।।4.33.12।।

eteṣāṃ kapimukhyānāṃ rājamārge mahātmanām |

dadarśa gṛhamukhyāni mahāsārāṇi lakṣmaṇaḥ || 4.33.12 ||

రాజమార్గమున మహాత్ములైన వానరప్రధానుల సమృద్ధి గల శ్రేష్ఠ గృహములను లక్ష్మణుడు దర్శించాడు।

एतेषाम्of these
एतेषाम्:
षष्ठी-सम्बन्ध (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे (समूह-निर्देश), षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), बहुवचन (Plural)
कपिमुख्यानाम्of the monkey-chiefs
कपिमुख्यानाम्:
षष्ठी-सम्बन्ध (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootकपि + मुख्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), बहुवचन (Plural); समासः षष्ठी-तत्पुरुष (chiefs among monkeys)
राजमार्गेon the royal road
राजमार्गे:
अधिकरण (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootराजमार्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular); समासः तत्पुरुष (rāja + mārga)
महात्मनाम्of the great-souled (ones)
महात्मनाम्:
षष्ठी-सम्बन्ध (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), बहुवचन (Plural); विशेषणम् कपिमुख्यानाम्
ददर्शsaw
ददर्श:
क्रिया (Verb/आख्यात)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन (Singular)
गृहमुख्यानिthe principal houses
गृहमुख्यानि:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootगृह + मुख्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), बहुवचन (Plural); समासः तत्पुरुष (chief/important houses)
महासाराणिvery splendid/prosperous
महासाराणि:
कर्म-विशेषण (Object qualifier)
TypeAdjective
Rootमहासार (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), बहुवचन (Plural); विशेषणम् गृहमुख्यानि; समासः कर्मधारय (mahā + sāra = very substantial/prosperous)
लक्ष्मणःLakṣmaṇa
लक्ष्मणः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

On the royal road, Lakshmna saw beautiful homes of monkeychiefs Angada, Mainda, Dwivida, Gavaya, Gavaksha, Gaja, Sarabha, Vidyunmalin, Sampati, Suryaksha, Hanuman, Veerabahu, Subahu, the great Nala, Kumuda and Sushena. Similarly he saw the homes of Tara and Jambavan, Dadhivaktra, Nila, Supatala and Sunetra. (Tara mentioned here is a male monkey.)

L
Lakshmana
V
Vanara chiefs
R
Royal road (rājamārga)

FAQs

The verse highlights dharma as order and stability: prosperity and clear civic arrangement are presented as signs of a well-governed community capable of honoring alliances and duties.

After listing notable vānaras, the narration concludes that Lakṣmaṇa observed their principal residences lining the royal avenue.

Lakṣmaṇa’s composure and discernment while entering a powerful foreign court—he assesses without being distracted from his mission.