Previous Verse
Next Verse

Shloka 11

किष्किन्धाप्रवेशः—लक्ष्मणस्य कोपः, तारासान्त्वम्, सुग्रीवदर्शनम्

Lakshmana Enters Kishkindha: Anger, Tara’s Mediation, and Sugriva Encountered

अङ्गदस्य गृहं रम्यं मैन्दस्य द्विविधस्य च।गवयस्य गवाक्षस्य गजस्य शरभस्य च।।4.33.9।।विद्युन्मालेश्च सम्पाते स्सूर्याक्षस्य हनूमतः।वीरबाहो स्सुबाहोश्च नलस्य च महात्मनः।।4.33.10।।कुमुदस्य सुषेणस्य तारजाम्बवतोस्तथा।दधिवक्त्रस्य नीलस्य सुपाटलसुनेत्रयोः।।4.33.11।।एतेषां कपिमुख्यानां राजमार्गे महात्मनाम्।ददर्श गृहमुख्यानि महासाराणि लक्ष्मणः।।4.33.12।।

kumudasya suṣeṇasya tārajāmbavatos tathā |

dadhivaktrasya nīlasya supāṭalasunetrayoḥ || 4.33.11 ||

అదేవిధంగా అతడు కుముదుడు, సుషేణుడు, తారా మరియు జాంబవంతుడు, దధివక్త్రుడు మరియు నీలుడు, అలాగే సుపాటలుడు మరియు సునేత్రుడు—వారి నివాసాలను కూడా చూచెను।

कुमुदस्यof Kumuda
कुमुदस्य:
षष्ठी-सम्बन्ध (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootकुमुद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन (Singular)
सुषेणस्यof Suṣeṇa
सुषेणस्य:
षष्ठी-सम्बन्ध (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसुषेण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन (Singular); समासः कर्मधारय (su + śeṇa)
तारof Tārā
तार:
षष्ठी-सम्बन्ध (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतारा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन (Singular) (द्वन्द्व-समुच्चयस्य प्रथम-पद)
जाम्बवतोःof (Tārā and) Jāmbavān (dual)
जाम्बवतोः:
षष्ठी-सम्बन्ध (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootजाम्बवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), द्विवचन (Dual) (तारा + जाम्बवत् इत्यर्थे समाहार-द्वन्द्व-सूचनम्)
तथाlikewise, also
तथा:
सम्बन्ध-निर्देशक (Discourse connector)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय, प्रकार/समुच्चयार्थक (adverb: 'likewise/also')
दधिवक्त्रस्यof Dadhivaktra
दधिवक्त्रस्य:
षष्ठी-सम्बन्ध (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootदधिवक्त्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन (Singular); समासः षष्ठी-तत्पुरुष (dadhi + vaktra = curd-faced)
नीलस्यof Nīla
नीलस्य:
षष्ठी-सम्बन्ध (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootनील (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन (Singular)
सुपाटलसुनेत्रयोःof Supāṭala and Sunetra
सुपाटलसुनेत्रयोः:
षष्ठी-सम्बन्ध (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसु-पाटल + सु-नेत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), द्विवचन (Dual); समासः द्वन्द्व (Supāṭala and Sunetra)

On the royal road, Lakshmna saw beautiful homes of monkeychiefs Angada, Mainda, Dwivida, Gavaya, Gavaksha, Gaja, Sarabha, Vidyunmalin, Sampati, Suryaksha, Hanuman, Veerabahu, Subahu, the great Nala, Kumuda and Sushena. Similarly he saw the homes of Tara and Jambavan, Dadhivaktra, Nila, Supatala and Sunetra. (Tara mentioned here is a male monkey.)

L
Lakshmana
K
Kumuda
S
Sushena
T
Tara (male Vanara, per note)
J
Jambavan
N
Nila

FAQs

Dharma is shown as collective responsibility: many leaders stand ready within an ordered kingdom, implying shared duty to protect the realm and uphold pledged alliance with Rāma.

The poet continues enumerating the principal vānaras whose prosperous homes line the royal route, situating Lakṣmaṇa within the organized capital environment.

Respect for established leadership and alliances: Lakṣmaṇa’s passage through these quarters underscores the seriousness of diplomatic and moral obligations.