Previous Verse
Next Verse

Shloka 19

वर्षावर्णनम्

The Monsoon Description and Rama’s Counsel on Timing

रसाकुलं षट्पदसन्निकाशंप्रभुज्यते जम्बुफलं प्रकामम्।अनेकवर्णं पवनावधूतंभूमौ पतत्याम्रफलं विपक्वम्।।

rasākulaṃ ṣaṭpada-sannikāśaṃ prabhujyate jambuphalaṃ prakāmam | aneka-varṇaṃ pavanāvadhūtaṃ bhūmau pataty āmraphalaṃ vipakvam ||

రసంతో నిండిన, తేనెటీగల వలె నల్లగా కనిపించే జంబూ ఫలాన్ని మనసారా తృప్తిగా భుజిస్తారు; అలాగే అనేక వర్ణాలతో మెరిసే, గాలికి ఊగి ఊడి పడిన పూర్తిగా పండిన మామిడి ఫలం నేలపై పడుతుంది।

rasākulamfull of juice
rasākulam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootrasa + ākula (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular; Tatpuruṣa: rasena ākulam (full of juice)
ṣaṭpada-sannikāśamlike a black bee
ṣaṭpada-sannikāśam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootṣaṭpada + sannikāśa (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular; Tatpuruṣa: ṣaṭpadasya sannikāśa (resembling a bee)
prabhujyateis eaten/enjoyed
prabhujyate:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootpra-√bhuj (भुज् धातु, भक्षणे)
FormLaṭ-lakāra, Ātmanepada (आत्मनेपद), 3rd person, Singular; Passive/impersonal sense in usage: 'is eaten/enjoyed'
jambu-phalamjambu fruit
jambu-phalam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootjambu + phala (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular; Tatpuruṣa: jambūyāḥ phalam
prakāmamto the full extent
prakāmam:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootprakāma (अव्ययप्राय प्रातिपदिक)
FormAvyaya (adverb): 'at will, abundantly, to one's heart's content'
aneka-varṇammany-coloured
aneka-varṇam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootaneka + varṇa (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular; Karmadhāraya: 'many-coloured'
pavana-avadhūtamshaken by the wind
pavana-avadhūtam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootpavana + ava-√dhū (धू धातु, कम्पने) (कृदन्त)
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular; Tatpuruṣa: pavanena avadhūtam (shaken by wind); PPP (क्त)
bhūmauon the ground
bhūmau:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootbhūmi (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Locative (सप्तमी), Singular
patatifalls
patati:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√pat (पत् धातु, पतने)
FormLaṭ-lakāra, Parasmaipada, 3rd person, Singular
āmra-phalammango fruit
āmra-phalam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootāmra + phala (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular; Tatpuruṣa: āmrasya phalam
vipakvamfully ripened
vipakvam:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootvi-√pac (पच् धातु, पाके) (कृदन्त)
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular; PPP (क्त) used adjectivally

'Now that the rainy season has started, see the sky covered with mountain-like (huge) clouds.

B
bees (ṣaṭpada)
W
wind (pavana)
G
ground (bhūmi)

FAQs

Satya about impermanence: ripeness leads to falling. Dharma-oriented living recognizes transience and avoids arrogance in prosperity, using abundance with gratitude and restraint.

Rama points to monsoon abundance—fruits are plentiful and naturally drop as they ripen—showing the season’s fullness.

Moderation and gratitude: enjoying what is given without clinging.