Ramayana — Bala Kanda, Sarga 63, Shloka 20
विश्वामित्रस्य तपोविघ्नः, मेनकाप्रसङ्गः, महर्षिपदप्रदानम्
Visvamitra’s Austerity Obstructed; Menaka Episode; Conferment of Maharshi Status
Devanagari script
प्राञ्जलि: प्रणतो भूत्वा सर्वलोकपितामहम्।प्रत्युवाच ततो वाचं विश्वामित्रो महामुनि:।।।।
Transliteration
prāñjaliḥ praṇato bhūtvā sarvalokapitāmaham | pratyuvāca tato vācaṃ viśvāmitro mahāmuniḥ ||
Translation
అనంతరం కరములు జోడించి, సర్వలోకపితామహునికి ప్రణమించి, మహాముని విశ్వామిత్రుడు ప్రత్యుత్తరమిచ్చెను।
Word by Word
प्राञ्जलिःwith folded hands
प्राञ्जलिः:
कर्ता-विशेषण (Adverbial/predicate to subject)
TypeAdjective
Rootप्राञ्जलि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण: 'अञ्जलिं कृत्वा' (with folded hands)
प्रणतःbowed
प्रणतः:
कर्ता-विशेषण
TypeAdjective
Rootप्रणत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण of 'विश्वामित्रः'
भूत्वाhaving become
भूत्वा:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (Gerund), 'having become/being'
सर्वलोकपितामहम्the grandsire of all worlds (Brahmā)
सर्वलोकपितामहम्:
कर्म (Object/Addressed in reply)
TypeNoun
Rootसर्व + लोक + पितामह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (Acc/2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष
प्रत्युवाचreplied
प्रत्युवाच:
क्रिया (Main verb)
TypeVerb
Rootप्रति + वच्/वच् (धातु: वच्/ब्रू-समर्थ)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन, परस्मैपद; उपसर्ग: प्रति- (in reply)
ततःthen
ततः:
कालाधिकरण (Temporal adverb)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (indeclinable adverb): 'then/from that'
वाचम्speech; words
वाचम्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootवाच् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Acc/2nd), एकवचन
विश्वामित्रःViśvāmitra
विश्वामित्रः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootविश्वामित्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
महामुनिःthe great sage
महामुनिः:
कर्ता-अपपद (Apposition to subject)
TypeNoun
Rootमहामुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय: 'महान् मुनिः' (great sage)
Context
Then the mighty ascetic Viswamitra bowed to Brahma, the Grandsire of all the worlds with folded hands and replied:
Characters & Entities
V
ViśvāmitraB
Brahmā (Sarvalokapitāmaha)FAQs
Dharma includes humility and reverence toward rightful authority; respect in conduct precedes speech and claim.
Viśvāmitra formally bows to Brahmā and begins his response.
Humility and disciplined etiquette (praṇāma, prāñjali).