Sarga 31

Verse 1

अथ तां रजनीं तत्र कृतार्थौ रामलक्ष्मणौ।ऊषतुर्मुदितौ वीरौ प्रहृष्टेनान्तरात्मना।।1.31.1।।

అనంతరం అక్కడ కృతార్థులైన రామలక్ష్మణులు—ఆ ఇద్దరు వీరులు—అంతఃకరణం పరమానందంతో ఉల్లసిస్తూ ఆ రాత్రిని అక్కడే గడిపారు।

Verse 2

प्रभातायां तु शर्वर्यां कृतपौर्वाह्णिकक्रियौ।विश्वामित्रमृषींश्चान्यान् सहितावभिजग्मतु:।।1.31.2।।

రాత్రి ఉదయంగా మారినప్పుడు, ఆ ఇద్దరు సోదరులు ప్రాతఃకాల నిత్యకర్మలను ముగించి, కలిసి విశ్వామిత్రుని మరియు ఇతర ఋషులను సమీపించారు।

Verse 3

अभिवाद्य मुनिश्रेष्ठं ज्वलन्तमिव पावकम्।ऊचतुर्मधुरोदारं वाक्यं मधुरभाषिणौ।।1.31.3।।

అగ్నివలె జ్వలించే మునిశ్రేష్ఠునికి నమస్కరించి, మధురభాషులైన ఆ ఇద్దరు సోదరులు మధురమూ ఉదారమూ అయిన వాక్యాన్ని పలికారు।

Verse 4

इमौ स्म मुनिशार्दूल किङ्करौ समुपस्थितौ।आज्ञापय यथेष्टं वै शासनं करवाव किम्।।1.31.4।।

హే మునిశార్దూల! మేమిద్దరం మీ సేవకులుగా ఇక్కడ సముపస్థితులమై ఉన్నాము। మీకు ఇష్టమైనట్లు ఆజ్ఞాపించండి—ఏ శాసనాన్ని మేము నిర్వహించాలి?

Verse 5

एवमुक्ता स्ततस्ताभ्यां सर्व एव महर्षय:।विश्वामित्रं पुरस्कृत्य रामं वचनमब्रुवन्।।1.31.5।।

వారిద్దరు ఇలా చెప్పిన తరువాత, సమస్త మహర్షులు విశ్వామిత్రుని ముందుంచి శ్రీరామునితో ఈ వాక్యములు పలికిరి।

Verse 6

मैथिलस्य नरश्रेष्ठ जनकस्य भविष्यति।यज्ञ: परमधर्मिष्ठस्तस्य यास्यामहे वयम्।।1.31.6।।

హే నరశ్రేష్ఠా! మిథిలాధిపతి జనకుని పరమధర్మిష్ఠ యజ్ఞము జరగబోవుచున్నది; మేము ఆ యజ్ఞమునకు వెళ్దుము।

Verse 7

त्वं चैव नरशार्दूल सहास्माभिर्गमिष्यसि।अद्भुतं धनुरत्नं च तत्र तद्रष्टुमर्हसि।।1.31.7।।

మరియు హే నరశార్దూలా! నీవు కూడా మాతో కలిసి వెళ్తావు; అక్కడ ఆ అద్భుత ధనురత్నాన్ని దర్శించుటకు నీవు అర్హుడవు।

Verse 8

तद्धि पूर्वं नरश्रेष्ठ दत्तं सदसि दैवतै:।अप्रमेयबलं घोरं मखे परमभास्वरम्।।1.31.8।।

హే నరశ్రేష్ఠా! ఆ ధనుస్సు పూర్వకాలంలో దేవతలు యజ్ఞసభలో ప్రసాదించినది—అప్రమేయబలము గలది, ఘోరమైనది, యజ్ఞమధ్యంలో పరమప్రకాశమయమైనది।

Verse 9

नास्य देवा न गन्धर्वा नासुरा न च राक्षसा:।कर्तुमारोपणं शक्ता न कथञ्चन मानुषा:।।1.31.9।।

ఆ ధనుస్సుకు జ్యా ఎక్కించుటకు దేవులు గాని, గంధర్వులు గాని, అసురులు గాని, రాక్షసులు గాని—మనుష్యులు సైతము—ఏ విధముగానూ శక్తులు కారు।

Verse 10

धनुषस्तस्य वीर्यं तु जिज्ञासन्तो महीक्षित:।न शेकुरारोपयितुं राजपुत्रा महाबला:।।1.31.10।।

ఆ ధనుస్సు బలాన్ని పరీక్షించాలనుకున్న రాజులు మరియు మహాబలవంతులైన రాజకుమారులు కూడా దానిని ఎత్తి ఎక్కించగలగలేదు।

Verse 11

तद्धनुर्नरशार्दूल मैथिलस्य महात्मन:।तत्र द्रक्ष्यसि काकुत्स्थ यज्ञं चाद्भुतदर्शनम्।।1.31.11।।

హే నరశ్రేష్ఠా, హే కాకుత్స్థా! అక్కడ నీవు మిథిలాధిపతి మహాత్ముని ఆ ధనుస్సును కూడా, అలాగే అద్భుత దర్శనమయమైన యజ్ఞాన్ని కూడా చూడగలవు।

Verse 12

तद्धि यज्ञफलं तेन मैथिलेनोत्तमं धनु:।याचितं नरशार्दूल सुनाभं सर्वदैवतै:।।1.31.12।।

ఆ ఉత్తమ ధనుస్సు—దృఢమైన మధ్యభాగముతో—సర్వదేవతలచే యాచింపబడి, ఆ మైథిల రాజునకు యజ్ఞఫలంగా లభించింది।

Verse 13

आयागभूतं नृपतेस्तस्य वेश्मनि राघव।अर्चितं विविधैर्गन्धैर्धूपैश्चागरुगन्धिभि:।।1.31.13।।

హే రాఘవా! ఆ రాజు భవనంలో ఆ ధనుస్సు పూజ్యమైన ఆరాధ్యవస్తువులాగా ప్రతిష్ఠింపబడి, నానావిధ సుగంధ ద్రవ్యాలు, ధూపాలు, అగరు సువాసనలతో భక్తిపూర్వకంగా అర్చింపబడుతోంది।

Verse 14

एवमुक्त्वा मुनिवर: प्रस्थानमकरोत्तदा।सर्षिसङ्घ स्सकाकुत्स्थ: आमन्त्र्य वनदेवता:।।1.31.14।।

ఇలా చెప్పి మునివరుడు అప్పుడు ప్రయాణం ప్రారంభించాడు. ఋషిసంఘంతోను కాకుత్స్థుడు (రాముడు)తోను కలిసి, వనదేవతలకు వీడ్కోలు చెప్పి ముందుకు సాగాడు।

Verse 15

स्वस्ति वोऽस्तु गमिष्यामि सिद्वस्सिद्धाश्रमादहम्।उत्तरे जाह्नवीतीरे हिमवन्तं शिलोच्चयम्।।1.31.15।।

‘మీ అందరికీ మంగళం కలుగుగాక. నా కార్యం సిద్ధించింది. ఇప్పుడు నేను ఈ సిద్ధాశ్రమం నుండి జాహ్నవీ నది ఉత్తర తీరాన ఉన్న హిమవంతుడనే మహోన్నత పర్వతానికి వెళ్తాను.’

Verse 16

प्रदक्षिणं तत: कृत्वा सिद्धाश्रममनुत्तमम्।उत्तरां दिशमुद्दिश्य प्रस्थातुमुपचक्रमे।।1.31.16।।

ఆ తరువాత వారు ఆ అనుత్తమ సిద్ధాశ్రమాన్ని భక్తితో ప్రదక్షిణ చేసి, ఉత్తర దిశను లక్ష్యంగా చేసుకొని ప్రయాణానికి ఉపక్రమించారు।

Verse 17

तं प्रयान्तं मुनिवरमन्वयादनुसारिणम्।शकटीशतमात्रं तु प्रायेण ब्रह्मवादिनाम्।।1.31.17।।

మునివరుడు ముందుకు సాగుతుండగా, వేదవేత్తలైన బ్రహ్మవాదులు ఆయనను అనుసరించారు; దాదాపు వంద శకటాల (బండ్ల) మేరకు జనసమూహం ఆయన వెనుక సాగింది।

Verse 18

मृगपक्षिगणाश्चैव सिद्धाश्रमनिवासिन:।अनुजग्मुर्महात्मानं विश्वामित्रं महामुनिम्।।1.31.18।।निवर्तयामास तत: पक्षिसङ्घान् मृगानपि।

సిద్ధాశ్రమంలో నివసించే మృగపక్షిగణములు కూడ మహాత్మ మహాముని విశ్వామిత్రుని అనుసరించిరి. అప్పుడు మునివరుడు పక్షిసంఘములను, మృగములను కూడ తిరిగి పంపెను.

Verse 19

ते गत्वा दूरमध्वानं लम्बमाने दिवाकरे।वासं चक्रुर्मुनिगणाः शोणाकूले समाहिता:।।1.31.19।।

వారు దీర్ఘమార్గము ప్రయాణించి, సూర్యుడు దిగువకు వాలుచుండగా, సమాధానచిత్తులైన మునిగణములు శోణా నది తీరమున నివాసము చేసిరి.

Verse 20

तेऽस्तं गते दिनकरे स्नात्वा हुतहुताशना:।विश्वामित्रं पुरस्कृत्य निषेदुरमितौजस:।।1.31.20।।

సూర్యుడు అస్తమించిన తరువాత, ఆ మహాతేజస్సులు స్నానము చేసి పవిత్రాగ్నిలో ఆహుతులు సమర్పించిరి. అనంతరం విశ్వామిత్రుని అగ్రస్థానమున నిలిపి కూర్చుండిరి.

Verse 21

रामोऽपि सहसौमित्रिर्मुनीं स्तानभिपूज्य च।अग्रतो निषसादाथ विश्वामित्रस्य धीमत:।।1.31.21।।

రాముడు కూడా సౌమిత్రి (లక్ష్మణుడు)తో కలిసి ఆ మునులను యథోచితంగా పూజించి, తరువాత ధీమంతుడైన విశ్వామిత్రుని ముందర కూర్చుండెను.

Verse 22

अथ रामो महातेजाः विश्वामित्रं महामुनिम्।पप्रच्छ नरशार्दूल: कौतूहलसमन्वित:।।1.31.22।।

అనంతరం మహాతేజస్సుగల నరశార్దూలుడైన రాముడు కౌతూహలముతో నిండిపోయి మహాముని విశ్వామిత్రుని ప్రశ్నించెను.

Verse 23

भगवन् कोऽन्वयं देशस्समृद्धवनशोभित:।श्रोतुमिच्छामि भद्रं ते वक्तुमर्हसि तत्त्वत:।।1.31.23।।

హే భగవన్! సమృద్ధమైన వనశోభతో విరాజిల్లే ఈ దేశానికి ఏ వంశాన్వయం, ఏ మహత్త్వం ఉంది? నేను వినదలచుకున్నాను; మీకు మంగళం కలుగుగాక—దయచేసి దీనిని తత్త్వతః సంపూర్ణంగా చెప్పవలెను।

Verse 24

चोदितो रामवाक्येन कथयामास सुव्रत:।तस्य देशस्य निखिलमृषिमध्ये महातपा:।।1.31.24।।

రాముని వాక్యంతో ప్రేరితుడైన, వ్రతనిష్ఠుడూ మహాతపస్వియైన ఆ ఋషి, ఋషుల మధ్యనే ఆ దేశపు సమస్త వృత్తాంతాన్ని వివరించసాగాడు।