Sarga 13

Verse 1

पुनः प्राप्ते वसन्ते तु पूर्णस्संवत्सरोऽभवत् ।प्रसवार्थं गतो यष्टुं हयमेधेन वीर्यवान् ॥१॥

మళ్లీ వసంతం వచ్చినప్పుడు ఒక సంపూర్ణ సంవత్సరం గడిచింది; అప్పుడు వీర్యవంతుడైన రాజు సంతానార్థంగా అశ్వమేధ యజ్ఞం చేయుటకు బయలుదేరాడు।

Verse 2

अभिवाद्य वसिष्ठं च न्यायतः परिपूज्य च ।अब्रवीत्प्रश्रितं वाक्यं प्रसवार्थं द्विजोत्तमम् ॥२॥

వసిష్ఠునికి అభివాదము చేసి, విధిపూర్వకంగా ఆ ద్విజోత్తముని యథావిధి పూజించి, సంతానప్రాప్తి ఉపాయార్థం రాజు వినయపూర్వకంగా వాక్యము పలికెను।

Verse 3

यज्ञो मे क्रियतां ब्रह्मन्यथोक्तं मुनिपुङ्गव ।यथा न विघ्नः क्रियते यज्ञाङ्गेषु विधीयताम् ॥३॥

హే మునిశ్రేష్ఠా, హే బ్రహ్మన్, ప్రజ్ఞాపూర్వకంగా చెప్పినట్లుగా యజ్ఞం నిర్వహించబడుగాక. యజ్ఞ అంగాలలో ఎలాంటి అడ్డంకి కలుగకుండా విధిగా నిర్వహించబడుగాక.

Verse 4

भवान् स्निग्धस्सुहृन्मह्यं गुरुश्च परमो महान् ।ओढव्यो भवता चैव भारो यज्ञस्य चोद्यतः ॥४॥

మీరు నాకు స్నేహభావముగల హితైషి, మిత్రుడు, అలాగే పరమ మహానీయ గురువు. కనుక ప్రారంభమైన ఈ యజ్ఞభారాన్ని నిశ్చయంగా మీరే వహించవలెను.

Verse 5

तथेति च स राजानमब्रवीद्द्विजसत्तमः ।करिष्ये सर्वमेवैतद्भवता यत्समर्थितम् ॥५॥

అప్పుడు ఆ ద్విజసత్తముడు రాజుతో ఇలా అన్నాడు: “తథాస్తు. మీరు నిర్ణయించినదంతా నేను సంపూర్ణంగా నిర్వహిస్తాను।”

Verses 6-9

ततोऽब्रवीद्विजान्वृद्धान्यज्ञकर्मसु निष्ठितान् ।स्थापत्ये निष्ठितांश्चैव वृद्धान्परमधार्मिकान् ॥६॥कर्मान्तिकान् शिल्पकरान्वर्धकीन् खनकानपि ।गणकान्शिल्पिनश्चैव तथैव नटनर्तकान् ॥७॥तथा शुचीन्शास्त्रविदः पुरुषान् सुबहुश्रुतान् ।यज्ञकर्म समीहन्तां भवन्तो राजशासनात् ॥८॥इष्टका बहु साहस्राश्शीघ्रमानीयतामिति ।0 उपकार्याः क्रियन्तां च राज्ञां बहुगुणान्विताः ॥९॥

తరువాత వసిష్ఠులు యజ్ఞ కర్మలలో నిష్ణాతులైన వృద్ధ బ్రాహ్మణులను, ధర్మపరులైన వృద్ధ స్థపతులను, నిష్ణాతులైన శిల్పులను, ఇటుకలు తయారు చేయువారిని, వడ్రంగులను, తవిడివారిని, గణకులను, శిల్పులను, నట నర్తకులను, శాస్త్రజ్ఞులైన పవిత్రులైన బహుశ్రుతులను సంబోధించి, రాజాజ్ఞ మేరకు యజ్ఞ కార్యం ప్రారంభించబడుగాక. వేల సంఖ్యలో ఇటుకలు త్వరగా తెప్పించబడుగాక. రాజులకు సకల సౌకర్యాలతో కూడిన తాత్కాలిక నివాస భవనాలు నిర్మించబడుగాక.

Verse 10

ब्राह्मणावसथाश्चैव कर्तव्याश्शतशश्शुभाः ।भक्ष्यान्नपानैर्बहुभिस्समुपेतास्सुनिष्ठिताः ॥१०॥

బ్రాహ్మణుల కొరకు శతశః శుభ నివాసములు సిద్ధము చేయవలెను—సువ్యవస్థితముగా ఏర్పాటై, అనేక విధాల భక్ష్యములు, అన్నము, పానీయములతో సమృద్ధిగా ఉండునట్లు।

Verse 11

तथा पौरजनस्यापि कर्तव्या बहुविस्तराः ।आवासा बहुभक्ष्या वै सर्वकामैरुपस्थिताः ॥११॥

అదేవిధంగా పట్టణవాసులు మరియు అతిథుల కొరకు విశాల నివాసములు చేయవలెను—ప్రచుర భక్ష్యములతో సమృద్ధిగా, ప్రతి సౌకర్యముతో మరియు కావలసిన సమస్త వస్తువులతో సిద్ధముగా।

Verse 12

तथा जानपदस्यापि जनस्य बहुशोभनम् ।दातव्यमन्नं विधिवत्सत्कृत्य न तु लीलया ॥१२॥

అదేవిధంగా గ్రామప్రాంతాల నుండి వచ్చిన ప్రజలకు కూడా విధివిధానముగా, సత్కారంతో, యోగ్యమైన అన్నము దానమివ్వవలెను—అలక్ష్యంగా గాని ఆటపాటగా గాని కాదు।

Verse 13

सर्वे वर्णा यथा पूजां प्राप्नुवन्ति सुसत्कृताः ।न चावज्ञा प्रयोक्तव्या कामक्रोधवशादपि ॥१३॥

సర్వ వర్ణములవారు సత్కారముతో పూజా-గౌరవము పొందునట్లు చేయవలెను; కామము గాని క్రోధము గాని వశమైనా ఎవరికీ అవమానము చేయరాదు।

Verse 14

यज्ञकर्मसु ये व्यग्राः पुरुषाश्शिल्पिनस्तथा ।तेषामपि विशेषेण पूजा कार्या यथाक्रमम् ॥१४॥ते च स्युस्सम्भृतास्सर्वे वसुभिर्भोजनेन च ।

యజ్ఞకర్మలలో నిమగ్నులైన పురుషులు—ప్రత్యేకించి శిల్పులు—వారిని వారి వారి క్రమమున ప్రత్యేకంగా గౌరవించవలెను; మరియు వారందరిని ధన-పారితోషికముతోను భోజనముతోను తృప్తిపరచవలెను।

Verse 15

यथा सर्वं सुविहितं न किञ्चित्परिहीयते ॥१५॥तथा भवन्तः कुर्वन्तु प्रीतिस्निग्धेन चेतसा ।

యథా సమస్తము సువ్యవస్థితమై, ఏదియు లోపించకుండునట్లు, అలాగే మీరు అందరూ ప్రీతి‑సద్భావములతో స్నిగ్ధచిత్తమై సమస్త కార్యమును సమ్యక్గా నిర్వహించండి।

Verses 16-17

ततस्सर्वे समागम्य वसिष्ठमिदमब्रुवन् ॥१६॥यथोक्तं तत्सुविहितं न किञ्चित्परिहीयते ।यथोक्तं तत्करिष्यामो न किञ्चित्परिहास्यते ॥१७॥

అప్పుడు వారందరూ సమాగమించి వసిష్ఠునితో ఇలా అన్నారు—“మీరు చెప్పినట్లే సమస్తము సువ్యవస్థితమైంది; ఏదియు లోపించలేదు. మీరు చెప్పినట్లే మేము చేస్తాము; ఏదియు విడిచిపెట్టము।”

Verse 18

ततस्सुमन्त्रमानीय वसिष्ठो वाक्यमब्रवीत् ।निमन्त्रयस्व नृपतीन्पृथिव्यां ये च धार्मिकाः ॥१८॥

అనంతరం వసిష్ఠుడు సుమంత్రుణ్ని పిలిపించి ఇలా అన్నాడు—“భూమిపై ఉన్న ధార్మిక నృపతులందరినీ ఆహ్వానించు।”

Verse 19

ब्राह्मणान्क्षत्रियान्वैश्याञ्छूद्रांश्चैव सहस्रशः ।समानयस्व सत्कृत्य सर्वदेशेषु मानवान् ॥१९॥

బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, వైశ్యులు, శూద్రులు—ఇలా సహస్రశః జనులను అన్ని దేశముల నుండీ యథోచిత సత్కారముతో సమీకరించు।

Verses 20-21

मिथिलाधिपतिं शूरं जनकं सत्यविक्रमम् ।निष्ठितं सर्वशास्त्रेषु तथा वेदेषु निष्ठितम् ॥२०॥तमानय महाभागं स्वयमेव सुसत्कृतम् ।पूर्वसम्बन्धिनं ज्ञात्वा ततः पूर्वं ब्रवीमि ते ॥२१॥

మిథిలాధిపతి, శూరుడు జనకుడు—సత్యంలో స్థిరమైన విక్రమముగలవాడు—సర్వశాస్త్రాలలో నిష్ణాతుడు, వేదాలలోనూ విశారదుడు. ఆ మహాభాగ రాజును నీవే స్వయంగా యథోచిత సత్కారంతో ఇక్కడికి తీసుకురా; అతడు పూర్వసంబంధి మిత్రుడని తెలిసి నేను ముందుగానే నీకు ఈ మాట చెబుతున్నాను.

Verse 22

तथा काशीपतिं स्निग्धं सततं प्रियवादिनम् ।वयस्यं राजसिंहस्य स्वयमेवानयस्व ह ॥२२॥

అలాగే కాశీ రాజును కూడా నీవే స్వయంగా తీసుకొని రా—అతడు ఎల్లప్పుడూ స్నేహశీలుడు, మధురవాక్యుడు, రాజసింహుని సన్నిహిత మిత్రుడు.

Verse 23

तथा केकयराजानं वृद्धं परमधार्मिकम् ।श्वशुरं राजसिंहस्य सपुत्रं त्वमिहानय ॥२३॥

మరియు కేకయ దేశపు వృద్ధుడైన పరమధార్మిక రాజును కూడా ఇక్కడికి తీసుకొని రా—అతడు రాజసింహుని శ్వశురుడు—తన కుమారులతో కూడి.

Verse 24

अङ्गेश्वरम् महाभागं रोमपादं सुसत्कृतम् ।वयस्यं राजसिंहस्य समानय यशस्विनम् ॥२४॥

అంగదేశాధిపతి మహాభాగ్యుడు, యశస్వి రోమపాదుడిని—రాజసింహుని మిత్రుని—యథోచిత సత్కారంతో ఆహ్వానించి తీసుకురా।

Verse 25

प्राचीनान्सिन्धु सौवीरान्सौराष्ट्रेयांश्च पार्थिवान् ।दाक्षिणात्यान्नरेन्द्रांश्च समस्तानानयस्व ह ॥२५॥

పూర్వదేశాల, సింధు–సౌవీర దేశాల, సౌరాష్ట్ర దేశపు, అలాగే దక్షిణ దేశాల నరేంద్రులందరినీ సమస్తంగా ఆహ్వానించి తీసుకురా।

Verse 26

सन्ति स्निग्धाश्च ये चान्ये राजानः पृथिवीतले ।तानानय यथाक्षिप्रं सानुगान्सह बान्धवान् ॥२६॥

భూమండలంలో స్నేహపూర్వకంగా ఉన్న ఇతర రాజులెవరైనా ఉంటే, వారిని కూడా వారి అనుచరులు, బంధువులతో సహా యథాశీఘ్రంగా తీసుకురా।

Verse 27

वसिष्ठवाक्यं तच्छ्रुत्वा सुमन्त्रस्त्वरितस्तदा ।व्यादिशत्पुरुषांस्तत्र राज्ञामानयने शुभान् ॥२७॥

వసిష్ఠుని వాక్యాన్ని విని సుమంత్రుడు వెంటనే త్వరిస్తూ, రాజులను తీసుకురావడానికి అక్కడ శుభమయమైన సద్గుణసంపన్న దూతలను నియోగించాడు।

Verse 28

स्वयमेव हि धर्मात्मा प्रययौ मुनिशासनात् ।सुमन्त्रस्त्वरितो भूत्वा समानेतुं महीक्षितः ॥२८॥

ముని ఆజ్ఞ ప్రకారం ధర్మాత్ముడైన సుమంత్రుడు తానే త్వరిస్తూ, రాజులను సమేతంగా తీసుకురావడానికి బయలుదేరాడు।

Verse 29

ते च कर्मान्तिकास्सर्वे वसिष्ठाय च धीमते ।सर्वं निवेदयन्ति स्म यज्ञे यदुपकल्पितम् ॥२९॥

అప్పుడు యజ్ఞకార్యాలలో నియుక్తులైన వారందరూ ధీమంతుడైన వశిష్ఠ మహర్షి వద్దకు వెళ్లి, యజ్ఞార్థం విధివిధానంగా సిద్ధం చేసిన సమస్త విషయాలను నివేదించారు।

Verse 30

ततःप्रीतो द्विजश्रेष्ठस्तान् सर्वानिदमब्रवीत् ।अवज्ञया न दातव्यं कस्यचिल्लीलयाऽपि वा ॥३०॥अवज्ञया कृतं हन्याद्दातारं नात्र संशयः ।28

అప్పుడు సంతోషించిన ద్విజశ్రేష్ఠుడైన వశిష్ఠుడు వారందరితో ఇలా అన్నాడు— ‘అవమానభావంతో గానీ, నిర్లక్ష్యంగా ఆటపాటగా గానీ, ఎవరికీ దానం ఇవ్వకూడదు। అవజ్ఞతో చేసిన దానం దాతకే హానికరం—ఇందులో సందేహం లేదు।’

Verse 31

ततः कैश्चिदहोरात्रैरुपयाता महीक्षितः ॥३१॥बहूनि रत्नान्यादाय राज्ञो दशरथस्य वै ।

అనంతరం కొద్ది దినరాత్రులలోనే అనేక మంది మహీక్షితులు వచ్చి, రాజు దశరథునికి అనేక రత్నములను కానుకలుగా తీసుకొచ్చారు।

Verses 32-33

ततो वसिष्ठस्सुप्रीतो राजानमिदमब्रवीत् ॥३२॥उपयाता नरव्याघ्र राजानस्तव शासनात् ।मयापि सत्कृताः सर्वे यथार्हं राजसत्तमाः ॥३३॥

అప్పుడు అత్యంత సంతోషించిన వశిష్ఠుడు రాజుతో ఇలా అన్నాడు— ‘హే నరవాఘ్రా! నీ ఆజ్ఞ ప్రకారం రాజులందరూ వచ్చారు. హే రాజసత్తమా! నేను కూడా వారందరినీ వారి యోగ్యతకు తగినట్లు సత్కరించాను।’

Verse 34

यज्ञीयं च कृतं राजन् पुरुषैस्सुसमाहितैः ।निर्यातु च भवान्यष्टुं यज्ञायतनमन्तिकात् ॥३४॥

‘హే రాజా! సుసమాధాన చిత్తముగల పురుషులు యజ్ఞసంబంధమైన సమస్త ఏర్పాట్లను పూర్తిచేశారు। ఇప్పుడు మీరు సమీపంలోని యజ్ఞశాలకు వెళ్లి యజ్ఞానుష్ఠానాన్ని నిర్వహించండి।’

Verse 35

सर्वकामैरुपहृतैरुपेतं च समन्ततः ।द्रष्टुमर्हसि राजेन्द्र मनसेव विनिर्मितम् ॥३५॥

హే రాజేంద్రా! చుట్టూరా సమస్త కావ్యమైన ఉపకరణాలతో సమృద్ధిగా సిద్ధమైన ఆ యజ్ఞభూమిని మీరు దర్శించవలెను; అది మనసుతోనే నిర్మించినదివలె పరిపూర్ణంగా ప్రకాశిస్తోంది।

Verse 36

तथा वसिष्ठवचनादृश्यशृङ्गस्य चोभयोः ।शुभे दिवसनक्षत्रे निर्यातो जगतीपतिः ॥३६॥

అనంతరం వసిష్ఠుని మరియు ఋశ్యశృంగుని—ఇద్దరి వచనానుసారం—శుభ దినమున, అనుకూల నక్షత్రమున జగతీపతి రాజు బయలుదేరెను।

Verse 37

ततो वसिष्ठप्रमुखास्सर्व एव द्विजोत्तमाः ।ऋश्यशृङ्गं पुरस्कृत्य यज्ञकर्मारभन् तदा ॥३७॥यज्ञवाटगतास्सर्वे यथाशास्त्रं यथाविधि ।3

అనంతరం వసిష్ఠప్రముఖులైన సమస్త ద్విజోత్తములు, ఋశ్యశృంగుని అగ్రస్థానంలో నిలిపి, యజ్ఞవాటికలో ప్రవేశించి, శాస్త్రానుసారంగా విధివిధానాలతో యజ్ఞకర్మను ప్రారంభించారు.