Shloka 29

चित्रकूटे सैन्यधूलिशब्ददर्शनम्

Alarm at Chitrakūṭa: Lakṣmaṇa sights the approaching army

Devanagari script

अद्यैतच्छित्रकूटस्य काननं निशितै श्शरैः।छिन्दञ्चत्रुशरीराणि करिष्ये शोणितोक्षितम्।।2.96.29।।

Transliteration

adyaitac chitrakūṭasya kānanaṃ niśitaiḥ śaraiḥ | chindan śatruśarīrāṇi kariṣye śoṇitokṣitam || 2.96.29 ||

Translation

నేడు నేను పదునైన బాణాలతో శత్రువుల శరీరాలను చీల్చి, ఈ చిత్రకూట వనాన్ని రక్తంతో తడిపి రక్తఛిట్లతో నిండేలా చేస్తాను।

Word by Word

• अद्य: today
• अद्य: अधिकरण (Adhikaraṇa: time)
• Type: Indeclinable
• Root: अद्य (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय

• एतत्: this
• एतत्: कर्म (Karma: object)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (Pronoun, Neuter, Accusative, Singular)

• चित्रकूटस्य: of Chitrakuta
• चित्रकूटस्य: सम्बन्ध (Sambandha: genitive relation)
• Type: Noun
• Root: चित्रकूट (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन (Masculine, Genitive, Singular)

• काननम्: forest
• काननम्: कर्म (Karma: object)
• Type: Noun
• Root: कानन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (Neuter, Accusative, Singular)

• निशितैः: sharpened
• निशितैः: करण (Karaṇa: instrument qualifier)
• Type: Adjective
• Root: निशित (प्रातिपदिक; नि-शि/शा-धातुजन्य क्त-भाव)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन (Masculine, Instrumental, Plural); 'शरैः' इति विशेषणम्

• शरैः: with arrows
• शरैः: करण (Karaṇa: instrument)
• Type: Noun
• Root: शर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन (Masculine, Instrumental, Plural)

• छिन्दन्: rending/cutting
• छिन्दन्: कर्ता (Kartā: agent, implied)
• Type: Verb
• Root: छिद् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि—'अहम्' (understood) (Masculine Nom. Sg. as participial predicate)

• शत्रुशरीराणि: enemy bodies
• शत्रुशरीराणि: कर्म (Karma: object of chindan)
• Type: Noun
• Root: शत्रु (प्रातिपदिक) + शरीर (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (शत्रूणां शरीराणि = bodies of enemies); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन (Neuter, Accusative, Plural)

• करिष्ये: I will make/do
• करिष्ये: क्रिया (Kriyā)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लृट् (simple future), आत्मनेपद, उत्तमपुरुष, एकवचन (Future, 1st person singular, middle)

• शोणितोक्षितम्: spattered with blood
• शोणितोक्षितम्: कर्म (Karma: object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: शोणित (प्रातिपदिक) + उक्षित (वक्ष्/उक्ष्-धातुजन्य क्त-कृदन्त)
• Form: तृतीया-तत्पुरुष (शोणितेन उक्षितम् = sprinkled with blood); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'काननम्' इति विशेषणम् (Neuter Accusative Singular)

Context

Now as Rama was sitting there, the tumult and the dust raised by the approaching army of Bharata reached the sky.

Characters & Entities

• Lakṣmaṇa
• Rāma
• Citrakūṭa
• forest (kānana)
• arrows (śara)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse underscores that violence, once embraced, scars not only enemies but sacred spaces; dharma demands restraint and careful justification before turning a holy forest into a battlefield.

What is the narrative situation?

Lakṣmaṇa describes the battle he intends to wage at Citrakūṭa if conflict erupts with the approaching forces.

Which character virtue is emphasized?

Martial prowess and fearlessness—presented in a way that also invites reflection on the moral cost of rage-driven warfare.