Shloka 36

भरद्वाजाश्रमात् चित्रकूटमार्गनिर्देशः

Directions from Bharadvaja’s Hermitage to Chitrakuta

Devanagari script

चन्द्रार्कतरुणाभासां निर्युक्तां शिबिकां शुभाम्। आस्थाय प्रययौ श्रीमान्भरत स्सपरिच्छदः।।2.92.36।।

Transliteration

candrārka-taruṇābhāsāṃ niryuktāṃ śibikāṃ śubhām | āsthāya prayayau śrīmān bharataḥ sa-paricchadaḥ || 2.92.36 ||

Translation

చంద్రసూర్యుల నవప్రభలవలె కాంతిమంతమైన, సిద్ధపరచబడిన శుభ శిబికను అధిరోహించి, శ్రీమాన్ భరతుడు పరివారసామగ్రితో ముందుకు సాగెను।

Word by Word

• चन्द्रार्कतरुणाभासाम्: shining like the moon, sun, and dawn
• चन्द्रार्कतरुणाभासाम्: विशेषण (Qualifier of ‘शिबिकाम्’)
• Type: Adjective
• Root: चन्द्र (प्रातिपदिक) + अर्क (प्रातिपदिक) + तरुण (प्रातिपदिक) + आभास (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समासः (चन्द्र-अर्क-तरुण-आभासया आभासमानाम्) ‘शिबिकाम्’ इति विशेषण

• निर्युक्ताम्: kept ready/prepared
• निर्युक्ताम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: निर् + युज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (PPP/क्त), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘शिबिकाम्’ इति विशेषण

• शिबिकाम्: palanquin
• शिबिकाम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: शिबिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• शुभाम्: auspicious
• शुभाम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘शिबिकाम्’ इति विशेषण

• आस्थाय: having boarded
• आस्थाय: पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
• Type: Verb
• Root: आ + स्था (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: ल्यप्-अव्ययकृदन्त (Gerund), ‘having mounted/entered’

• प्रययौ: proceeded
• प्रययौ: क्रिया (Main verb)
• Type: Verb
• Root: प्र + या (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• श्रीमान्: illustrious
• श्रीमान्: विशेषण (Qualifier of subject)
• Type: Adjective
• Root: श्रीमत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘भरतः’ इति विशेषण

• भरतः: Bharata
• भरतः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: भरत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• सपरिच्छदः: with retinue/equipment
• सपरिच्छदः: विशेषण (Qualifier of ‘भरतः’)
• Type: Adjective
• Root: स (प्रातिपदिक) + परिच्छद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (परिच्छदेन सह)

Context

That vast army teeming with elephants, horses and chariots proceeded southward spreading like a lofty cloud that had risen in the sky, traversing through the forests full of birds and beasts, passing through the mountains and streams on the other side of the river Ganga.

Characters & Entities

• Bharata

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is reflected in dignified leadership: Bharata moves with proper royal decorum while pursuing a morally charged mission.

What is the narrative situation?

Bharata departs, taking his prepared palanquin and traveling with his full retinue.

Which character virtue is emphasized?

Responsible leadership—maintaining order and readiness while acting for a righteous end.