Next Verse

Shloka 1

भरद्वाजाश्रमात् चित्रकूटमार्गनिर्देशः

Directions from Bharadvaja’s Hermitage to Chitrakuta

ततस्तां रजनीमुष्य भरतस्सपरिच्छदः। कृतातिथ्यो भरद्वाजं कामादभिजगाम ह।।2.92.1।।

tatas tāṃ rajanīm uṣya bharataḥ sa-paricchadaḥ |

kṛtātithyo bharadvājaṃ kāmād abhijagāma ha ||

ఆపై ఆ రాత్రిని అక్కడే గడిపి, అతిథి సత్కారం పొందిన భరతుడు పరిచారకులతో కలిసి, మనసులో ఉద్దేశ్యంతో భరద్వాజుని సమీపించాడు।

tataḥthen/thereafter
tataḥ:
Kāla (काल/temporal)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
FormAvyaya, adverb of sequence (अनन्तरार्थक)
tāmthat
tām:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्री), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन)
rajanīmnight
rajanīm:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootrajanī (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्री), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन)
uṣyahaving spent (the night)
uṣya:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeIndeclinable
Root√vas (धातु: वस्) + lyap (ल्यप्)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वान्त/ल्यपन्त), avyaya; 'having stayed/spent (the night)'
bharataḥBharata
bharataḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbharata (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुं), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
sa-paricchadaḥwith retinue/equipment
sa-paricchadaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsa (अव्यय/उपसर्गसदृश) + paricchada (प्रातिपदिक)
FormBahuvrīhi (बहुव्रीहि: yasya paricchadaḥ asti saḥ); Masculine (पुं), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); qualifies bharataḥ
kṛta-ātithyaḥhaving received hospitality
kṛta-ātithyaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootkṛta (कृदन्त, √kṛ) + ātithya (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa (तत्पुरुष: kṛtam ātithyam yena); Past participle-based adjective; Masculine (पुं), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
bharadvājamBharadvaja
bharadvājam:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootbharadvāja (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुं), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन)
kāmātout of desire/with intention
kāmāt:
Hetu (हेतु/Ablative of cause)
TypeNoun
Rootkāma (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुं), Ablative (5th/पञ्चमी), Singular (एकवचन); hetu-artha (हेतु)
abhijagāmaapproached/went to
abhijagāma:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootabhi-√gam (धातु: गम्)
FormVerb; Lakāra: Liṭ (लिट्, perfect), Prathama-puruṣa (3rd), Singular; Parasmaipada
haindeed/for emphasis
ha:
Prayoga-nipāta (प्रयोग-निपात)
TypeIndeclinable
Rootha (अव्यय)
FormAvyaya, narrative particle (स्मरण/इतिहास-प्रयोग)

Bharata with his retinue received the hospitality and spent the night at Bharadwaja's ashram. Then he approached Bharadwaja on his own.

B
Bharata
B
Bharadvāja

FAQs

Respectful conduct toward sages and elders: after receiving hospitality, Bharata approaches properly, indicating gratitude, humility, and purposefulness.

After the night at the hermitage, Bharata goes to Bharadvāja to ask for guidance (leading toward directions to Rāma).

Bharata’s humility and earnestness—he seeks counsel through proper channels rather than acting rashly.