Previous Verse
Next Verse

Shloka 3

मन्थराप्रेरणा—वरद्वय-स्मरणं च

Manthara’s Provocation and the Recalling of Two Boons

इदं त्विदानीं सम्पश्य केनोपायेन मन्थरे।भरतः प्राप्नुयाद्राज्यं न तु रामः कथञ्चन।।।।

idaṃ tv idānīṃ sampaśya kenopāyena manthare | bharataḥ prāpnuyād rājyaṃ na tu rāmaḥ kathañcana ||

ఇప్పుడు ఇది బాగా ఆలోచించు, మంథరా—ఏ ఉపాయంతో భరతుడు రాజ్యాన్ని పొందాలి, రాముడు మాత్రం ఏ విధంగానూ పొందకూడదు.

इदम्this
इदम्:
Karma (कर्म; object of ‘सम्पश्य’)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; सर्वनाम (this [matter])
तुindeed
तु:
Sambandha-nipāta (सम्बन्ध-निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय, निपात (indeed/but)
इदानीम्now
इदानीम्:
Kāla-adhikaraṇa (काल-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootइदानीम् (अव्यय)
Formअव्यय, कालवाचक (now)
सम्पश्यsee/consider
सम्पश्य:
Kriyā (क्रिया; command)
TypeVerb
Rootसम्-पश् (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन
केनby what
केन:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग-प्रयोग, तृतीया (3rd), एकवचन; प्रश्नवाचक (by what)
उपायेनmeans
उपायेन:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootउपाय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; साधन (means)
मन्थरेO Manthara
मन्थरे:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमन्थरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन
भरतःBharata
भरतः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभरत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
प्राप्नुयात्should obtain
प्राप्नुयात्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-आप् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
राज्यम्the kingdom
राज्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootराज्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
not
:
Pratiṣedha-nipāta (प्रतिषेध-निपात)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय, निषेध (negation)
तुbut
तु:
Sambandha-nipāta (सम्बन्ध-निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय, निपात (contrast: but/as for)
रामःRama
रामः:
Karta (कर्ता; in contrasted clause)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
कथञ्चनby any means
कथञ्चन:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootकथञ्चन (अव्यय)
Formअव्यय, प्रकार/परिमाणवाचक (in any way/at all)

O Manthara! now see, for sure, Bharata and not Rama will get the kingdom by anymeans.

K
Kaikeyī
M
Mantharā
B
Bharata
R
Rāma
K
kingdom (rājya)

FAQs

It exposes the ethical deviation where personal desire overrides fairness; dharma in kingship requires impartial succession norms, not intrigue driven by favoritism.

Having been provoked by Mantharā, Kaikeyī begins actively plotting to prevent Rāma’s coronation and secure the throne for Bharata.

A negative trait is foregrounded—jealousy/attachment—showing how lack of self-control undermines dharmic judgment.