Valmiki Ramayana 2.88.27: Ayodhya Kanda, Sarga 88, Shloka 27

रामशय्यादर्शनम्

Bharata Beholds Rama’s Forest Bed

Devanagari script

तस्यार्थमुत्तरं कालं निवत्स्यामि सुखं वने।तं प्रतिश्रवमामुच्य नास्य मिथ्या भविष्यति।।।।

Sanskrit recitationValmiki Ramayana 2.88.27

Transliteration

tasyārtham uttaraṃ kālaṃ nivatsyāmi sukhaṃ vane |

taṃ pratiśravam āmucya nāsya mithyā bhaviṣyati ||

Translation

ఆయన خاطرగా మిగిలిన కాలమంతా నేను సంతోషంగా అరణ్యంలో నివసిస్తాను; ఆ ప్రతిజ్ఞను స్వీకరించి, ఆయన వాక్యం అసత్యం కాకుండా చూస్తాను।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• वसन्तम्: (me) dwelling (in exile)
• वसन्तम्: कर्म
• Type: Verb
• Root: √वस् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकृदन्त (present active participle, शतृ) used as noun-like; पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म (object of अनुवत्स्यति)

• भ्रातुः: of (my) brother
• भ्रातुः: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: भ्रातृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; सम्बन्ध

• अर्थाय: for the sake
• अर्थाय: सम्प्रदान/प्रयोजन (purpose)
• Type: Noun
• Root: अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th case), एकवचन; प्रयोजन (dative of purpose)

• शत्रुघ्नः: Śatrughna
• शत्रुघ्नः: कर्ता
• Type: Noun
• Root: शत्रुघ्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• मा: me
• मा: कर्म
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया, एकवचन; एनक्लिटिक रूप (me)

• अनुवत्स्यति: will live following (me)
• अनुवत्स्यति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: अनु√वस् (धातु)
• Form: लृट् (simple future), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• लक्ष्मणेन: with Lakṣmaṇa
• लक्ष्मणेन: सहकारक/करण (accompaniment)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; सहार्थ-करण (with)

• सहत्वा: having (him) along / together with
• सहत्वा: पूर्वकाल-क्रिया/रीति
• Type: Indeclinable
• Root: सह (अव्यय/उपसर्ग) + क्त्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund) from √अस्/√भू implied?; idiomatic: 'सहत्वा' = 'सह' + 'त्वा' (having with him/along with) used adverbially

• आर्यः: the noble one (Bharata)
• आर्यः: कर्ता
• Type: Noun
• Root: आर्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (here: Bharata, the noble one)

• हि: indeed
• हि: निपात
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (indeed/for)

• अयोध्याम्: Ayodhyā
• अयोध्याम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अयोध्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म

• पालयिष्यति: will govern / protect
• पालयिष्यति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √पाल् (धातु)
• Form: लृट् (simple future), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Context

Taking upon myself the vow of Rama, I too shall live in the forest cheerfully for the rest of the term on behalf of him so that his vow shall not prove untrue.

Characters & Entities

• Rāma
• forest (vana)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Satya as lived reality: safeguarding another’s vow by personal sacrifice, so that truthfulness is preserved in action, not merely speech.

What is the narrative situation?

The speaker proposes to assume hardship himself, aligning with Rāma’s exile-term to protect the integrity of Rāma’s promise.

Which character virtue is emphasized?

Truth-protecting responsibility—willingness to bear burden so that dharma and pledged word remain intact.