Previous Verse
Next Verse

Shloka 17

लक्ष्मणगुणवर्णनम्

Lakshmana’s Vigil and Guha’s Testimony

अतिक्रान्तमतिक्रान्तमनवाप्य मनोरथम्।राज्ये राममनिक्षिप्य पिता मे विनशिष्यति।।।।

atikrāntam atikrāntam anavāpya manoratham | rājye rāmam anikṣipya pitā me vinaśiṣyati ||

నా తండ్రి ఆశలు ఒక్కొక్కటిగా నెరవేరకుండానే—రాముని రాజ్యసింహాసనంపై ప్రతిష్ఠించలేక—ప్రాణాలు విడిచిపెడతారు।

atikrāntam(time) having passed
atikrāntam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootati-√kram (धातु) > atikrānta (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle) used adverbially/qualificatively
atikrāntamagain and again passed / long past
atikrāntam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootati-√kram (धातु) > atikrānta (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; पुनरुक्ति (repetition) for emphasis
anavāpyawithout attaining
anavāpya:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootan-ava-√āp (धातु) > anavāpya (कृदन्त)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययीभावरूप (gerund/absolutive), नञ्-पूर्वक; ‘without obtaining/fulfilling’
manorathamthe cherished wish
manoratham:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootmanoratha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: मनसः रथः (desire as ‘chariot of the mind’)
rājyein the kingdom
rājye:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootrājya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन
rāmamRama
rāmam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootrāma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन
anikṣipyawithout installing
anikṣipya:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootan-√kṣip (धातु) > nikṣipya (कृदन्त)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययीभावरूप (gerund), नञ्-पूर्वक; ‘without placing/appointing’
pitāfather
pitā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootpitṛ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन
memy
me:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन; enclitic form of मम
vinaśiṣyatiwill perish / will pass away
vinaśiṣyati:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvi-√naś (धातु)
Formलृट् (भविष्यत्काल/Future), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

My father, king Dasaratha, failing to fulfil his cherished desires one after another and unable to place Rama on the throne, will pass away.

D
Daśaratha
R
Rāma
L
Lakṣmaṇa
G
Guha
R
Rājya (kingdom/throne)

FAQs

Dharma is the rightful ordering of succession and duty: denying a worthy heir his place is portrayed as a moral rupture that destroys the king’s peace and stability.

Lakṣmaṇa laments that Daśaratha’s deepest aim—installing Rāma as king—will remain unfulfilled, leading to his collapse.

Daśaratha’s longing for righteous continuity through Rāma, and Lakṣmaṇa’s loyal recognition of that legitimate hope.