Sarga 85

Verse 1

एवमुक्तस्तु भरतो निषादाधिपतिं गुहम्।प्रत्युवाच महाप्राज्ञो वाक्यं हेत्वर्थसंहितम्।।2.85.1।।

ఇలా పలుకబడినప్పుడు మహాప్రాజ్ఞుడైన భరతుడు నిషాదాధిపతి గుహునికి హేతు-అర్థసంపన్నమైన వాక్యాలతో ప్రత్యుత్తరం చెప్పెను।

Verse 2

ऊर्जितः खलु ते कामः कृतो मम गुरोस्सखे।यो मे त्वमीदृशीं सेनामेकोऽभ्यर्चितुमिच्छसि।।2.85.2।।

నా పెద్ద అన్నకు సఖుడా! నీ కోరిక నిజంగా మహత్తరమైనది—నీవొక్కడివే నా ఇంతటి సేనను ఆతిథ్యంతో సత్కరించదలచినావు।

Verse 3

इत्युक्त्वा तु महातेजा गुहं वचनमुत्तमम्।अब्रवीद्भरत श्श्रीमाननिषादाधिपतिं पुनः।।2.85.3।।

ఇట్లు ఉత్తమ వచనమును గుహునకు చెప్పిన మహాతేజస్సు గల శ్రీమాన్ భరతుడు, మళ్లీ నిషాదాధిపతి గుహునితో పలికెను।

Verse 4

कतरेण गमिष्यामि भरद्वाजाश्रमं गुह।गहनोऽयं भृशं देशो गङ्गाऽनूपो दुरत्ययः।।2.85.4।।

హే గుహా! నేను ఏ మార్గమున భరద్వాజాశ్రమమునకు చేరుదును? గంగానది చుట్టూ చిత్తడి తీరములతో ఈ ప్రాంతము అతి ఘనమై, దాటుటకు దుర్గమముగా ఉన్నది।

Verse 5

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राजपुत्रस्य धीमतः।अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यं गुहो गहनगोचरः।।2.85.5।।

బుద్ధిమంతుడైన రాజపుత్రుని ఆ మాటలు విని, ఘన అరణ్యమార్గములను తెలిసిన గుహుడు అంజలి ఘటించి వినయముగా పలికెను।

Verse 6

दाशास्त्वाऽनुऽगमिष्यन्ति धन्विनस्सुसमाहिताः।अहं त्वानुगमिष्यामि राजपुत्र महायशः।।2.85.6।।

హే మహాయశస్సు గల రాజపుత్రా! ధనుస్సులతో సిద్ధముగా ఉన్న ఈ మత్స్యకారులు నిన్ను అనుసరించెదరు; నేనును నీతోనే అనుగమించెదను।

Verse 7

कच्छिन्नदुष्टो व्रजसि रामस्याक्लिष्टकर्मणः।इयं ते महती सेना शङ्कां जनयतीव मे।।2.85.7।।

అక్లిష్టకర్ముడైన శ్రీరాముని యొద్దకు నీవు దుష్టాభిప్రాయముతో వెళ్లుచున్నావా? నీ ఈ మహాసేన నాకు శంకను కలిగించుచున్నది।

Verse 8

तमेवमभिभाषन्तमाकाश इव निर्मलः।भरतश्श्लक्ष्णया वाचा गुहं वचनमब्रवीत्।।2.85.8।।

గుహ ఇలా పలుకగా, ఆకాశంవలె నిర్మలుడూ ప్రశాంతుడైన భరతుడు మృదువాక్యాలతో గుహను ప్రత్యుత్తరమిచ్చెను।

Verse 9

माभूत्स कालो यत्कष्टं न मां शङ्कितुमर्हसि।राघव स्सहि मे भ्राता ज्येष्ठः पितुसमो मतः।।2.85.9।।

ఆ కఠినకాలం ఎప్పుడూ రాకూడదు; నన్ను అనుమానించుట నీకు తగదు. రాఘవ రాముడు నా జ్యేష్ఠభ్రాత, నేను ఆయనను సదా తండ్రితో సమానంగా భావించెదను।

Verse 10

तं निवर्तयितुं यामि काकुत्स्थं वनवासिनम्।बुद्धिरन्या न ते कार्या गुह सत्यं ब्रवीमि ते।।2.85.10।।

వనవాసిగా ఉన్న ఆ కాకుత్స్థుని (రాముని) తిరిగి తీసుకురావడానికి నేను వెళ్తున్నాను। గుహా, నీకు వేరే ఆలోచన అవసరం లేదు; నీతో నేను సత్యమే చెబుతున్నాను।

Verse 11

स तु संहृष्टवदन श्श्रुत्वा भरतभाषितम्।पुनरेवाब्रवीद्वाक्यं भरतं प्रति हर्षितः।।2.85.11।।

భరతుని మాటలు విని ఆనందంతో ముఖం వికసించిన గుహుడు హర్షితుడై మళ్లీ భరతునితో వాక్యములు పలికెను।

Verse 12

धन्यस्त्वं न त्वया तुल्यं पश्यामि जगतीतले।अयत्नादागतं राज्यं यस्त्वं त्यक्तुमिहेच्छसि।।2.85.12।।

నీవు ధన్యుడవు; ఈ భూమిపై నీతో సమానుడెవ్వరినీ నేను చూడను—ఎందుకంటే శ్రమ లేకుండానే వచ్చిన రాజ్యాన్ని కూడా నీవు ఇక్కడ త్యజించదలచినావు।

Verse 13

शाश्वती खलु ते कीर्तिर्लोकाननुचरिष्यति।यस्त्वं कृच्छ्रगतं रामं प्रत्यानयितुमिच्छसि।।2.85.13।।

నిశ్చయంగా నీ కీర్తి శాశ్వతంగా లోకములన్నింటిలో వ్యాపించి నిలుస్తుంది; ఎందుకంటే కష్టస్థితిలో ఉన్న శ్రీరాముని తిరిగి తీసుకురావాలని నీవు కోరుచున్నావు।

Verse 14

एवं सम्भाषमाणस्य गुहस्य भरतं तदा।बभौ नष्टप्रभस्सूर्यो रजनी चाभ्यवर्तत।।2.85.14।।

గుహ ఈ విధంగా భరతునితో సంభాషించుచుండగా, సూర్యుని కాంతి మసకబారింది; రాత్రి సమీపించింది।

Verse 15

सन्निवेश्य स तां सेनां गुहेन परितोषितः।शत्रुघ्नेन सह श्रीमाञ्छयनं समुपागमत्।।2.85.15।।

ఆ సేనను శిబిరంగా నిలిపి, గుహచే సంతుష్టుడైన శ్రీమాన్ భరతుడు శత్రుఘ్నునితో కలిసి శయనానికి వెళ్లెను।

Verse 16

रामचिन्तामय श्शोको भरतस्य महात्मनः।उपस्थितो ह्यनर्हस्य धर्मप्रेक्षस्य तादृशः।।2.85.16।।

ధర్మాన్ని పరిశీలించే, అటువంటి శోకానికి అర్హుడు కాని మహాత్మ భరతునిపై రామచింతతో నిండిన దుఃఖం వచ్చి నిలిచెను।

Verse 17

अन्तर्दाहेन दहनस्सन्तापयति राघवम्।वनदाहाभिसन्तप्तं गूढोऽग्निरिव पादपम्।।2.85.17।।

అంతర్దాహమనే దహనాగ్ని రాఘవుని (భరతుని) సంతప్తుని చేసెను—అడవిదావానలంతో కాలిన చెట్టును లోపల దాగిన అగ్ని కాల్చినట్లుగా।

Verse 18

प्रसृतस्सर्वगात्रेभ्यस्स्वेदं शोकाग्निसम्भवम्।यथा सूर्यांशुसन्तप्तो हिमवान् प्रसृतोहिमम्।।2.85.18।।

శోకాగ్నివలన పుట్టిన చెమట అతని సర్వాంగాల నుండీ ప్రవహించింది—సూర్యకిరణాల వేడికి తపించిన హిమవంతుడు తన హిమాన్ని కరిగించి ధారలుగా జార్చినట్లుగా।

Verse 19

ध्याननिर्धरशैलेन विनिश्श्वसितधातुना।दैन्यपादपसंघेन शोकायासाधिशृङ्गिणा।।2.85.19।।प्रमोहानन्तसत्त्वेन सन्तापौषधिवेणुना।आक्रान्तो दुःखशैलेन महता कैकयीसुतः।।2.85.20।।

కైకేయి సుతుడు భరతుడు మహాదుఃఖశైలముచే ఆవరించబడ్డాడు. అతని ధ్యానం అచల శిలలవలె, భారమైన నిశ్వాసాలు ధాతువులవలె, దైన్యం వృక్షసమూహంలా; శోకమూ శ్రమయూ దాని ఎత్తైన శిఖరాలుగా; ప్రమోహం అనేక జీవాలుగా, సంతాపమే ఔషధి-వేణువనములా—శమనం ఇస్తున్నట్లు కనిపించి మరింత దహింపజేసింది।

Verse 20

ध्याननिर्धरशैलेन विनिश्श्वसितधातुना।दैन्यपादपसंघेन शोकायासाधिशृङ्गिणा।।2.85.19।।प्रमोहानन्तसत्त्वेन सन्तापौषधिवेणुना।आक्रान्तो दुःखशैलेन महता कैकयीसुतः।।2.85.20।।

కైకేయి సుతుడు భరతుడు మహాదుఃఖశైలముచే ఆవరించబడ్డాడు. అతని ధ్యానం అచల శిలలవలె, భారమైన నిశ్వాసాలు ధాతువులవలె, దైన్యం వృక్షసమూహంలా; శోకమూ శ్రమయూ దాని ఎత్తైన శిఖరాలుగా; ప్రమోహం అనేక జీవాలుగా, సంతాపమే ఔషధి-వేణువనములా—శమనం ఇస్తున్నట్లు కనిపించి మరింత దహింపజేసింది।

Verse 21

विनिश्श्वसन्वै भृशदुर्मनास्ततः प्रमूढसंज्ञः परमापदं गतः।शमं न लेभे हृदयज्वरार्दितो नरर्षभो यूथहतो यथर्षभः।।2.85.21।।

అప్పుడు భరతుడు అత్యంత దుఃఖితుడై, గాఢంగా నిశ్వాసాలు విడుస్తూ, సంజ్ఞా భ్రమించి, పరమాపదలో పడిపోయాడు. హృదయజ్వరంతో దగ్ధమైన ఆ నరశ్రేష్ఠుడు శాంతిని పొందలేకపోయాడు—గుంపు నుండి విడిపోయిన ఎద్దులాగ.

Verse 22

गुहेन सार्धं भरतस्समागतो महानुभावस्सजनस्समाहितः।सुदुर्मनास्तं भरतं तदा पुनर्गुह स्समाश्वासयदग्रजं प्रति।।2.85.22।।

మహానుభావుడైన భరతుడు తన జనులతో కూడి మనస్సును సమాధానపరచుకొని గుహునితో కలిసి వచ్చాడు. అప్పుడు గుహుడు తానూ ఎంతో వ్యాకులుడై ఉన్నప్పటికీ, అగ్రజుడైన రాముని విషయమై భరతునికి మళ్లీ సాంత్వన చెప్పాడు।