Valmiki Ramayana 2.83.14 — Ayodhya Kanda, Sarga 83, Shloka 14
अयोध्याकाण्डे त्र्यशीति तमः सर्गः — Bharata’s Departure and Encampment on the Gaṅgā
Śṛṅgīberapura
मणिकाराश्च ये केचित्कुम्भकाराश्च शोभनाः।सूत्रकर्मकृतश्चैव ये च शस्त्रोपजीविनः।2.83.12।।मयूरकाः क्राकचिका रोचका वेधकास्तथा।दन्तकारा स्सुधाकारा स्तथा गन्धोपजीविनः।।2.83.13।।सुवर्णकाराः प्रख्यातास्तथा कम्बलधावकाः।स्नापकोष्णोदका वैद्याधूपकाश्शौण्डिकास्तथा।।2.83.14।।रजकास्तुन्नवायाश्च ग्रामघोषमहत्तराः।शैलूषाश्च सह स्त्रीभिर्ययुः कैवर्तकास्तथा।।2.83.15।।
maṇikārāś ca ye kecit kumbhakārāś ca śobhanāḥ | sūtrakarmakṛtaś caiva ye ca śastropajīvinaḥ ||
mayūrakāḥ krākacikā rocakā vedhakās tathā | dantakārāḥ sudhākārāḥ tathā gandhopajīvinaḥ ||
suvarṇakārāḥ prakhyātās tathā kambaladhāvakāḥ | snāpakōṣṇodakā vaidyā dhūpakāḥ śauṇḍikās tathā ||
rajakās tunnavāyāś ca grāmagoṣamahattarāḥ | śailūṣāś ca saha strībhir yayuḥ kaivartakās tathā ||
మణికారులు, అందమైన కుంభకారులు, నూలుపనివారు మరియు ఆయుధవృత్తితో జీవించే వారు; మయూరపింఛాల అలంకారాలు చేసే వారు, కర్రచీల్చే కర్రచీలికలు (సా) చేసే వారు, చిన్న అలంకారాలు తయారు చేసే వారు, రంధ్రాలు చేసే వారు; దంతకారులు, సున్నం పనివారు, సుగంధ ద్రవ్యాల విక్రేతలు; ప్రసిద్ధ స్వర్ణకారులు, దుప్పట్లు కడిగేవారు; ఉష్ణస్నానం చేయించే సేవకులు, వైద్యులు, ధూపం అమ్మేవారు, మద్యవిక్రేతలు; రజకులు, దర్జీలు, గ్రామ-ఘోష పెద్దలు; స్త్రీలతో కూడిన నటులు మరియు మత్స్యకారులు—ఇవన్నీ భరతుని అనుసరించి శ్రీరామ దర్శనాభిలాషతో సాగిపోయారు॥
Gem-polishers, potters, weapon-smiths, weavers, makers of adornments with peacock feathers, sawyers, makers of artificial ornaments, perforators of shells and ornaments, ivory-workers, whitewashers, purveyors of fragrant essences, renowned goldsmiths, blanket-cleaners, hot-bath attendants, physicians, vintners, incense merchants, washermen, tailors, headmen of villages and hamlets, actors along with their wives, fishermen -- all followed Bharata.
FAQs
Dharma is presented as a shared societal undertaking: every profession and community group participates in supporting the righteous resolution centered on Rama and Bharata’s moral stance.
A wide cross-section of Ayodhya’s populace—artisans, service providers, leaders, performers, and others—joins the procession accompanying Bharata.
Bharata’s moral legitimacy and public trust: the breadth of followers implies confidence in his dharmic intent rather than personal ambition.
Ask anything about this verse
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.