Previous Verse
Next Verse

Shloka 8

अयोध्याकाण्डे पञ्चसप्ततितमः सर्गः

Sarga 75: Bharata and Kausalya—Reproach, Oaths, and Reconciliation

स तु रामानुजश्चापि शत्रुघ्नसहितस्तदा।प्रतस्थे भरतो यत्र कौसल्याया निवेशनम्।।।।

sa tu rāmānujaś cāpi śatrughnasahitas tadā | pratasthē bharato yatra kausalyāyā niveśanam ||

అప్పుడు రామానుజుడైన భరతుడు శత్రుఘ్నునితో కలిసి, కౌసల్య నివాసమున్న చోటికి ప్రయాణమయ్యెను.

tataḥthen
tataḥ:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
Formक्रम/कालवाचक-अव्यय (then/thereupon)
śatrughna-bharatauŚatrughna and Bharata
śatrughna-bharatau:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootśatrughna (प्रातिपदिक) + bharata (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; द्वन्द्वः (Śatrughna and Bharata)
kausalyāmKausalyā
kausalyām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkausalyā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
prekṣyahaving seen
prekṣya:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Root√īkṣ (ईक्ष्) with pra (प्र)
Formक्त्वान्त (absolutive), ‘having seen’
duḥkhitausorrowful
duḥkhitau:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootduḥkhita (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; ‘śatrughna-bharatau’ इत्यस्य विशेषणम्
paryaṣvajetāmembraced
paryaṣvajetām:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootpari-ā-√svaj (स्वज्)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष (3rd), द्विवचन; परस्मैपद
duḥkha-ārtāmgrief-stricken
duḥkha-ārtām:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootduḥkha (प्रातिपदिक) + ārta (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः—‘दुःखेन आर्ता’ (afflicted by grief)
patitāmfallen (down)
patitām:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootpatita (कृदन्त; √pat ‘पत्’)
Formभूतकृदन्त, स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘kausalyām’ इत्यस्य विशेषणम्
naṣṭa-cetasāmunconscious/out of senses
naṣṭa-cetasām:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootnaṣṭa (कृदन्त; √naś ‘नश्’) + cetas (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; बहुव्रीहिः—‘नष्टं चेतः यस्याः सा’ (one whose consciousness is lost)
rudantauweeping
rudantau:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootrudant (कृदन्त; √rud ‘रुद्’)
Formशतृ-प्रत्यय (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; ‘śatrughna-bharatau’ इत्यस्य विशेषणम्
rudatīmweeping
rudatīm:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootrudatī (कृदन्त; √rud ‘रुद्’)
Formशतृ-प्रत्यय, स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘kausalyām’ इत्यस्य विशेषणम्
duḥkhātfrom/with grief
duḥkhāt:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootduḥkha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; हेत्वर्थे (ablative of cause)
sametyahaving approached
sametya:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootsam-√i (इ)
Formक्त्वान्त (absolutive), ‘having approached/come together’
āryāmnoble/venerable
āryām:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootāryā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘kausalyām’ इत्यस्य विशेषणम् (venerable)
manasvinīmhigh-minded
manasvinīm:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootmanasvinī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘kausalyām’ इत्यस्य विशेषणम् (high-minded)

O son! by swearing on oaths, you are choking the very breath of my life and my suffering has grown still more.

B
Bharata
R
Rāma
Ś
Śatrughna
K
Kausalyā

FAQs

Dharma as respect and duty toward elders: Bharata goes promptly to Kausalyā, acknowledging her maternal and royal seniority.

Bharata and Śatrughna move toward Kausalyā’s quarters to meet her after Bharata’s return.

Bharata’s propriety and humility are foregrounded—he seeks the elder’s presence rather than asserting status.