Shloka 11
भरतं प्रत्युवाचेदं कौसल्या भृशदुःखिता।।2.75.10।।इदं ते राज्यकामस्य राज्यं प्राप्तमकण्टकम्।संप्राप्तं बत कैकेय्या शशीघ्रं क्रूरेण कर्मणा।।2.75.11।।
bharataṃ pratyuvācedaṃ kausalyā bhṛśaduḥkhitā ||2.75.10||
idaṃ te rājyakāmasya rājyaṃ prāptam akaṇṭakam |
saṃprāptaṃ bata kaikeyyā śaśīghraṃ krūreṇa karmaṇā ||2.75.11||
అత్యంత దుఃఖితమైన కౌసల్య భరతునితో ఇలా చెప్పెను—“రాజ్యాన్ని కోరిన నీకు ఈ రాజ్యం అడ్డంకులేకుండా లభించింది. అయ్యో! కైకేయి క్రూరకర్మచేత దీన్ని త్వరగా నీకు సంపాదించింది.”
Looking at Bharata, the deeply afflicted Kausalya said, The kingdom which you had desired has been acquired without any obstacle. Alas Kaikeyi had quickly secured it for you through her crooked act.
FAQs
Dharma evaluates not only outcomes (a kingdom obtained) but the means (cruelty and deceit), condemning power secured through adharma.
This verse repeats/overlaps the prior statement in the Southern Recension presentation; Kauśalyā’s accusation toward Bharata is reiterated.
Moral discernment: Kauśalyā distinguishes rightful rule from rule achieved through wrongful action.