Previous Verse
Next Verse

Shloka 8

भरतस्य कैकेयी-गर्हा तथा सुरभि-दृष्टान्तः

Bharata’s Reproach of Kaikeyi and the Surabhi Exemplum

कौसल्या च सुमित्रा च याश्चान्या मम मातरः।दुःखेन महताऽविष्टास्त्वां प्राप्य कुलदूषिणीम्।।।।

kausalyā ca sumitrā ca yāś cānyā mama mātaraḥ |

duḥkhena mahatāviṣṭās tvāṃ prāpya kuladūṣiṇīm ||

కౌసల్య, సుమిత్ర మరియు నా ఇతర మాతలందరూ—నిన్ను, వంశాన్ని కలుషితం చేసినదానిని, పొందినందున మహా దుఃఖంతో మునిగిపోయారు।

kausalyāKausalya
kausalyā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkausalyā (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Singular
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction
sumitrāSumitra
sumitrā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsumitrā (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Singular
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction
yāḥwho (those)
yāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Plural; relative pronoun referring to mātaraḥ
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction
anyāḥother
anyāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootanya (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Plural; qualifies mātaraḥ
mamamy
mama:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormGenitive, Singular
mātaraḥmothers
mātaraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmātṛ (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Plural
duḥkhenawith sorrow
duḥkhena:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootduḥkha (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Instrumental, Singular
mahatāgreat
mahatā:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmahat (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Instrumental, Singular; qualifies duḥkhena
āviṣṭāḥoverwhelmed, possessed
āviṣṭāḥ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootā + √viś (विश् धातु) + kta (क्त)
FormPast participle (क्त), Feminine, Nominative, Plural; predicate of mātaraḥ
tvāmyou
tvām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottvad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormAccusative, Singular
prāpyahaving obtained / having met
prāpya:
Purvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootpra + √āp (आप् धातु) + ya (ल्यप्)
FormAbsolutive/Gerund (ल्यप्), indeclinable; prior action
kula-dūṣiṇīm(you) defiler of the family
kula-dūṣiṇīm:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkula (प्रातिपदिक) + dūṣiṇī (√dūṣ धातु + इनी)
FormFeminine, Accusative, Singular; tatpuruṣa: kulasya dūṣiṇī (defiler of the lineage); in apposition to tvām

As you have vitiated the race, my mothers Kausalya and Sumitra are overwhelmed with great sorrow.

B
Bharata
K
Kaikeyī
K
Kauśalyā
S
Sumitrā

FAQs

Adharma fractures the family system that sustains dharma; wrongdoing by one can inflict suffering on the innocent and destabilize the lineage’s moral order.

Bharata points to the grief of the other queens, emphasizing that Kaikeyī’s act has harmed the entire household.

Compassion and accountability: Bharata centers the suffering of others rather than personal advantage.