Shloka 24

शान्तं पापं न वः किञ्चित्कुतश्चिदमराधिपः।अहं मग्नौ तु शोचामि स्वपुत्रौ विषमे स्थितौ।।2.74.23।।एतौ दृष्ट्वा कृशौ दीनौ सूर्यरश्मिप्रतापितौ।बाध्यमानौ बलीवर्धौ कर्षकेण सुराधिप।।2.74.24।।

śāntaṁ pāpaṁ na vaḥ kiñcit kutaścid amarādhipaḥ | ahaṁ magnau tu śocāmi svaputrau viṣame sthitau ||

ētau dṛṣṭvā kṛśau dīnau sūryaraśmipratāpitau | bādhyamānau balīvardhau karṣakeṇa surādhipa ||

హే అమరాధిపా! మీకు ఎటువైపునుంచీ ఏ విపత్తూ రాలేదు—అన్నీ శుభమే. నా ఇద్దరు కుమారులు కష్టస్థితిలో ఉండటంతో నేను మాత్రమే శోకంలో మునిగిపోయాను. ఆ ఎద్దులను దీనులుగా, కృశులుగా, సూర్యరశ్ముల తాపంతో వాడిపోయినవారిగా, ఒక రైతు చేత కొట్టబడుతున్నట్లు చూసి, హే దేవాధిపా, నేను ఘోర దుఃఖంలో పడిపోతున్నాను।

ममmy
मम:
Sambandha (सम्बन्ध/Possessor)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, षष्ठी, एकवचन
कायात्from (my) body
कायात्:
Apadana (अपादान/Ablative-source)
TypeNoun
Rootकाय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन
प्रसूतौborn
प्रसूतौ:
Karta (कर्ता/Subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootप्रसूत (कृदन्त-प्रातिपदिक; √सू with प्र-)
Formभूतकृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; विशेषणम् (qualifying यौ/sons)
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय, हेत्वर्थक/निश्चयार्थक-निपात (particle: ‘indeed/for’)
दुःखितौanguished
दुःखितौ:
Karta (कर्ता/Subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootदुःखित (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; विशेषणम्
भारपीडितौoppressed by burden
भारपीडितौ:
Karta (कर्ता/Subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootभार-पीडित (प्रातिपदिक; पीडित = कृदन्त from √पीड्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; समासः तृतीया-तत्पुरुषः (भारेण पीडितौ); विशेषणम्
यौwhom (the two)
यौ:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, द्वितीया, द्विवचन; relative pronoun referring to the two sons
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Root√दृश् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive), अव्ययवत्
परितप्येI grieve deeply
परितप्ये:
Kriya (क्रिया/Main verb)
TypeVerb
Root√तप् (धातु)
Formलट् (Present), उत्तमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद; उपसर्गः परि-; ‘I am tormented/grieve’
अहम्I
अहम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, प्रथमा, एकवचन
not
:
Sambandha (सम्बन्ध/Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय, निषेध-निपात
अस्तिthere is
अस्ति:
Kriya (क्रिया/Main verb)
TypeVerb
Root√अस् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
पुत्रसमःequal to a son
पुत्रसमः:
Karta (कर्ता/Predicate qualifier)
TypeAdjective
Rootपुत्र-सम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (पुत्रेण समः); विशेषणम् (qualifying प्रियः)
प्रियःa beloved (one)
प्रियः:
Karta (कर्ता/Predicate nominal)
TypeNoun
Rootप्रिय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय (predicate nominal) with न अस्ति

'God forbid, O Indra, lord of the Immortals no calamity has befallen you from any quarter. Only I am in trouble. I am weeping for these pair of bulls, my own sons who are in difficulty. When I see them scorched by the rays of the Sun, miserable, emaciated and weeping, beaten by a ploughman, I am immersed in grief'.

S
Surabhi
K
Kāmadhenu
I
Indra
S
Sun (Sūrya)

FAQs

The verse reiterates that cruelty toward dependent beings violates compassionate dharma; suffering demands moral response.

A repeated/parallel transmission of Surabhi’s explanation of her grief (as preserved in this Southern Recension input).

Steadfast parental concern—love that cannot ignore the pain of one’s children.