Previous Verse

Shloka 22

दूतप्रेषणम् — Dispatch of Messengers to Kekaya

Bharata’s Recall

भर्तुः प्रियार्थं कुलरक्षणार्थं भर्तुश्च वंशस्य परिग्रहार्थम्।अहेडमाना स्त्वरया स्म दूता रात्र्यान्तु ते तत्पुरमेव याताः।।2.68.22।।

bhartuḥ priyārthaṃ kularakṣaṇārthaṃ bhartuś ca vaṃśasya parigrahārtham | aheḍamānāḥ stvarayā sma dūtā rātryāntu te tat-puram eva yātāḥ || 2.68.22 ||

భర్తను ప్రసన్నపరచుటకును, కులరక్షణకును, రాజవంశపు గౌరవం మరియు పరంపర నిలుపుటకును దూతలు నిర్లక్ష్యం లేక త్వరగా సాగి రాత్రియందే ఆ నగరమునకు చేరిరి।

याम्which
याम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेष्य 'रात्रिम्'
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय (just/indeed)
रात्रिम्night
रात्रिम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootरात्रि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
तेthose
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
दूताःmessengers
दूताः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदूत (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
प्रविशन्तिwere entering
प्रविशन्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-√विश् (धातु)
Formलङ्-समर्थे लट् (historical present with स्म), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
स्म(past marker)
स्म:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootस्म (अव्यय)
Formभूतार्थसूचक-अव्यय (particle with past narration)
ताम्that
ताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेष्य 'पुरीम्'
पुरीम्city
पुरीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपुरी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
भरतेनby Bharata
भरतेन:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभरत (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, तृतीया, एकवचन
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (also)
ताम्that
ताम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेष्य 'रात्रिम्'
रात्रिम्night
रात्रिम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootरात्रि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
स्वप्नःdream
स्वप्नः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootस्वप्न (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
दृष्टःwas seen
दृष्टः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√दृश् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past participle), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि प्रयोगे 'was seen'
अयम्this
अयम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणवत् of स्वप्नः
अप्रियःunpleasant/distressing
अप्रियः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअ-प्रिय (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण of स्वप्नः

To please their master (sage Vasistha) and to preserve the royal dynasty and also to protect the honour of the (race and people), the messengers soon reached their destination by night without any negligence of their duty.ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে অযোধ্যাকাণ্ডে অষ্টষষ্টিতমস্সর্গঃ৷৷Thus ends the sixtyeighth sarga in Ayodhyakanda of the holy Ramayana, the first epic composed by sage Valmiki.

M
messengers (dūtāḥ)

FAQs

Dharma is loyalty aligned with the common good: service to one’s master is justified when it protects the dynasty’s integrity and social order.

The narration concludes the messengers’ urgent travel: they hurry without carelessness and reach the destination city during the night.

Non-negligence (apramāda) and fidelity—carrying out entrusted work meticulously and quickly.