Shloka 3

एकोनषष्ठितमः सर्गः (Sarga 59): सुमन्त्रवाक्यं, अयोध्याविषादः, दाशरथिशोकसागरः

Devanagari script

जटाः कृत्वा महाराज चीरवल्कलधारिणौ।गङ्गामुत्तीर्य तौ वीरौ प्रयागाभिमुखौ गतौ।।2.59.3।।

Transliteration

jaṭāḥ kṛtvā mahārāja cīravalkaladhāriṇau | gaṅgām uttīrya tau vīrau prayāgābhimukhau gatau || 2.59.3 ||

Translation

మహారాజా! జటలు ధరించి, చీర-వల్కలాలు కట్టుకున్న ఆ ఇద్దరు వీరులు గంగను దాటి ప్రయాగాభిముఖంగా సాగిపోయారు।

Word by Word

• जटाः: matted locks
• जटाः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: जटा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम् (acc pl); कृत्वा इति कर्म

• कृत्वा: having made
• कृत्वा: Purvakala (पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्तं अव्ययकृदन्तम् (gerund)

• महाराज: O great king
• महाराज: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महाराज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे सम्बोधन-प्रथमा (vocative), एकवचनम्; कर्मधारयः

• चीरवल्कलधारिणौ: wearing bark-cloth garments
• चीरवल्कलधारिणौ: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चीर + वल्कल + धारिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, द्विवचनम्; तत्पुरुषः (चीरवल्कले धारयतः)

• गङ्गाम्: the Ganga
• गङ्गाम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: गङ्गा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; उत्तीर्य इति कर्म

• उत्तीर्य: having crossed
• उत्तीर्य: Purvakala (पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: उद् + तॄ (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्तं अव्ययकृदन्तम् (gerund); 'having crossed'

• तौ: those two
• तौ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, द्विवचनम्

• वीरौ: heroes
• वीरौ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वीर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, द्विवचनम्; तौ इति विशेष्य/अप्पोजिशन

• प्रयागाभिमुखौ: facing toward Prayaga
• प्रयागाभिमुखौ: Gati-visheshana (गति-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रयाग + अभिमुख (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, द्विवचनम्; तत्पुरुषः (प्रयागं अभिमुखौ)

• गतौ: went
• गतौ: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) → गत (कृदन्त; क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्तं कृदन्तम्; पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, द्विवचनम्; 'went'

Context

O King! the heroes in bark robes and with matted hair crossed the Ganga and proceeded towards Prayaga.

Characters & Entities

• Sumantra
• Daśaratha
• Rāma
• Lakṣmaṇa
• Gaṅgā
• Prayāga

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

It illustrates dharma as lived discipline: Rāma and Lakṣmaṇa adopt ascetic signs (bark garments, matted hair) consistent with truthful acceptance of exile and vow-bound conduct.

What is the narrative situation?

Sumantra reports to Daśaratha the outward marks of exile taken up by Rāma and Lakṣmaṇa and their travel route after crossing the Gaṅgā toward Prayāga.

Which character virtue is emphasized?

Rāma and Lakṣmaṇa’s renunciant steadiness and obedience to a hard duty; Sumantra’s accuracy and loyalty in reporting.