Previous Verse
Next Verse

Shloka 4

अष्टपञ्चाशः सर्गः (Sarga 58)

Daśaratha Questions Sumantra; Messages from the Forest Threshold

राजा तु रजसा सूतं ध्वस्ताङ्गं समुपस्थितम्।अश्रुपूर्णमुखं दीनमुवाच परमार्तवत्।।।।

rājā tu rajasā sūtaṃ dhvastāṅgaṃ samupasthitam |

aśrupūrṇamukhaṃ dīnam uvāca paramārtavat ||

ధూళితో కప్పబడిన దేహంతో, కన్నీళ్లతో నిండిన ముఖంతో, దుఃఖంతో కుంగిపోయి సమీపంలో నిలిచిన సూతుని చూసి రాజు పరమ ఆర్తితో అతనితో పలికెను।

rājāthe king
rājā:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootrājan (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (Masculine), Prathamā-vibhakti (Nominative/1st), Ekavacana (Singular)
tubut/indeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormAvyaya; nipāta/particle (emphatic/contrastive)
rajasāwith dust
rajasā:
Karaṇa (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootrajas (प्रातिपदिक)
FormNapुंसakaliṅga (Neuter), Tṛtīyā-vibhakti (Instrumental/3rd), Ekavacana (Singular)
sūtamthe charioteer
sūtam:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootsūta (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (Masculine), Dvitīyā-vibhakti (Accusative/2nd), Ekavacana (Singular)
dhvasta-aṅgamwith body dishevelled/covered (in dust)
dhvasta-aṅgam:
Karma (कर्म/Object-qualifier)
TypeAdjective
Rootdhvasta (कृदन्त/PPP of √dhvaṃs) + aṅga (प्रातिपदिक)
FormSamāsa: karmadhāraya; Napuṃsakaliṅga (Neuter), Dvitīyā (Acc/2nd), Ekavacana; viśeṣaṇa of sūtam (agreeing in case/number)
samupasthitamstanding near/come up
samupasthitam:
Karma (कर्म/Object-qualifier)
TypeAdjective
Rootsam-upa-√sthā (धाातु)
FormKṛdanta: Kta (PPP), Napuṃsakaliṅga, Dvitīyā (Acc/2nd), Ekavacana; viśeṣaṇa of sūtam
aśru-pūrṇa-mukhamwith face full of tears
aśru-pūrṇa-mukham:
Karma (कर्म/Object-qualifier)
TypeAdjective
Rootaśru (प्रातिपदिक) + pūrṇa (कृदन्त/PPP of √pṝ) + mukha (प्रातिपदिक)
FormSamāsa: tatpuruṣa (aśrubhiḥ pūrṇaṃ mukhaṃ yasya/whose face is full of tears); Napuṃsakaliṅga, Dvitīyā (Acc/2nd), Ekavacana; viśeṣaṇa of sūtam
dīnamdejected
dīnam:
Karma (कर्म/Object-qualifier)
TypeAdjective
Rootdīna (प्रातिपदिक)
FormNapuṃsakaliṅga, Dvitīyā (Acc/2nd), Ekavacana; viśeṣaṇa of sūtam
uvācasaid
uvāca:
Kriyā (क्रिया/finite verb)
TypeVerb
Root√vac (धातु)
FormLiṭ-lakāra (Perfect), Prathama-puruṣa (3rd person), Ekavacana (Singular), Parasmaipada
parama-ārtavatas if extremely afflicted
parama-ārtavat:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootparama (प्रातिपदिक) + ārta (प्रातिपदिक) + vat (तद्धित)
FormAvyaya (adverbial usage of -vat: ‘like/as’); manner-adverb qualifying uvāca

'I do not regard the great king as my father. Rama alone is my brother, protector, friend and father.

D
Dasharatha
S
Sumantra

FAQs

The verse frames royal responsibility through emotional truth: a king must confront the consequences of decisions affecting dharma and family, not hide behind authority.

Sumantra has returned after accompanying Rama, and Dasharatha—shattered by separation—addresses him in grief.

Dasharatha’s human vulnerability and honesty of emotion, revealing the moral weight borne by a ruler.