Shloka 13

Devanagari script

अर्थधर्मौ परित्यज्य य काममनुवर्तते।एवमापद्यते क्षिप्रं राजा दशरथो यथा।।।।

Transliteration

artha-dharmau parityajya yaḥ kāmam anuvartate | evam āpadyate kṣipraṃ rājā daśaratho yathā ||2.53.13||

Translation

అర్థధర్మాలను విడిచి కేవలం కామాన్ని అనుసరించే రాజు త్వరలోనే విపత్తులో పడతాడు—రాజు దశరథుడు పడినట్లే।

Word by Word

• अर्थधर्मौ: artha and dharma
• अर्थधर्मौ: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अर्थ + धर्म (प्रातिपदिकौ)
• Form: द्वन्द्व-समास; पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), द्विवचन

• परित्यज्य: having abandoned
• परित्यज्य: Kriya (क्रिया-अनुबन्ध/पूर्वक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: परि + त्यज् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund): ‘having abandoned’

• यः: who
• यः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• कामम्: desire
• कामम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: काम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अनुवर्तते: follows, pursues
• अनुवर्तते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अनु + वृत् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), आत्मनेपद; प्रथमपुरुष, एकवचन

• एवम्: thus
• एवम्: Sambandha (सम्बन्ध/adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक अव्यय (adverb of manner)

• आपद्यते: falls into, comes to (a state)
• आपद्यते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + पद् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), आत्मनेपद; प्रथमपुरुष, एकवचन

• क्षिप्रम्: quickly
• क्षिप्रम्: Sambandha (सम्बन्ध/adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: क्षिप्र (प्रातिपदिक)
• Form: क्रियाविशेषणरूपेण द्वितीया-एकवचन (adverbial accusative)

• राजा: a king
• राजा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• दशरथः: Dasaratha
• दशरथः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दशरथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• यथा: as, like
• यथा: Sambandha (सम्बन्ध/comparison)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: उपमान/प्रकारवाचक अव्यय (as/like)

Context

Any king who abandons dharma and artha and adopts a life of pleasure will very soon reach this state as Dasaratha has attained.

Characters & Entities

• Daśaratha
• dharma
• artha
• kāma

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Rajadharma: a ruler must balance artha and dharma; when kāma dominates decision-making, the polity and family order collapse into suffering.

What is the narrative situation?

Rāma generalizes Daśaratha’s predicament into a moral warning about kingship and the dangers of desire-driven governance.

Which character virtue is emphasized?

Rāma’s moral reasoning—he interprets events through ethical categories (artha/dharma/kāma), not merely personal grievance.