Valmiki Ramayana 2.44.17 — Ayodhya Kanda, Sarga 44, Shloka 17

सुमित्रोपदेशः

Sumitra’s Consolation to Kausalya

Devanagari script

पृथिव्या सह वैदेह्या श्रिया च पुरुषर्षभः।क्षिप्रं तिसृभिरेताभि स्सह रामोऽभिषेक्ष्यते।।।।

Transliteration

pṛthivyā saha vaidehyā śriyā ca puruṣarṣabhaḥ | kṣipraṃ tisṛbhir etābhiḥ saha rāmo 'bhiṣekṣyate ||

Translation

పురుషర్షభుడైన రాముడు—పృథివి, వైదేహి (సీత) మరియు శ్రీ (లక్ష్మి) ఈ ముగ్గురితో కలిసి—త్వరలో అభిషేకింపబడును।

Word by Word

• दुःखजम्: born of sorrow
• दुःखजम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Adjective
• Root: दुःख + ज (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तृतीया/पञ्चमी-तत्पुरुषार्थः (semantic): दुःखात् जातम् (born of sorrow)

• विसृजन्ति: shed/let fall
• विसृजन्ति: Kriya (क्रिया/Verb)
• Type: Verb
• Root: वि-सृज् (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, बहुवचन

• अस्रम्: tears
• अस्रम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: अस्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• निष्क्रामन्तम्: departing/going out
• निष्क्रामन्तम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Verb
• Root: निस्-क्रम् (धातु)
• Form: कृदन्त; शतृ (present active participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• उदीक्ष्य: having seen
• उदीक्ष्य: Purvakala (पूर्वकाल/gerundial)
• Type: Verb
• Root: उद्-ईक्ष् (धातु)
• Form: कृदन्त; ल्यप् (absolutive/gerund): 'having seen/observed'

• यम्: whom
• यम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सम्बन्ध (relative pronoun)

• अयोध्यायाम्: in Ayodhya
• अयोध्यायाम्: Adhikarana (अधिकरण/Location)
• Type: Noun
• Root: अयोध्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• जनाः: people
• जनाः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: जन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• सर्वे: all
• सर्वे: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण

• शोकवेगसमाहताः: struck by the rush of grief
• शोकवेगसमाहताः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Adjective
• Root: शोक + वेग + सम्-आ-हन् (धातु) (प्रातिपदिक/कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समास: शोकवेग (षष्ठी-तत्पुरुषः) + समाहत (क्त, PPP) = शोकवेगेन समाहताः (struck by the force of grief)

• कुशचीरधरम्: wearing kusa and bark garments
• कुशचीरधरम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Adjective
• Root: कुश + चीर + धर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः: कुशं च चीरं च धरति (wearing kusa and bark-cloth)

• देवम्: the divine one
• देवम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• गच्छन्तम्: going
• गच्छन्तम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: कृदन्त; शतृ (present active participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अपराजितम्: unconquered
• अपराजितम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Adjective
• Root: अपराजित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; नञ्-समास-प्रातिपदिक: अ + पराजित

• सीता: Sita
• सीता: Upamana (उपमान/Standard of comparison)
• Type: Noun
• Root: सीता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• इव: like
• इव: Sambandha (सम्बन्ध/Comparative)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपमा-निपात

• अनुगता: has followed
• अनुगता: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Verb
• Root: अनु-गम् (धातु)
• Form: कृदन्त; क्त (past participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• लक्ष्मीः: Fortune (Lakshmi)
• लक्ष्मीः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तस्य: for him/of him
• तस्य: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• किम्: what
• किम्: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; प्रश्न-सर्वनाम

• नाम: indeed/at all
• नाम: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रश्न-निपात (emphatic interrogative)

• दुर्लभम्: hard to obtain
• दुर्लभम्: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Adjective
• Root: दुर्लभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (predicate adjective)

Context

Rama, the best among men, will soon be coronated with these three namely the earth, the goddess of fortune and Sita.

Characters & Entities

• Rama
• Sita (Vaidehi)
• Earth (Prithivi)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma upholds rightful order: Rama’s kingship is presented as inevitable and aligned with cosmic and social harmony (earth and fortune naturally accompany a righteous ruler).

What is the narrative situation?

A consoling voice reassures Kausalya that exile is temporary and that Rama will soon attain coronation with auspicious supports.

Which character virtue is emphasized?

Rama’s worthiness for rajadharma—his fitness to rule is so complete that prosperity and legitimacy are depicted as naturally joining him.