Shloka 7

एकोनचत्वारिंशः सर्गः

Dasaratha’s Lament, Sumantra’s Commission, and Sita’s Vow of Marital Dharma

Devanagari script

एकस्याः खलु कैकेय्याः कृतेऽयं क्लिश्यते जनः।स्वार्थे प्रयतमानायाः संश्रित्य निकृतिं त्विमाम्।।2.39.7।।

Transliteration

ekasyāḥ khalu kaikeyyāḥ kṛte 'yaṃ kliśyate janaḥ | svārthe prayatamānāyāḥ saṃśritya nikṛtiṃ tv imām || 2.39.7 ||

Translation

నిజంగా, కేవలం కైకేయి కారణంగానే ఈ ప్రజలంతా క్లేశపడుతున్నారు. స్వార్థసాధనకై యత్నిస్తూ ఆమె ఈ మోసాన్ని ఆశ్రయించింది॥

Word by Word

• एकस्याः: of one (woman)
• एकस्याः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन

• खलु: indeed
• खलु: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: खलु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (indeed)

• कैकेय्याः: of Kaikeyi
• कैकेय्याः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: कैकेयी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• कृते: for the sake (of)
• कृते: Hetu (हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: कृत (प्रातिपदिक)
• Form: कृते (सप्तमी/लोके ‘for the sake of’ इत्यर्थे अव्ययीभाववत् प्रयोग)

• अयम्: this
• अयम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• क्लिश्यते: suffers
• क्लिश्यते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: क्लिश् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; कर्मणि/भावे (suffers)

• जनः: people
• जनः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (collective)

• स्वार्थे: in selfish interest
• स्वार्थे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्व (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (कर्मधारय/षष्ठीभाव: स्वः अर्थः); पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• प्रयतमानायाः: of (her) striving
• प्रयतमानायाः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Verb
• Root: प्र + यत् (धातु)
• Form: शानच्-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (Present Middle Participle); स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• संश्रित्य: resorting to
• संश्रित्य: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: सम् + श्रि (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive); ‘having resorted to’

• निकृतिम्: deceit
• निकृतिम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: निकृति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• तु: indeed/but
• तु: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (but/indeed)

• इमाम्: this
• इमाम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

Context

While Rama said so, there arose a loud cry of the wives of the king like the cry of the female herons.

Characters & Entities

• Daśaratha
• Kaikeyī

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Condemnation of svārtha (selfishness) and nikṛti (deceit): private ambition that violates truth and harms the many is portrayed as adharma.

What is the narrative situation?

Daśaratha attributes the widespread misery in the palace to Kaikeyī’s self-serving plot that triggers Rāma’s exile.

Which character virtue is emphasized?

Moral discernment—recognizing deceit as ethically corrosive and socially destructive.