Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

कौशल्यारामसंवादः

Kausalya–Rama Dialogue on Exile-Dharma

यथा मयि तु निष्क्रान्ते पुत्रशोकेन पार्थिवः।श्रमं नावाप्नुयात्किञ्चिदप्रमत्ता तथा कुरु।।2.24.23।।

yathā mayi tu niṣkrānte putra-śokena pārthivaḥ | śramaṃ nāvāpnuyāt kiñcid apramattā tathā kuru || 2.24.23 ||

నేను వెళ్లిపోయిన తరువాత పుత్రశోకంతో రాజుకు స్వల్పమైనా శ్రమ గాని బాధ గాని కలగకుండా—నీవు అప్రమత్తంగా అలాగే చేయుము।

यथाso that, in such a way that
यथा:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय; उपमान/प्रकारवाचक (as/so that)
मयिwhen I (am), in my case
मयि:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; सर्वनाम
तुbut, indeed
तु:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/अन्वय-निपात (but/indeed)
निष्क्रान्तेwhen (I) have departed
निष्क्रान्ते:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootनिष् + √क्रम् (धातु) (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; सति-सप्तमी (locative absolute) with मयि
पुत्रशोकेनby/with grief for (his) son
पुत्रशोकेन:
Hetu/Karaṇa (हेतु/करण)
TypeNoun
Rootपुत्र + शोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण/हेतु), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (पुत्रस्य शोकः)
पार्थिवःthe king
पार्थिवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपार्थिव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन
श्रमम्strain, exhaustion
श्रमम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootश्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
not
:
Pratiṣedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध-निपात
अवाप्नुयात्should obtain, should incur
अवाप्नुयात्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootअव + √आप् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
किञ्चित्even a little
किञ्चित्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + चित् (निपात)
Formअव्यय; परिमाणवाचक (even a little/anything)
अप्रमत्ताattentive, vigilant (O you)
अप्रमत्ता:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeAdjective
Rootअप्रमत्त (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; संबोधनार्थे प्रथमा (addressing), विशेषण (to the addressee)
तथाthus, accordingly
तथा:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक
कुरुdo
कुरु:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√कृ (धातु)
Formलोट्-लकार (आज्ञार्थ/Imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष, एकवचन

After my departure, you must see that the king is not overpowered by grief for his son and struggles as little as possible.

R
Rāma
K
Kauśalyā
D
Daśaratha (the king)

FAQs

Dharma here is compassion expressed as duty: even while accepting exile, Rāma prioritizes his father’s wellbeing and asks that grief be managed through attentive care.

Rāma instructs Kauśalyā about how to support Daśaratha after Rāma leaves for the forest.

Rāma’s filial responsibility and selflessness—he worries about others’ suffering more than his own.