Previous Verse
Next Verse

Shloka 89

द्वादशः सर्गः — Kaikeyi’s Boons and Dasaratha’s Moral Collapse

Ayodhya Kanda 12

मृते मयि गते रामे वनं मनुजपुङ्गवे।।।।इष्टे मम जने शेषे किं पापं प्रतिपत्स्यसे।

mṛte mayi gate rāme vanaṃ manujapuṅgave | iṣṭe mama jane śeṣe kiṃ pāpaṃ pratipatsyase ||

నేను మరణించి, మనుజపుంగవుడైన రాముడు వనానికి వెళ్లిన తరువాత, నాపై భక్తితో నిలిచిన నా ప్రజల్లో మిగిలినవారిపై నీవు ఇంకెంత పాపం చేయదలచుకున్నావు?

मृतेwhen (I am) dead
मृते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootmṛ (धातु) + ta (क्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्तः (PPP), सप्तमी, एकवचनम्; 'मयि' इत्यनेन सह सप्तमी-सम्बन्धः (locative absolute)
मयिin me / when I
मयि:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसप्तमी, एकवचनम्; सप्तमी-सम्बन्धे
गतेwhen (he has) gone
गते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootgam (धातु) + ta (क्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्तः (PPP), सप्तमी, एकवचनम्; 'रामे' इत्यनेन सह सप्तमी-सम्बन्धः
रामेwhen Rāma
रामे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootrāma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचनम्; सप्तमी-सम्बन्धे
वनम्to the forest
वनम्:
Gati/Karma (गति/कर्म)
TypeNoun
Rootvana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचनम्; गमनस्य लक्ष्यस्थानम्
मनुजपुङ्गवेin the best of men
मनुजपुङ्गवे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmanuja (प्रातिपदिक) + puṅgava (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुषः (मनुजानां पुङ्गवः); पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचनम्; 'रामे' इत्यस्य विशेषणम्
इष्टेdear / beloved
इष्टे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootiṣṭa (प्रातिपदिक; √iṣ 'to desire' से निष्पन्न)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचनम्; 'जने' इत्यस्य विशेषणम्
ममmy
मम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी, एकवचनम्
जनेamong people
जने:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootjana (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचनम्
शेषेremaining
शेषे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootśeṣa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचनम्; 'जने' इत्यस्य विशेषणम्
किम्what
किम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkim (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचनम्; प्रश्नार्थक-सर्वनाम
पापम्sin / evil
पापम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootpāpa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचनम्; 'किम्' इत्यस्य विशेष्य/विशेषणभावः
प्रतिपत्स्यसेwill you undertake / incur
प्रतिपत्स्यसे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootprati+pad (धातु)
Formलृट् (simple future), आत्मनेपदम्, मध्यमपुरुष, एकवचनम्

With me dead and Rama, the best among men, banished, what harmful acts are you contemplating against my wellwishers?

D
Daśaratha
R
Rāma
F
forest (vana)

FAQs

Protection of the innocent and the loyal: dharma condemns extending harm beyond the primary target, especially toward faithful dependents.

Daśaratha, anticipating his death and Rāma’s exile, challenges Kaikeyī about possible further persecution of his supporters.

Daśaratha’s concern for his dependents and loyalists, even while personally collapsing under grief.