Previous Verse
Next Verse

Shloka 72

द्वादशः सर्गः — Kaikeyi’s Boons and Dasaratha’s Moral Collapse

Ayodhya Kanda 12

कृपणं बत वैदेही श्रोष्यति द्वयमप्रियम्।।।।मां च पञ्चत्वमापन्नं रामं च वनमाश्रितम्।

kṛpaṇaṃ bata vaidehī śroṣyati dvayam apriyam,

māṃ ca pañcatvam āpannaṃ rāmaṃ ca vanam āśritam.

అయ్యో, దయనీయమైన వైదేహి రెండు అప్రీతికర వార్తలు వినవలసి వస్తుంది—నేను మరణించాను, రాముడు వనాన్ని ఆశ్రయించాడు అని।

वैदेहीVaidehi (Sita)
वैदेही:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवैदेही (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
बतalas
बत:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootबत (अव्यय)
Formशोकसूचक निपात
मेmy
मे:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी, एकवचन; Genitive singular ‘my’
प्राणान्life-breaths/life
प्राणान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; Accusative plural
शोचन्तीlamenting
शोचन्ती:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootशुच् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; agrees with वैदेही ‘lamenting’
क्षपयिष्यतिwill waste away
क्षपयिष्यति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootक्षपि (धातु, causative)
Formणिच्-प्रयोजक (causative) + लृट्-लकार, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; Future ‘will waste away/destroy’
हीनाbereft
हीना:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootहा (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘bereft of’
हिमवतःof Himavat (Himalaya)
हिमवतः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootहिमवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; Genitive singular
पार्श्वेat the side/slopes
पार्श्वे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootपार्श्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; Locative singular
किन्नरेणby/with a Kinnara
किन्नरेण:
Sahakari (सहकारी)
TypeNoun
Rootकिन्नर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; Instrumental singular ‘by/with a Kinnara’
इवlike
इव:
Upama (उपमा)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमावाचक निपात
किन्नरीa Kinnari (female Kinnara)
किन्नरी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकिन्नरी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Nominative singular (upameya)

In seeing the insult meted out to Rama and his journey to the forest, how will frightened Sumitra have confidence in me?

V
Vaidehī (Sītā)
D
Daśaratha (implied as 'me')
R
Rāma
F
forest (vana)

FAQs

Dharma is sensitive to the ripple effects of decisions: harming the righteous (Rāma) inflicts suffering on innocents (Sītā) as well. Ethical action considers consequences for all dependents.

Daśaratha foresees that his own death from grief and Rāma’s exile will together devastate Sītā.

Empathy: Daśaratha’s mind turns to Sītā’s pain, highlighting the compassionate awareness expected of elders and kings.