Valmiki Ramayana 2.105.40: Ayodhya Kanda, Sarga 105, Shloka 40

भरतस्य प्रार्थना—रामस्य कालधर्मोपदेशः

Bharata’s Petition and Rama’s Instruction on Time and Mortality

Devanagari script

स स्वस्थो भव मा शोचेर्यात्वा चावसतां पुरीम्।तथा पित्रा नियुक्तोऽसि वशिना वदतां वर।।2.105.40।।

Sanskrit recitationValmiki Ramayana 2.105.40

Transliteration

sa svastho bhava mā śocer yātvā cāvasatāṃ purīm | tathā pitrā niyukto 'si vaśinā vadatāṃ vara || 2.105.40 ||

Translation

నీవు స్థిరచిత్తుడై ఆరోగ్యంగా ఉండు; శోకించకు. తిరిగి వెళ్లి ఆ నగరంలో నివసించు. వాక్పటువులలో శ్రేష్ఠుడా! మన నియమశీల తండ్రి నిన్ను ఇలానే నియమించాడు.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• सः: you
• सः: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; संबोधनार्थे (you) epic usage

• स्वस्थः: composed/at ease
• स्वस्थः: विधेय (predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: स्वस्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय-विशेषणम्

• भव: be
• भव: क्रिया (verbal predicate)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन

• मा: do not
• मा: निषेध (prohibition)
• Type: Indeclinable
• Root: मा (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेधार्थक (prohibitive particle used with optative/imperative)

• शोचेः: you should grieve
• शोचेः: क्रिया (verbal predicate)
• Type: Verb
• Root: शुच् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), आत्मनेपद, मध्यमपुरुष, एकवचन

• यात्वा: having gone/returned
• यात्वा: क्रियाविशेषण (absolutive)
• Type: Verb
• Root: या (धातु) + त्वा (क्त्वा-प्रत्यय)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), पूर्वकाल

• च: and
• च: समुच्चय (conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक-निपात

• आवसताम्: reside
• आवसताम्: क्रिया (verbal predicate)
• Type: Verb
• Root: आ-वस् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष, एकवचन; छन्दसि/पाठभेदेन 'आवस' इत्यर्थे दीर्घरूप (epic/metrical form)

• ताम्: that
• ताम्: कर्म (Karma/Object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (पुरीम्)

• पुरीम्: city
• पुरीम्: कर्म (Karma/Object; goal)
• Type: Noun
• Root: पुरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• तथा: thus
• तथा: क्रियाविशेषण (manner)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारार्थक (thus/in that manner)

• पित्रा: by (your) father
• पित्रा: करण (Karaṇa/Instrument; agent)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• नियुक्तः: commanded/appointed
• नियुक्तः: विधेय (predicate; with 'asi')
• Type: Verb
• Root: नि-युज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय (appointed/commanded)

• असि: are
• असि: क्रिया (copula)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपद, मध्यमपुरुष, एकवचन

• वशिना: by the self-controlled (father)
• वशिना: करण (Karaṇa/Instrument; agent)
• Type: Noun
• Root: वशिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; विशेषणरूपेण (self-controlled one)

• वदताम्: of speakers
• वदताम्: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: वद् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present participle) बहुवचन-षष्ठी (Genitive plural) 'वदताम्' = of speakers/eloquent ones

• वर: O best
• वर: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, संबोधन (Vocative), एकवचन

Context

O foremost of the eloquent, compose yourself. Do not grieve. Return to the city (Ayodhya) and reside there. You have been commanded so by our father who was a man of self-control.

Characters & Entities

• Daśaratha
• Ayodhyā

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Respect for paternal instruction and self-mastery: dharma is maintained by composure and by carrying out the disciplined father’s directive.

What is the narrative situation?

Bharata instructs Śatrughna to stop grieving and to return to Ayodhyā, citing Daśaratha’s prior command.

Which character virtue is emphasized?

Discipline and duty-orientation: acting on rightful instruction rather than being driven by emotion.