Shloka 49

Devanagari script

कच्चिस्त्रिय स्सान्त्वयसि कच्चित्ताश्च सुरक्षिताः।कच्चिन्न श्रद्धास्यासां कच्चिद्गुह्यं न भाषसे।।।।

Transliteration

kaccit striyaḥ sāntvayasi kaccit tāś ca surakṣitāḥ |

kaccin na śraddhāsy āsāṃ kaccid guhyaṃ na bhāṣase || 2.100.49 ||

Translation

నీవు స్త్రీలను సాంత్వనపరుస్తూ ఉంటావా, వారు సురక్షితంగా ఉన్నారా? వారి మాటలపై అతి విశ్వాసం పెట్టకుండా, వారికి రహస్యాన్ని చెప్పకుండా ఉంటావా?

Word by Word

• कच्चित्: I hope
• कच्चित्: Sambandha (सम्बन्धः)
• Type: Indeclinable
• Root: kaccit (अव्यय)
• Form: प्रश्नार्थक-अव्यय (I hope)

• स्त्रियः: women
• स्त्रियः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: strī (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, बहुवचन (women as object)

• सान्त्वयसि: you console
• सान्त्वयसि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: sam-tvay (धातु)
• Form: लट् लकार, मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद (you console/pacify)

• कच्चित्: I hope
• कच्चित्: Sambandha (सम्बन्धः)
• Type: Indeclinable
• Root: kaccit (अव्यय)
• Form: प्रश्नार्थक-अव्यय

• ताः: they
• ताः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (they)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्धः)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक निपात (conjunction)

• सुरक्षिताः: well protected
• सुरक्षिताः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: su-rakṣ (धातु) + kta (कृत् प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘well-guarded’

• कच्चित्: I hope
• कच्चित्: Sambandha (सम्बन्धः)
• Type: Indeclinable
• Root: kaccit (अव्यय)
• Form: प्रश्नार्थक-अव्यय

• न: not
• न: Sambandha (सम्बन्धः)
• Type: Indeclinable
• Root: na (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक निपात (negation)

• श्रद्धासि: you believe
• श्रद्धासि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: śraddhā (धातु/नामधातु)
• Form: लट् लकार, मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; ‘श्रद्धा + अस्’ इव प्रयोगः = ‘believe/trust’

• आसाम्: of them
• आसाम्: Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्धः)
• Type: Noun
• Root: idam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन (of these women / their)

• कच्चित्: I hope
• कच्चित्: Sambandha (सम्बन्धः)
• Type: Indeclinable
• Root: kaccit (अव्यय)
• Form: प्रश्नार्थक-अव्यय

• गुह्यम्: a secret
• गुह्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: guhya (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (a secret as object)

• न: not
• न: Sambandha (सम्बन्धः)
• Type: Indeclinable
• Root: na (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक निपात

• भाषसे: you speak; divulge
• भाषसे: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: bhāṣ (धातु)
• Form: लट् लकार, मध्यमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद (you speak/tell)

Context

I trust, you keep the women pacified and well-protected, you do not believe their words and do not divulge any secrets to them.

Characters & Entities

• Bharata
• women (striyaḥ)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma in governance includes both protection and discretion: safeguarding dependents while maintaining confidentiality and not letting private counsel destabilize state decisions.

What is the narrative situation?

Rāma continues advising Bharata on palace conduct—how to keep harmony and safety while guarding state secrets.

Which character virtue is emphasized?

Self-control and prudence: a ruler must be compassionate in conduct yet disciplined about trust and confidential matters.