Sarga 69

Verse 1

कृत्वैवमुदकं तस्मै प्रस्थितौ रामलक्ष्मणौ।अवेक्षन्तौ वने सीतां पश्चिमां जग्मतुर्दिशम्।।।।

అతనికి ఈ విధంగా ఉదకాన్ని అర్పించి, రామలక్ష్మణులు ప్రయాణమయ్యిరి. వనములో సీతను వెదుకుచూ వారు పశ్చిమ దిశ వైపు సాగిరి.

Verse 2

तौ दिशं दक्षिणां गत्वा शरचापासिधारिणौ।अविप्रहतमैक्ष्वाकौ पन्थानं प्रतिपेदतुः।।।।

బాణధనుస్సులు, ఖడ్గములు ధరించిన, అప్రతిహతులైన ఇక్ష్వాకువంశ యువరాజులు ఆ ఇద్దరు దక్షిణదిశకు వెళ్లి, ఎవరూ నడవని మార్గాన్ని ఆశ్రయించిరి.

Verse 3

गुल्मैर्वृक्षैश्च बहुभिर्लताभिश्च प्रवेष्टितम्।आवृतं सर्वतो दुर्गं गहनं घोरदर्शनम्।।।।

అది అనేక గుల్మములు, వృక్షములు, లతలచే చుట్టబడినది. అన్ని వైపులా ఆవరించబడి, ప్రవేశించుటకు దుర్గమై, ఘనమై, దర్శనమాత్రమున భయంకరముగా ఉండెను।

Verse 4

व्यतिक्रम्य तु वेगेन व्यालसिंहनिषेवितम्।सुभीमं तन्महारण्यं व्यतियातौ महाबलौ।।।।

ఆ ఇద్దరు మహాబలవంతులైన అన్నదమ్ములు వేగంగా ముందుకు సాగి, సర్పాలు సింహాలు సంచరించే ఆ భయంకరమైన మహారణ్యాన్ని దాటి వెళ్లారు.

Verse 5

ततः परं जनस्थानातत्रिक्रोशं गम्य राघवौ।क्रौञ्चारण्यं विविशतुर्गहनं तौ महौजसौ।।।।

ఆపై జనస్థానము నుండి మూడు క్రోశాలు ముందుకు వెళ్లి, ఆ మహాబలులు రాఘవులు ఘనమైన క్రౌంచారణ్యంలో ప్రవేశించారు।

Verse 6

नानामेघघनप्रख्यं प्रहृष्टमिव सर्वतः।नानापक्षिगणैर्युक्तं नानाव्यालमृगैर्युतम्।।।।दिदृक्षमाणौ वैदेहीं तद्वनं तौ विचिक्यतुः।तत्र तत्रावतिष्ठन्तौ सीताहरणकर्शितौ।।।।

ఆ వనం అనేక మేఘసమూహాలవలె ఘనంగా ఉండి, అన్ని వైపులా హర్షంతో ఉన్నట్టుగా కనిపించింది. అందులో అనేక రకాల పక్షిగణాలు, అలాగే ఎన్నో సర్పాలు మరియు మృగాలు ఉన్నాయి. వైదేహిని దర్శించాలనే తపనతో ఆ ఇద్దరూ ఆ వనాన్ని వెదుకుతూ, సీతాహరణవేదనతో బాధపడుతూ అక్కడక్కడ నిలిచి నిలిచి పరిశీలించారు।

Verse 7

नानामेघघनप्रख्यं प्रहृष्टमिव सर्वतः।नानापक्षिगणैर्युक्तं नानाव्यालमृगैर्युतम्।।3.69.6।।दिदृक्षमाणौ वैदेहीं तद्वनं तौ विचिक्यतुः।तत्र तत्रावतिष्ठन्तौ सीताहरणकर्शितौ।।3.69.7।।

ఆ వనం అనేక మేఘసమూహాలవలె ఘనంగా ఉండి, అన్ని వైపులా ఉల్లాసంగా ఉన్నట్టుగా కనిపించింది. అందులో అనేక రకాల పక్షులు, సర్పాలు, మృగాలు కిక్కిరిసిపోయి ఉన్నాయి. వైదేహిని చూడాలనే తపనతో ఆ ఇద్దరు సోదరులు వనాన్ని పూర్తిగా వెదికారు; సీతాహరణవేదనతో బాధపడుతూ వారు మళ్లీ మళ్లీ ఆగి ఆగి ముందుకు సాగారు।

Verse 8

ततः पूर्वेण तौ गत्वा त्रिक्रोशं भ्रातरौ तदा।क्रौञ्चारण्यमतिक्रम्य मतङ्गाश्रममन्तरा।।।।दृष्ट्वा तु तद्वनं घोरं बहुभीममृगद्विजम्।ननासत्त्वसमाकीर्णं सर्वं गहनपादपम्।।।।ददृशाते तु तौ तत्र दरीं दशरथात्मजौ।पातालसमगम्भीरां तमसा नित्यसंवृताम्।।।।

అనంతరం ఆ ఇద్దరు సోదరులు తూర్పుదిశగా మూడు క్రోశములు నడిచి, మతంగముని ఆశ్రమ సమీపమున క్రౌంచారణ్యమును దాటి వెళ్లిరి. అప్పుడు వారు భయంకరమైన ఆ వనమును చూచిరి—ఘన వృక్షసమూహములతో నిండినది, నానావిధ జీవులతో కిక్కిరిసినది, భయానక మృగపక్షులతో కూడినది. అక్కడ దశరథనందనులైన ఆ ఇద్దరు పాతాళసమానంగా అతి గంభీరమైన, నిత్యము అంధకారముతో కప్పబడిన ఒక గుహను దర్శించిరి.

Verse 9

ततः पूर्वेण तौ गत्वा त्रिक्रोशं भ्रातरौ तदा।क्रौञ्चारण्यमतिक्रम्य मतङ्गाश्रममन्तरा।।3.69.8।।दृष्ट्वा तु तद्वनं घोरं बहुभीममृगद्विजम्।ननासत्त्वसमाकीर्णं सर्वं गहनपादपम्।।3.69.9।।ददृशाते तु तौ तत्र दरीं दशरथात्मजौ।पातालसमगम्भीरां तमसा नित्यसंवृताम्।।3.69.10।।

ఆపై ఆ ఇద్దరు సోదరులు తూర్పుదిశగా మూడు క్రోశములు నడిచి, మతంగముని ఆశ్రమ సమీపమున క్రౌంచారణ్యమును దాటి వెళ్లిరి. వారు ఘోరమైన ఆ వనమును చూచిరి—భయానక మృగపక్షులతో నిండినది, నానావిధ జీవులతో కిక్కిరిసినది, ఘన వృక్షాలతో గాఢమైనది. అక్కడ దశరథనందనులు పాతాళసమానంగా గంభీరమైన, నిత్యము చీకటితో కప్పబడిన గుహను దర్శించిరి.

Verse 10

ततः पूर्वेण तौ गत्वा त्रिक्रोशं भ्रातरौ तदा।क्रौञ्चारण्यमतिक्रम्य मतङ्गाश्रममन्तरा।।3.69.8।।दृष्ट्वा तु तद्वनं घोरं बहुभीममृगद्विजम्।ननासत्त्वसमाकीर्णं सर्वं गहनपादपम्।।3.69.9।।ददृशाते तु तौ तत्र दरीं दशरथात्मजौ।पातालसमगम्भीरां तमसा नित्यसंवृताम्।।3.69.10।।

అనంతరం ఆ ఇద్దరు సోదరులు తూర్పుదిశగా మూడు క్రోశములు వెళ్లి, క్రౌంచారణ్యాన్ని దాటి, మతంగముని ఆశ్రమ సమీపంలో ఒక ఘోరమైన వనాన్ని చూచిరి—ఘన వృక్షావృతమై, నానావిధ సత్వాలతో నిండినది, భయంకర మృగపక్షులతో వ్యాపించినది. అక్కడ దశరథాత్మజులు పాతాళసమమైన గంభీరత కలిగి, నిత్యము తమస్సుతో కప్పబడిన ఒక గుహను దర్శించిరి.

Verse 11

आसाद्य तौ नरव्याघ्रौ दर्यास्तस्याविदूरतः।ददृशाते महारूपां राक्षसीं विकृताननाम्।।।।

గుహను చేరిన ఆ ఇద్దరు నరవ్యాఘ్రులు, దానికి అతి సమీపంలోనే, మహాకాయమై వికృత ముఖముగల ఒక రాక్షసిని చూచిరి.

Verse 12

भयदामल्पसत्त्वानां बीभत्सां रौद्रदर्शनाम्।लम्बोदरीं तीक्ष्णदंष्ट्रां करालीं परुषत्वचम्।।।।भक्षयन्तीं मृगान्भीमान्विकटां मुक्तमूर्धजाम्।प्रैक्षेतां तौ ततस्तत्र भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ।।।।

అప్పుడు అక్కడ రామలక్ష్మణులైన ఆ ఇద్దరు సోదరులు ఆ రాక్షసిని చూచిరి—అల్పసత్వులకు భయమును కలిగించేది, బీభత్సమై రౌద్రదర్శనముగలది; లంబోదరీ, పరుషత్వచముతో, తీక్ష్ణదంష్ట్రలతో కరాళమై, వికటరూపముతో, విప్పిన కేశములతో, భయంకర మృగములను భక్షించుచున్నది.

Verse 13

भयदामल्पसत्त्वानां बीभत्सां रौद्रदर्शनाम्।लम्बोदरीं तीक्ष्णदंष्ट्रां करालीं परुषत्वचम्।।3.69.12।।भक्षयन्तीं मृगान्भीमान्विकटां मुक्तमूर्धजाम्।प्रैक्षेतां तौ ततस्तत्र भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ।।3.69.13।।

అప్పుడు అక్కడ రామలక్ష్మణులైన ఆ ఇద్దరు సోదరులు ఆ రాక్షసిని చూచిరి—అల్పసత్వులకు భయమును కలిగించేది, బీభత్సమై రౌద్రదర్శనముగలది; లంబోదరీ, పరుషత్వచముతో, తీక్ష్ణదంష్ట్రలతో కరాళమై, వికటరూపముతో, విప్పిన కేశములతో, భయంకర మృగములను భక్షించుచున్నది.

Verse 14

सा समासाद्य तौ वीरौ व्रजन्तं भ्रातुरग्रतः।एहि रंस्यावहेत्युक्त्वा समालम्बत लक्ष्मणम्।।।।

ఆ రాక్షసీ ఆ ఇద్దరు వీరుల దగ్గరకు వచ్చి, అన్నకు ముందుగా నడుచుచున్న లక్ష్మణుని పట్టుకొని—“రా, మనము రమించుదాం” అని చెప్పి అతనిని ఆలంబించెను.

Verse 15

उवाच चैनं वचनं सौमित्रिमुपगूह्य सा।अहं त्वयोमुखी नाम लब्धा ते त्वमसि प्रियः।।।।नाथ पर्वतकूटेषु नदीनां पुलिनेषु च।आयुश्शेषमिमं वीर त्वं मया सह रंस्यसे।।।।

ఆమె సౌమిత్రిని ఆలింగనం చేసుకొని ఇలా పలికింది— “నా పేరు అయోముఖీ. నిన్ను వలననే నేను పొందబడితిని; నీవు నాకు అత్యంత ప్రియుడు. ఓ నాథా, ఓ వీరా! పర్వతశిఖరాలపై, నదీ తీరాలపై, జీవిత శేషకాలమంతా నీవు నాతో కలిసి విహరిస్తావు.”

Verse 16

उवाच चैनं वचनं सौमित्रिमुपगूह्य सा।अहं त्वयोमुखी नाम लब्धा ते त्वमसि प्रियः।।3.69.15।।नाथ पर्वतकूटेषु नदीनां पुलिनेषु च।आयुश्शेषमिमं वीर त्वं मया सह रंस्यसे।।3.69.16।।

అలా పలికిన మాటలు విని లక్ష్మణుడు కోపించాడు. శత్రుసంహారకుడైన అతడు ఖడ్గాన్ని ఎత్తి ఆమె చెవులు, ముక్కు, స్తనాలను కోసివేశాడు.

Verse 17

एवमुक्तस्तु कुपितः खड्गमुद्धृत्य लक्ष्मणः।कर्णनासास्तनं तस्या निचकर्तारिसूदनः।।।।

అలా పలికిన మాటలు విని లక్ష్మణుడు కోపించాడు. శత్రుసంహారకుడైన అతడు ఖడ్గాన్ని ఎత్తి ఆమె చెవులు, ముక్కు, స్తనాలను కోసివేశాడు.

Verse 18

कर्णनासे निकृत्ते तु विस्वरं सा विनद्य च।यथागतं प्रदुद्राव राक्षसी भीमदर्शना।।।।

చెవులు, ముక్కు కోసివేయబడగానే ఆ భయంకరరూపిణి రాక్షసి విరూప స్వరంతో కేకలు వేస్తూ, వచ్చిన దారినే తిరిగి పరుగెత్తింది.

Verse 19

तस्यां गतायां गहनं व्रजन्तौ वनमोजसा।आसेदतुरमित्रघ्नौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ।।।।

ఆమె వెళ్లిపోయిన తరువాత, శత్రుహంతకులైన అన్నదమ్ములు రామలక్ష్మణులు ఉత్సాహబలాలతో ముందుకు సాగుతూ ఘనమైన అడవిలో లోతుగా ప్రవేశించారు.

Verse 20

लक्ष्मणस्तु महातेजास्सत्त्ववान् शीलवान् शुचिः।अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यं भ्रातरं दीप्ततेजसम्।।।।

అప్పుడు మహాతేజస్సు, ధైర్యసంపన్నుడు, శీలవంతుడు, శుచియైన లక్ష్మణుడు అంజలి ఘటించి, దీప్తతేజస్సుగల తన అన్నతో మాటలు పలికాడు.

Verse 21

स्पन्दते च दृढं बाहुरुद्विग्नमिव मे मनः।प्रायशश्चाप्यनिष्टानि निमित्तान्युपलक्षये।।।।

నా భుజం బలంగా కంపిస్తోంది, మనస్సు కలవరపడినట్లుంది; మళ్లీ మళ్లీ అనిష్ట సూచక శకునాలను నేను గమనిస్తున్నాను।

Verse 22

तस्मात्सज्जीभवार्य त्वं कुरुष्व वचनं हितम्।ममैव हि निमित्तानि सद्यश्शंसन्ति सम्भ्रमम्।।।।

కాబట్టి, హే ఆర్యా, మీరు సిద్ధంగా ఉండి నా హితవాక్యాన్ని అనుసరించండి; ఎందుకంటే నాకు కనిపిస్తున్న శకునాలు ఇప్పుడే కలవరమూ ప్రమాదమూ సూచిస్తున్నాయి।

Verse 23

एष वञ्चुलको नाम पक्षी परमदारुणः।आवयोर्विजयं युद्धे शंसन्निव विनर्दति।।।।

ఇది ‘వంచులక’ అనే పేరుగల అత్యంత భయంకరమైన పక్షి; యుద్ధంలో మన ఇద్దరి విజయాన్ని ప్రకటిస్తున్నట్లుగా గట్టిగా అరుస్తోంది।

Verse 24

तयोरन्वेषतोरेवं सर्वं तद्वनमोजसा।संजज्ञे विपुलः शब्दो प्रभञ्जन्निव तद्वनम्।।।।

ఆ ఇద్దరు వీరులు పరాక్రమంతో ఆ సమస్త వనాన్ని అన్వేషించుచుండగా, ఆ వనంలో అకస్మాత్తుగా మహాశబ్దం ఉద్భవించింది; ప్రబల గాలి ఆ వనాన్ని చీల్చుచున్నట్లుగా అనిపించింది॥

Verse 25

संवेष्टितमिवात्यर्थं गगनं मातरिश्वना।वनस्य तस्य शब्दोऽभूद्दिवमापूरयन्निव।।।।

వాయువు బలంతో ఆకాశం అత్యంతంగా చుట్టబడినట్లుగా అనిపించింది. ఆ వనపు గర్జన పైకి లేచి, ద్యులొకమంతటిని నింపుతున్నట్లుగా కనిపించింది॥

Verse 26

तं शब्दं काङ्क्षमाणस्तु रामः कक्षे सहानुजः।ददर्श सुमहाकायं राक्षसं विपुलोदरम्।।।।

ఆ శబ్ద మూలాన్ని తెలుసుకోవాలని రాముడు అనుజునితో కలిసి పొదల వద్దకు వెళ్లి, అక్కడ మహాకాయుడూ విపులోదరుడైన ఒక రాక్షసుణ్ని చూచెను॥

Verse 27

आसेदतुस्ततस्तत्र तावुभौ प्रमुखे स्थितम्।विवृद्धमशिरोग्रीवं कबन्धमुदरे मुखम्।।।।

అనంతరం ఆ ఇద్దరూ అక్కడికి సమీపించి, తమ ముందర నిలిచిన, అత్యంత విస్తారమైన, శిరస్సు గ్రీవ లేని, ఉదరంలో ముఖమున్న కబంధుని చూచిరి॥

Verse 28

रोमभिर्निचितैस्तीक्ष्णैर्महागिरिमिवोछ्रितम्।नीलमेघनिभं रौद्रं मेघस्तनितनिस्वनम्।।।।

తీక్ష్ణమైన ఘన రోమాలతో కప్పబడి, అతడు మహాగిరిలా ఎత్తుగా నిలిచెను. నీలమేఘసమాన శ్యామవర్ణుడు, భయంకరుడు, అతని నాదం మేఘగర్జనవలె ఉండెను॥

Verse 29

अग्निज्वालानिकाशेन ललाटस्थेन दीप्यता।महापक्ष्मेण पिङ्गेन विपुलेनायतेन च।।।।एकेनोरसि घोरेण नयनेनाशुदर्शिना।महादंष्ट्रोपपन्नं तल्लेलिहानं महामुखम्।।।।

అతడు లలాటస్థమైన అగ్నిజ్వాలలవంటి తేజస్సుతో దగ్ధమై ప్రకాశించెను. అతని వక్షస్థలమున ఒకటే భయంకరమైన, శీఘ్రదర్శి, పింగళ, విశాలమైన దీర్ఘ నేత్రముండెను; మహాదంష్ట్రలతో యుక్తమైన మహాముఖమును ఆకలితో పదేపదే లేలిహానము చేసెను।

Verse 30

अग्निज्वालानिकाशेन ललाटस्थेन दीप्यता।महापक्ष्मेण पिङ्गेन विपुलेनायतेन च।।3.69.29।।एकेनोरसि घोरेण नयनेनाशुदर्शिना।महादंष्ट्रोपपन्नं तल्लेलिहानं महामुखम्।।3.69.30।।

అతని వక్షస్థలమున ఒకటే భయంకరమైన, శీఘ్రదర్శి నేత్రముండెను. మహాదంష్ట్రలతో యుక్తమైన మహాముఖమును అతడు పదేపదే లేలిహానము చేసెను—దర్శనమాత్రమున భయంకరము।

Verse 31

भक्षयन्तं महाघोरानृक्षसिंहमृगद्विपान्।घोरौ भुजौ विकुर्वाणमुभौ योजनमायतौ।।।।

అతడు మహాఘోరమైన ఎలుగుబంట్లు, సింహాలు, జింకలు, ఏనుగులను భక్షించుచుండెను. అతని రెండు భయంకరమైన భుజములు అతడు ఊపుచుండెను—అవి రెండును యోజనమంత పొడవుగా విస్తరించినవి।

Verse 32

कराभ्यां विविधान्गृह्यऋक्षान्पक्षिगणान्मृगान्।आकर्षन्तं विकर्षन्तमनेकान्मृगयूथपान्।।।।स्थितमावृत्य पन्थानं तयोर्भ्रात्रोः प्रपन्नयोः।

అతడు రెండు చేతులతో వివిధములైన ఎలుగుబంట్లు, పక్షిగణములు, మృగములను పట్టుకొనుచుండెను; అనేక మృగయూథపతులను కొందరిని తనవైపు లాగుచు, కొందరిని దూరముగా తోసివేయుచుండెను. అట్లే అక్కడ నిలిచి, ఆ మార్గమున వచ్చిన ఆ ఇద్దరు సోదరుల దారిని ఆవరించి అడ్డగించెను।

Verse 33

अथ तौ समभिक्रम्य क्रोशमात्रे ददर्शतुः।।।।महान्तं दारुणं भीमं कबन्धं भुजसंवृम्।कबन्धमिव संस्थानादतिघोरप्रदर्शनम्।।।।

అప్పుడు వారు ఇద్దరూ సుమారు ఒక క్రోశం ముందుకు సాగి, మహత్తరమైన, దారుణమైన, భయంకరమైన కబంధుని చూశారు. అతని ఆకారం ధడంలా ఉండి, విస్తరించిన భుజాలు చుట్టూ స్థలాన్ని ఆవరించి, అతని దర్శనం అత్యంత ఘోరంగా కనిపించింది॥

Verse 34

अथ तौ समभिक्रम्य क्रोशमात्रे ददर्शतुः।।3.69.33।।महान्तं दारुणं भीमं कबन्धं भुजसंवृम्।कबन्धमिव संस्थानादतिघोरप्रदर्शनम्।।3.69.34।।

మళ్లీ వారు ఇద్దరూ ఒక క్రోశం మేర ముందుకు వెళ్లి, అపారమైన, దారుణమైన, భయంకరమైన కబంధుని చూశారు. అతని ఆకృతి ధడంలా ఉండి, భుజాలు చుట్టూ ఆవరించి, అతని రూపం అత్యంత ఘోరంగా దర్శనమిచ్చింది॥

Verse 35

स महाबाहुरत्यर्थं प्रसार्य विपुलौ भुजौ।जग्राह सहितावेव राघवौ पीडयन्बलात्।।।।

ఆ మహాబాహుడు తన విస్తారమైన భుజాలను బాగా చాచి, ఇద్దరు రాఘవులను ఒకేసారి పట్టుకొని, బలంతో నలిపుతూ పీడించాడు॥

Verse 36

खड्गिनौ दृढधन्वानौ तिग्मतेजोवपुर्धरौ।भ्रातरौ विवशं प्राप्तौ कृष्यमाणौ महाबलौ।।।।

వారు ఇద్దరూ మహాబలవంతులైన సోదరులు—ఖడ్గధారులు, దృఢధనుస్సులు, తೀಕ್ಷ్ణ తేజస్సుతో ప్రకాశించే దేహధారులు—లాగబడుతూ అసహాయస్థితికి చేరారు॥

Verse 37

तत्र धैर्येण शूरस्तु राघवो नैव विव्यथे।बाल्यादनाश्रयत्वाच्च लक्ष्मणस्त्वतिविव्यथे।।।।उवाच स विषण्णस्सन्राघवं राघवानुजः।

అక్కడ వీరుడైన రాఘవుడు ధైర్యబలంతో ఏమాత్రం చలించలేదు. కానీ బాల్యభావం, ఆధారం లేనట్టైన అనుభూతి వల్ల లక్ష్మణుడు అత్యంత కలత చెందాడు. విషణ్ణుడై రాఘవుని అనుజుడు రాఘవునితో ఇలా అన్నాడు॥

Verse 38

पश्य मां वीर विवशं राक्षसस्य वशं गतम्।।।।मयैकेन विनिर्युक्तः परिमुञ्चस्व राघव।

హే వీరా, నన్ను చూడు—నేను అసహాయుడనై రాక్షసుని వశమున పడిపోయాను. నన్నొక్కడినే బలిరూపంగా అర్పించి, హే రాఘవా, నీవు నీను విముక్తుడవు కావు.

Verse 39

मां हि भूतबलिं दत्वा पलायस्व यथासुखम्।।।।अधिगन्तासि वैदेहीमचिरेणेति मे मतिः।

నన్నే ఈ భూతానికి బలిగా ఇచ్చి నీవు యథాసుఖంగా పారిపో. నా అభిప్రాయం ప్రకారం నీవు అచిరంలోనే వైదేహిని తిరిగి పొందుతావు.

Verse 40

प्रतिलभ्य च काकुत्स्थ पितृपैतामहीं महीम्।।।।तत्र मां राम राज्यस्थस्स्मर्तुमर्हसि सर्वदा।

హే కాకుత్స్థా, పితృపైతామహిక రాజ్యభూమిని తిరిగి పొందీ రాజ్యంలో స్థిరపడినప్పుడు, హే రామా, అక్కడ నన్ను నిత్యం స్మరించవలసినది.

Verse 41

लक्ष्मणेनैवमुक्तस्तु रामस्सौमित्रिमब्रवीत्।।।।मा स्म त्रासं कृथा वीर न हि त्वादृग्विषीदति।

లక్ష్మణుడు ఇలా పలికినప్పుడు రాముడు సౌమిత్రితో అన్నాడు—“హే వీరా, భయపడకుము; నీ వంటి వాడు విషాదంలో కుంగిపోడు.”

Verse 42

एतस्मिन्नन्तरे क्रूरो भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ।।।।पप्रच्छ घननिर्घोषः कबन्धो दानवोत्तमः।

అదే సమయంలో మేఘగర్జనవలె ఘననినాదముగల, దానవోత్తముడైన క్రూర కబంధుడు రామలక్ష్మణులైన ఆ ఇద్దరు సోదరులను ప్రశ్నించాడు।

Verse 43

कौ युवां वृषभस्कन्धौ महाखड्गधनुर्धरौ।।।।घोरं देशमिमं प्राप्तौ मम भक्षावुपस्थितौ।

“మీరు ఇద్దరు ఎవరు—వృషభస్కంధులవలె విస్తార భుజస్కంధములు గలవారు, మహాఖడ్గధనుస్సులు ధరించినవారు—ఈ ఘోర దేశమునకు వచ్చి ఇప్పుడు నా భక్ష్యముగా ఎదురుగా నిలిచారు?”

Verse 44

वदतं कार्यमिह वां किमर्थं चागतौ युवाम्।।।।इमं देशमनुप्राप्तौ क्षुधार्तस्येह तिष्ठतः।

“చెప్పండి, ఇక్కడ మీ కార్యమేమిటి? ఏ ప్రయోజనముతో మీరు ఇద్దరు వచ్చారు? ఇక్కడ క్షుధార్తుడై నిలిచిన నాకు అనుకూల సమయమున ఈ దేశమునకు మీరు చేరుకున్నారు।”

Verse 45

सबाणचापखड्गौ च तीक्ष्णशृङ्गाविवर्षभौ।।।।ममास्यमनुसम्प्राप्तौ दुर्लभं जीवितं पुनः।

“బాణచాపఖడ్గములతో సన్నద్ధులై, తీక్ష్ణశృంగములు గల రెండు వృషభములవలె, మీరు నా ముఖములోనికి వచ్చారు; ఇక మళ్లీ జీవితం దక్కుట దుర్లభం।”

Verse 46

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा कबन्धस्य दुरात्मनः।।।।उवाच लक्ष्मणं रामो मुखेन परिशुष्यता।

ఆ దురాత్ముడైన కబంధుని మాటలు విని, నోరు ఎండిపోతుండగా రాముడు లక్ష్మణునితో పలికాడు।

Verse 47

कृच्छ्रात् कृच्छ्रतरं प्राप्य दारुणं सत्यविक्रमः।।।।व्यसनं जीवितान्ताय प्राप्तमप्राप्य तां प्रियाम्।

కష్టానంతరం మరింత ఘోరమైన కష్టంలో మేము పడిపోయాము. ప్రియమైన సీతను కనుగొనకుండానే ప్రాణాంతకమయ్యేంత భయంకరమైన విపత్తు మాకు సంభవించింది।

Verse 48

कालस्य सुमहद्वीर्यं सर्वभूतेषु लक्ष्मण।।।।त्वां च मां च नरव्याघ्र व्यसनैः पश्य मोहितौ।

హే లక్ష్మణా! సమస్త భూతాలపై కాలశక్తి అత్యంత మహత్తరమైనది. హే నరవ్యాఘ్రా! చూడు—నీవు నేనూ ఇద్దరం విపత్తులచే మోహితులమై ఉన్నాము।

Verse 49

नातिभारोस्ति कालस्य सर्वभूतेषु लक्ष्मण।।।।शूराश्च बलवन्तश्च कृतास्त्राश्च रणाजिरे।कालाभिपन्नास्सीदन्ति यथा वालुकसेतवः।।।।

ఓ లక్ష్మణా, సమస్త భూతములలో కాలమునకు అతిభారం అనే దేమీ లేదు. యుద్ధరంగమున శూరులు, బలవంతులు, అస్త్రవిద్యలో నిపుణులైనవారైనా—కాలబలముచే ఆవరింపబడినప్పుడు—ఇసుక కట్టలవలె కూలిపోతారు.

Verse 50

नातिभारोस्ति कालस्य सर्वभूतेषु लक्ष्मण।।3.69.49।।शूराश्च बलवन्तश्च कृतास्त्राश्च रणाजिरे।कालाभिपन्नास्सीदन्ति यथा वालुकसेतवः।।3.69.50।।

ఓ లక్ష్మణా, సమస్త జీవులపై కాలమునకు భారమనే దేమీ అధికముగా ఉండదు. యుద్ధభూమిలో శూరులు, బలవంతులు, అస్త్రకుశలులైనవారైనా—కాలముచే అభిభూతులైతే—ఇసుక కట్టలవలె కూలిపోతారు.

Verse 51

इति ब्रुवाणो दृढसत्यविक्रमो महायशा दाशरथिः प्रतापवान्।अवेक्ष्य सौमित्रिमुदग्रपौरुषं स्थिरां तदा स्वां मतिमात्मनाऽकरोत्।।।।

ఇట్లు పలికిన సత్యనిష్ఠ పరాక్రమశాలి, మహాయశస్సు గల ప్రతాపవంతుడైన దాశరథి, ఉద్గ్ర పౌరుషముగల సౌమిత్రిని పరిశీలించి, తన అంతఃశక్తితో అప్పుడే స్థిరమైన సంకల్పమును మనస్సులో స్థాపించెను.