Sarga 52

Verse 1

सा तु ताराधिपमुखी रावणेन समीक्ष्य तम्।गृध्रराजं विनिहतं विललाप सुदुःखिता।।।।

చంద్రవదన సీత రావణునిచే హతుడైన ఆ గృధ్రరాజును చూసి అత్యంత దుఃఖంతో విలపించింది।

Verse 2

निमित्तं लक्षणज्ञानं शकुनिस्वरदर्शनम्।अवश्यं सुखदुःखेषु नराणां प्रतिदृश्यते।।।।

మనుష్యులకు సుఖదుఃఖకాలములలో, నిమిత్తములు—లక్షణజ్ఞానం మరియు శకున పక్షుల స్వరాన్ని వినుట గాని దర్శించుట గాని—నిశ్చయంగా రాబోయేదానికి సూచనగా ప్రత్యక్షమగును.

Verse 3

नूनं राम न जानासि महद्व्यसनमात्मनः।धावन्ति नूनं काकुत्स्थं मदर्थं मृगपक्षिणः।।।।

హే రామా, నీపై వచ్చిన మహా విపత్తును నీవింకా తెలియకున్నావు. నా కారణంగా, హే కాకుత్స్థా, మృగపక్షులు నా వార్త చెప్పబోయినట్లు నీ వైపే పరుగెత్తి వస్తున్నాయి।

Verse 4

अयं हि पापचारेण मां त्रातुमभिसङ्गतः।शेते विनिहतो भूमौ ममाभाग्याद्विहंगमः।।।।

“ఈ పక్షి నన్ను రక్షించేందుకు ముందుకు వచ్చింది; ఆ పాపాచారి దీన్ని కొట్టి పడేసాడు. నా దురదృష్టం వల్ల ఇది నేలపై పడి ఉంది।”

Verse 5

त्राहि मामद्य काकुत्स्थ लक्ष्मणेति वराङ्गना।सुसन्त्रस्ता समाक्रन्दच्छृण्वतां तु यथान्तिके।।।।

అత్యంత భయంతో వణికిన ఆ సతీమణి కన్నీరుతో కేక వేసింది—“నన్ను ఈ రోజు రక్షించు, ఓ కాకుత్స్థా! ఓ లక్ష్మణా!” వారు దగ్గరలోనే వింటున్నట్లుగా।

Verse 6

तां क्लिष्टमाल्याभरणां विलपन्तीमनाथवत्।अभ्यधावत् वैदेहीं रावणो राक्षसाधिपः।।।।

మాలలు నలిగిపోయి, ఆభరణాలు అస్తవ్యస్తమై, అనాథలా విలపిస్తున్న వైదేహి వైపు రాక్షసాధిపతి రావణుడు పరుగెత్తుకొచ్చాడు।

Verse 7

तां लतामिव वेष्टन्तीमालिङ्गन्तीं महाद्रुमान्।मुञ्च मुञ्चेति बहुशः प्रवदन्राक्षसाधिपः।।।।क्रोशन्तीं राम रामेति रामेण रहितां वने।जीवितान्ताय केशेषु जग्राहान्तकसन्निभः।।।।

ఆమె లతలా మహావృక్షాలను చుట్టుకొని ఆలింగనం చేసుకుంటుండగా, రాక్షసాధిపతి పదేపదే “వదిలెయ్, వదిలెయ్” అని అరచాడు.

Verse 8

तां लतामिव वेष्टन्तीमालिङ्गन्तीं महाद्रुमान्।मुञ्च मुञ्चेति बहुशः प्रवदन्राक्षसाधिपः।।3.52.7।।क्रोशन्तीं राम रामेति रामेण रहितां वने।जीवितान्ताय केशेषु जग्राहान्तकसन्निभः।।3.52.8।।

అరణ్యంలో రాముడు లేక ‘రామా! రామా!’ అని కేకలు వేస్తున్న ఆమెను, యమునివలె భయంకరుడైన వాడు జుట్టు పట్టుకొని పట్టేశాడు—అది అతని స్వజీవితాంతానికి కారణమైంది.

Verse 9

प्रधर्षितायां सीतायां बभूव सचराचरम्।जगत्सर्वममर्यादं तमसान्धेन संवृतम्।।।।न वाति मारुतस्तत्र निष्प्रभोऽभूद्दिवाकरः।

సీతపై ప్రధర్షణ జరిగినప్పుడు చరాచరములతో కూడిన సమస్త జగత్తు మర్యాదలేని దశకు చేరి ఘోరాంధకారంతో కప్పబడినట్లైంది. అక్కడ గాలి వీయలేదు; సూర్యుడూ కాంతిహీనుడయ్యాడు.

Verse 10

दृष्ट्वा सीतां परामृष्टां दीनां दिव्येन चक्षुषा।।।।कृतं कार्यमिति श्रीमान्व्याजहार पितामहः।

దివ్యదృష్టితో పరామృష్టమై దుఃఖితగా ఉన్న సీతను చూచి శ్రీమాన్ పితామహుడు బ్రహ్మదేవుడు—“కార్యం సిద్ధమైంది” అని ప్రకటించాడు।

Verse 11

प्रहृष्टा व्यथिताश्चासन्सर्वे ते परमर्षयः।।।।दृष्ट्वा सीतां परामृष्टां दण्डकारण्यवासिनः।रावणस्य विनाशं च प्राप्तं बुद्ध्वा यदृच्छया।।।।

దండకారణ్యవాసులైన ఆ పరమర్షులు సీత పరామృష్టమై ఉన్నదాన్ని చూసి ఒకవైపు వ్యథితులయ్యారు, మరోవైపు ప్రహృష్టులయ్యారు; సీతాహరణం వల్ల బాధపడినా, సంఘటనాక్రమంలో రావణుని వినాశం సమీపించిందని గ్రహించి ఆనందించారు।

Verse 12

प्रहृष्टा व्यथिताश्चासन्सर्वे ते परमर्षयः।।3.52.11।।दृष्ट्वा सीतां परामृष्टां दण्डकारण्यवासिनः।रावणस्य विनाशं च प्राप्तं बुद्ध्वा यदृच्छया।।3.52.12।।

దండకారణ్యంలోని మహర్షులందరూ సీత పరామృష్టమై ఉన్నదాన్ని చూసి ఒకేసారి ఆనందంతోనూ వ్యథతోనూ నిండిపోయారు—సీతాహరణం వల్ల వ్యథ, కానీ సంఘటనల ప్రవాహంలో రావణుని పతనం అందుబాటులోకి వచ్చిందని గ్రహించి ఆనందం।

Verse 13

स तु तां राम रामेति रुदन्तीं लक्ष्मणेति च।जगामादाय चाकाशं रावणो राक्षसाधिपः।।।।

అప్పుడు రాక్షసాధిపతి రావణుడు ఆమెను పట్టుకొని ఆకాశమార్గంలో ఎగిరిపోయాడు; ఆమె కన్నీళ్లతో “రామా! రామా!” అని, “లక్ష్మణా!” అని విలపించింది.

Verse 14

तप्ताभरणजुष्टाङ्गी पीतकौशेयवासिनी।रराजराजपुत्री तुविद्युत्सौदामिनी यथा।।।।

దీప్తమైన స్వర్ణాభరణాలతో అలంకృతమై, పసుపు పట్టు వస్త్రం ధరించిన ఆ రాజకుమారి మెరుపువలె ప్రకాశించింది.

Verse 15

उद्धूतेन च वस्त्रेण तस्याः पीतेन रावणः।अधिकं परिबभ्राज गिरिर्दीप्त इवाग्निना।।।।

ఆమె పసుపు వస్త్రం గాలిలో ఎగిరిపోవడంతో రావణుడు మరింతగా మెరిశాడు—అగ్నితో దగ్ధమై దహించే పర్వతంలా.

Verse 16

तस्याः परमकल्याण्यास्ताम्राणि सुरभीणि च।पद्मपत्राणि वैदेह्या अभ्यकीर्यन्त रावणम्।।।।

పరమ మంగళమయిన వైదేహి నుండి తామ్రవర్ణమై సువాసనగల పద్మపత్రాలు రావణునిపై చల్లబడినవి.

Verse 17

तस्याः कौशेयमुद्धूतमाकाशे कनकप्रभम्।बभौ चादित्यरागेण ताम्रमभ्रमिवातपे।।।।

ఆమె పట్టు వస్త్రం ఆకాశంలో ఎగిరి బంగారు కాంతితో మెరిసింది; సూర్యుని అరుణిమతో రంజితమై అది వెలుతురులో తామ్రవర్ణ మేఘంలా కనిపించింది.

Verse 18

तस्यास्तत्सुनसं वक्त्रमाकाशे रावणाङ्कगम्।न रराज विना रामं विनालमिव पङ्कजम्।।।।

ఆమె సుందర నాసికగల ముఖము, ఆకాశమందు రావణుని ఒడిలో ఉన్నదైనను, రాముని లేక వెలుగలేదు—దండము లేని పద్మమువలె.

Verse 19

बभूव जलदं नीलं भित्त्वा चन्द्र इवोदितः।सुललाटं सुकेशान्तं पद्मगर्भाभमव्रणम्।।।।शुक्लैस्सुविमलैर्दन्तै प्रभावद्भिरलङ्कृतम्।तस्यास्तद्विमलं वक्त्रमाकाशे रावणाङ्कगम्।।।।रुदितं व्यपमृष्टास्रं चन्द्रवत्प्रियदर्शनम्।सुनासं चारुताम्रोष्ठमाकाशे हाटकप्रभम्।।।।

నీల మేఘాన్ని చీల్చి చంద్రుడు ఉదయించినట్లుగా, ఆమె నిర్మల ముఖము ప్రకాశించింది—సుందర లలాటము, మృదువైన కేశాంతములతో చుట్టబడినది, పద్మగర్భమువలె కాంతిమంతమై మచ్చలేనిది. ప్రకాశించే, అత్యంత స్వచ్ఛమైన శ్వేత దంతములతో అది అలంకృతమైంది. ఆ విశుద్ధ ముఖము ఆకాశమందు రావణుని ఒడిలో నిలిచింది; ఆమె ఏడ్చి కన్నీళ్లు తుడిచినప్పటికీ చంద్రునివలె ప్రియదర్శనమై నిలిచింది. సుందర నాసిక, మనోహర తామ్రవర్ణాధరములతో అది ఆకాశమందు హాటకప్రభతో మెరిసింది.

Verse 20

बभूव जलदं नीलं भित्त्वा चन्द्र इवोदितः।सुललाटं सुकेशान्तं पद्मगर्भाभमव्रणम्।।3.52.19।।शुक्लैस्सुविमलैर्दन्तै प्रभावद्भिरलङ्कृतम्।तस्यास्तद्विमलं वक्त्रमाकाशे रावणाङ्कगम्।।3.52.20।।रुदितं व्यपमृष्टास्रं चन्द्रवत्प्रियदर्शनम्।सुनासं चारुताम्रोष्ठमाकाशे हाटकप्रभम्।।3.52.21।।

ప్రకాశించే, అత్యంత స్వచ్ఛమైన శ్వేత దంతములతో అలంకృతమైన ఆమె నిర్మల ముఖము, ఆకాశమందు రావణుని ఒడిలో నిలిచినదిగా కనిపించింది.

Verse 21

बभूव जलदं नीलं भित्त्वा चन्द्र इवोदितः।सुललाटं सुकेशान्तं पद्मगर्भाभमव्रणम्।।3.52.19।।शुक्लैस्सुविमलैर्दन्तै प्रभावद्भिरलङ्कृतम्।तस्यास्तद्विमलं वक्त्रमाकाशे रावणाङ्कगम्।।3.52.20।।रुदितं व्यपमृष्टास्रं चन्द्रवत्प्रियदर्शनम्।सुनासं चारुताम्रोष्ठमाकाशे हाटकप्रभम्।।3.52.21।।

ఆమె ఏడ్చి కన్నీళ్లు తుడిచినప్పటికీ, ఆమె ముఖము చంద్రునివలె ప్రియదర్శనమై ఉంది; సుందర నాసిక, మనోహర తామ్రవర్ణాధరములతో అది ఆకాశమందు హాటకప్రభతో మెరిసింది.

Verse 22

राक्षसेन समाधूतं तस्यास्तद्वदनं शुभम्।शुशुभे न विना रामंदिवा चन्द्र इवोदितः।।।।

రాక్షసుడు కుదిపివేసిన ఆ వైదేహి శుభముఖము రాముని వియోగంలో ప్రకాశించలేదు; పగలు ఉదయించిన చంద్రుడు తేజస్సు కోల్పోయినట్లు అనిపించింది।

Verse 23

सा हेमवर्णा नीलाङ्गं मैथिली राक्षसाधिपम्।शुशुभे काञ्चनी काञ्ची नीलं मणिमिवाश्रिता।।।।

హేమవర్ణమైన మైథిలి నీలాంగుడైన రాక్షసాధిపతిని ఆశ్రయించినా, నీలమణిపై నిలిచిన కాంచన కాంచీలా ప్రకాశించింది।

Verse 24

सा पद्मगौरी हेमाभा रावणं जनकात्मजा।विद्युद्घनमिवाविश्य शुशुभे तप्तभूषणा।।।।

పద్మగౌరీ, హేమాభ గల జనకాత్మజ, దగ్ధప్రభ గల ఆభరణాలతో అలంకృతమై రావణుని అంటుకొని, మేఘంలో ప్రవేశించిన మెరుపులా ప్రకాశించింది।

Verse 25

तस्या भूषणघोषेण वैदेह्या राक्षसाधिपः।बभौ सचपलो नीलस्सघोष इव तोयदः।।।।

వైదేహి ఆభరణాల మ్రోగుడువల్ల ఆ నీలవర్ణ రాక్షసాధిపతి చపలమైన మెరుపుతో కూడిన వర్షమేఘంలా—గర్జనతో కూడినట్లు—కనిపించాడు।

Verse 26

उत्तमाङ्गाच्च्युता तस्याः पुष्पवृष्टिस्समन्ततः।सीताया ह्रिममाणायाः पपात धरणीतले।।।।

సీతను అపహరిస్తుండగా ఆమె శిరస్సు నుండి జారిన పుష్పవృష్టి చుట్టూ చెల్లాచెదురై భూమితలంపై పడిపోయింది।

Verse 27

सा तु रावणवेगेन पुष्पवृष्टिः समन्ततः।समाधूता दशग्रीवं पुनरेवाभ्यवर्तत।।।।

కాని రావణుని వేగబలంతో చుట్టూరా త్రిప్పబడిన ఆ పుష్పవృష్టి మళ్లీ తిరిగి వచ్చి దశగ్రీవుని వైపే అభిముఖమైంది।

Verse 28

अभ्यवर्तत पुष्पाणां धारा वैश्रवणानुजम्।नक्षत्रमाला विमला मेरुं नगमिवोन्नतम्।।।।

పుష్పాల ధార వైశ్రవణుని అనుజుని వైపుకు తిరిగి సాగింది; నిర్మల నక్షత్రమాల ఎత్తైన మేరుపర్వతం వైపు చక్రంలా తిరుగుతున్నట్లు.

Verse 29

चरणान्नूपुरं भ्रष्टं वैदेह्या रत्नभूषितम्।विद्युन्मण्डलसङ्काशं पपात मधुरस्वनम्।।।।

వైదేహి పాదం నుండి రత్నభూషిత నూపురం జారి పడింది—విద్యుత్ వలయంలా ప్రకాశిస్తూ—పడుతూ మధుర ధ్వని చేసింది।

Verse 30

तरुप्रवालरक्ता सा नीलाङ्गं राक्षसेश्वरम्।प्राशोभयत वैदेही गजं कक्ष्येव काञ्चनी।।।।

తరుప్రవాళంలా ఎర్రగా మెరిసే వైదేహి, నీలాంగుడైన రాక్షసేశ్వరుని అలా శోభింపజేసింది; గజంపై బంగారు కక్ష్యా (బంధనపట్టీ) వేసినట్లుగా।

Verse 31

तां महोल्कामिवाकाशे दीप्यमानां स्वतेजसा।जहाराऽकाशमाविस्य सीतां वैश्रवणानुजः।।।।

ఆకాశంలో మహా ఉల్కవలె స్వతేజస్సుతో ప్రకాశించే సీతను వైశ్రవణుని అనుజుడు రావణుడు గగనంలో ప్రవేశించి అపహరించి తీసుకెళ్లెను।

Verse 32

तस्यास्तान्यग्निवर्णानि भूषणानि महीतले।सघोषाण्यवकीर्यन्त क्षीणास्तारा इवाम्बरात्।।।।

ఆమె అగ్నివర్ణ ఆభరణాలు మ్రోగుతూ భూమిపై చిందరించెను—ఆకాశం నుండి క్షీణ తారలు రాలినట్లుగా।

Verse 33

तस्यास्स्तनान्तराद्भ्रष्टो हारस्ताराधिपद्युतिः।वैदेह्या निपतन्भाति गङ्गेव गगनाच्च्युता।।।।

వైదేహి వక్షస్థలమధ్య నుండి జారిన చంద్రకాంతి హారం పడుచుండగా, గగనమునుండి గంగే జారివచ్చినట్లు ప్రకాశించెను।

Verse 34

उत्पातवाताभिहता नानाद्विजगणायुताः।माभैरिति विधूताग्रा व्याजह्रुरिव पादपाः।।।।

అపశకున వాయువుల దెబ్బకు తాకబడి, నానావిధ పక్షిగణాలతో నిండిన, శిఖరాలు కంపించే వృక్షాలు ‘మా భైః—భయపడకండి’ అని అరచినట్లుగా కన్పించెను।

Verse 35

नलिन्यो ध्वस्तकमलास्त्रस्तमीनजलेचराः।सखीमिव गतोच्छ्वासामन्वशोचन्त मैथिलीम्।।।।

కమలాలు నశించిన, చేపలు జలచరాలు భయపడిన ఆ నలినీలు, ప్రాణాలు విడిచిపోతున్న సఖిని తలచినట్లు మైథిలీని అనుసరించి శోకించెను।

Verse 36

समन्तादभिसम्पत्य सिंहव्याघ्रमृगद्विजाः।अन्वधावंस्तदा रोषात्सीतां छायानुगामिनः।।।।

అప్పుడు అన్ని దిక్కుల నుండీ సింహాలు, వ్యాఘ్రాలు, మృగాలు, పక్షులు కోపావేశంతో సీతాదేవి నీడనే అనుసరిస్తూ ఆమె వెనుక పరుగెత్తాయి।

Verse 37

जलप्रपातास्रमुखाश्शृङ्गैरुच्छ्रितबाहुभिः।सीतायां ह्रियमाणायां विक्रोशन्तीव पर्वताः।।।।

సీతాదేవిని అపహరిస్తుండగా పర్వతాలు కూడా విలపిస్తున్నట్లే అనిపించాయి—జలపాతాలు వారి కన్నీళ్లుగా జారాయి, శిఖరాలు ఎత్తిన భుజాలవలె నిలిచాయి।

Verse 38

ह्रियमाणां तु वैदेहीं दृष्ट्वा दीनो दिवाकरः।प्रतिध्वस्तप्रभश्श्रीमानासीत्पाण्डरमण्डलः।।।।

వైదేహిని అపహరించబడుతూ చూచి దివాకరుడు దుఃఖితుడయ్యాడు. ఆయన మహిమయుత కాంతి మసకబారినట్లై, సూర్యమండలము చుట్టూ పాండుర వర్ణపు ప్రభామండలం ఏర్పడినట్లు కనబడింది।

Verse 39

नास्ति धर्मः कुतस्सत्यं नार्जवं नानृशंसता।यत्र रामस्य वैदेहीं भार्यां हरति रावणः।।।।इति सर्वाणि भूतानि गणशः पर्यदेवयन्।

“రావణుడు రాముని భార్య వైదేహిని హరిస్తున్న చోట ధర్మమే లేదు; మరి సత్యం ఎక్కడ, ఋజుత్వం, కరుణా-దయలు ఎలా ఉంటాయి?” అని చెప్పుతూ సమస్త భూతములు గుంపులుగా విలపించాయి।

Verse 40

वित्रस्तका दीनमुखा रुरुदुर्मृगपोतकाः।।।।उद्वीक्ष्योद्वीक्ष्य नयनैरस्रपाताविलेक्षणाः।

భయంతో వణికిపోయి దుఃఖముఖాలైన మృగశిశువులు ఏడ్చాయి. అవి మళ్లీ మళ్లీ ఆ దిశగా పైకి చూశాయి; కన్నీటి ప్రవాహంతో వారి కళ్ళు మసకబారిపోయాయి।

Verse 41

सुप्रवेपितगात्राश्च बभूवुर्वनदेवताः।।।।विक्रोशन्तीं दृढं सीतां दृष्ट्वा दुःखं तथा गताम्।

వనదేవతలు సర్వాంగమూ బాగా వణికిపోయారు. గట్టిగా విలపిస్తున్న, అటువంటి దుఃఖంలో పడిపోయిన సీతను చూచి వారు కలతచెందారు।

Verse 42

तां तु लक्ष्मण रामेति क्रोशन्तीं मधुरस्वरम्।।।।अवेक्षमाणां बहुशो वैदेहीं धरणीतलम्।स तामाकुलकेशान्तां विप्रमृष्टविशेषकाम्।।।।जहारात्म विनाशाय दशग्रीवो मनस्स्विनीम्।

వైదేహి మధుర స్వరంతో “లక్ష్మణా! రామా!” అని కేకలు వేస్తూ, మళ్లీ మళ్లీ భూమితలాన్ని చూచుచుండెను. ఆమె కేశాలు చెదిరిపోయి, కపాల上的 శుభ తిలకం చెరిగిపోయింది. అటువంటి మనస్వినిని దశగ్రీవుడు తన వినాశానికే కారణమయ్యేలా అపహరించాడు।

Verse 43

तां तु लक्ष्मण रामेति क्रोशन्तीं मधुरस्वरम्।।3.52.42।।अवेक्षमाणां बहुशो वैदेहीं धरणीतलम्।स तामाकुलकेशान्तां विप्रमृष्टविशेषकाम्।।3.52.43।।जहारात्म विनाशाय दशग्रीवो मनस्स्विनीम्।

వనదేవతలు సర్వాంగమూ బాగా వణికిపోయారు. గట్టిగా విలపిస్తున్న, అటువంటి దుఃఖంలో పడిపోయిన సీతను చూచి వారు కలతచెందారు।

Verse 44

ततस्तु सा चारुदती शुचिस्मिता विनाकृता बन्धुजनेन मैथिली।अपश्यती राघवलक्ष्मणावुभौ विवर्णवक्त्राभयभारपीडिता।।।।

అప్పుడు సుందరదంతురాలు, పవిత్రస్మితముగల మైథిలి బంధుజనుల నుండి విడిపోయింది. రాఘవుడినీ లక్ష్మణుడినీ ఇద్దరినీ చూడలేక భయభారంతో పీడితమై ఆమె ముఖము వర్ణహీనమైంది.