
शरभङ्गाश्रमगमनम् तथा इन्द्रदर्शनम् (Approach to Sarabhanga’s Hermitage and the Vision of Indra)
अरण्यकाण्ड
విరాధుని వధ అనంతరం శ్రీరాముడు సీతను ధైర్యపరచి లక్ష్మణునితో—ఈ అపరిచితమైన దురారణ్యం మార్గం కష్టసాధ్యం; కాబట్టి తపస్వి శరభంగ ముని ఆశ్రమానికి త్వరగా చేరుకోవలసిన అవసరం ఉందని చెప్పాడు. ఆశ్రమ సమీపంలో ఆకాశంలో ఒక అద్భుత దృశ్యం కనిపిస్తుంది—ఇంద్రుని ప్రకాశవంతమైన రథం, పింగళ వర్ణ అశ్వాలు, నిర్మల ఛత్రం, విలువైన చామరాలు, దివ్య పరిచారకులు; గంధర్వులు, దేవులు, సిద్ధులు, మహర్షులు ఆ తేజోమయుడిని స్తుతిస్తుంటారు. రాముడు లక్ష్మణునికి సీతతో కలిసి జాగ్రత్తగా ఉండమని చెప్పి, ఆ దివ్య సత్త్వాన్ని గుర్తించి ఆశ్రమం వైపు సాగుతాడు. రాముని మహత్తర విధిని ముందే గ్రహించిన ఇంద్రుడు, శరభంగునితో ఏకాంతంగా—రాముని దృష్టికి తాను పడకుండా చేయమని; రాముడు ముందుగా అత్యంత దుష్కరమైన కార్యాన్ని పూర్తి చేసిన తరువాతే తమ దర్శనం సముచితమని కోరుతాడు. శరభంగుని బ్రహ్మలోకానికి తీసుకెళ్లమని ఆహ్వానించి ఇంద్రుడు స్వర్గానికి వెళ్లిపోతాడు. రాముడు సీతా-లక్ష్మణులతో కలిసి శరభంగుని నమస్కరించి ఇంద్రాగమన కారణం అడుగుతాడు. ముని—ఇంద్రుడు తనను బ్రహ్మలోకానికి తీసుకెళ్లడానికి వచ్చాడని, కానీ ప్రియ అతిథి రాముని సత్కరించిన తరువాతే తాను ప్రస్థానమవుతానని ఆలస్యం చేశానని చెబుతాడు. రామునికి జయించిన లోకాల పుణ్యఫలాన్ని అర్పించి, మాందాకినీ మార్గంగా ధర్మాత్ముడైన తపస్వి సూతీక్ష్ణుని ఆశ్రమానికి వెళ్లమని ఉపదేశిస్తాడు. చివరికి శరభంగుడు యజ్ఞకర్మ చేసి అగ్నిలో ప్రవేశించి, మళ్లీ యౌవనరూపంతో వెలసి దేవ-ఋషి లోకాలను అధిగమించి బ్రహ్మలోకానికి చేరుతాడు; అక్కడ బ్రహ్మ అతనిని స్వాగతిస్తాడు—తపస్సు మహిమ, లోకశ్రేణి, రాముని విస్తరిస్తున్న దైవకార్యానికి అనుసంధానాన్ని స్పష్టంగా చూపుతూ సర్గం ముగుస్తుంది।
Verse 1
हत्वा तु तं भीमबलं विराधं राक्षसं वने।ततस्सीतां परिष्वज्य समाश्वास्य च वीर्यवान्।।3.5.1।।अब्रवील्लक्ष्मणं रामो भ्रातरं दीप्ततेजसम्।
అరణ్యంలో భీమబలుడైన విరాధ రాక్షసుని సంహరించిన పరాక్రమశాలి శ్రీరాముడు సీతను ఆలింగనం చేసి ఓదార్చి, అనంతరం దీప్తతేజస్సు గల సోదరుడు లక్ష్మణునితో పలికెను।
Verse 2
कष्टं वनमिदं दुर्गं न च स्म वनगोचराः।।3.5.2।।अभिगच्छामहे शीघ्रं शरभङ्गं तपोधनम्।
ఈ అరణ్యం ఎంతో కష్టకరమూ దుర్గమమూ; అరణ్యచర్యకు మేము అలవాటుపడలేదు. కనుక శీఘ్రముగా తపోధనుడైన మునివరుడు శరభంగుని వద్దకు వెళ్లుదాం.
Verse 3
आश्रमं शरभङ्गस्य राघवोऽभिजगाम ह।।3.5.3।।तस्य देवप्रभावस्य तपसा भावितात्मनः।समीपे शरभङ्गस्य ददर्श महदद्भुतम्।।3.5.4।।
రాఘవుడు రాముడు శరభంగ ముని ఆశ్రమానికి చేరాడు. దేవప్రభావంతో ప్రకాశిస్తూ, తపస్సుతో పరిపక్వమైన ఆ శరభంగుని సమీపంలో అతడు ఒక మహత్తరమైన అద్భుత దృశ్యాన్ని చూశాడు।
Verse 4
आश्रमं शरभङ्गस्य राघवोऽभिजगाम ह।।3.5.3।।तस्य देवप्रभावस्य तपसा भावितात्मनः।समीपे शरभङ्गस्य ददर्श महदद्भुतम्।।3.5.4।।
రాఘవుడు రాముడు శరభంగ ముని ఆశ్రమానికి చేరాడు. దేవప్రభావంతో ప్రకాశిస్తూ, తపస్సుతో పరిపక్వమైన ఆ శరభంగుని సమీపంలో అతడు ఒక మహత్తరమైన అద్భుత దృశ్యాన్ని చూశాడు।
Verse 5
विभ्राजमानं वपुषा सूर्यवैश्वानरोपमम्।अवरुह्यरथोत्सङ्गादाकाशे विबुधानुगम।।3.5.5।।असंस्पृशन्तं वसुधां ददर्श विबुधेश्वरम्।सुप्रभाभरणं देवं विरजोऽम्बरधारिणम्।।3.5.6।।तद्विधैरेव बहुभिः पूज्यमानं महात्मभिः।
రాముడు ఆకాశమున దేవాధిపతిని దర్శించెను—సూర్యుని గాని వైశ్వానరాగ్నిని గాని పోలిన కాంతితో ప్రకాశిస్తూ, రథాసనమునుండి దిగుచు, దేవగణములచే అనుసరింపబడుచు ఉన్నవాడిని.
Verse 6
विभ्राजमानं वपुषा सूर्यवैश्वानरोपमम्।अवरुह्यरथोत्सङ्गादाकाशे विबुधानुगम।।3.5.5।।असंस्पृशन्तं वसुधां ददर्श विबुधेश्वरम्।सुप्रभाभरणं देवं विरजोऽम्बरधारिणम्।।3.5.6।।तद्विधैरेव बहुभिः पूज्यमानं महात्मभिः।
రాముడు భూమిని స్పర్శించని దేవాధిపతిని చూచెను—దివ్యకాంతి గల ఆభరణాలతో అలంకృతుడై, నిర్మల వస్త్రధారియై ఉన్న దేవుని. అలాగే అతనివంటి అనేక మహాత్ములచే పూజింపబడుచున్నవాడినీ చూచెను.
Verse 7
हरिभिर्वाजिभिर्युक्तमन्तरिक्षगतं रथम्।।3.5.7।।ददर्शादूरतस्तस्य तरुणादित्यसन्निभम्।पाण्डुराभ्रघनप्रख्यं चन्द्रमण्डलसन्निभम्।।3.5.8।।
అతడు అంతరిక్షమధ్యంలో సంచరించే రథాన్ని చూచెను; అది హరితవర్ణ (తామ్రాభ) అశ్వములతో యుక్తమై యుండెను।
Verse 8
हरिभिर्वाजिभिर्युक्तमन्तरिक्षगतं रथम्।।3.5.7।।ददर्शादूरतस्तस्य तरुणादित्यसन्निभम्।पाण्डुराभ्रघनप्रख्यं चन्द्रमण्डलसन्निभम्।।3.5.8।।
అతడు దూరముననే దానిని చూచెను—నవోదయ సూర్యునివలె ప్రకాశించుచు, పాండుర మేఘఘనమువలె వర్ణముతో, చంద్రమండలమువలె కాంతిమంతమై యుండెను।
Verse 9
अपश्यद्विमलं छत्रं चित्रमाल्योपशोभितम्।चामरव्यजने चाग्र्ये रुक्मदण्डे महाधने।।3.5.9।।गृहीते वरनारीभ्यां धूयमाने च मूर्धनि।
అతడు నిర్మలమైన శ్వేత రాజఛత్రాన్ని చూచెను; అది విచిత్ర మాల్యములతో శోభించుచుండెను. అలాగే అగ్ర్యమైన చామరవీజనములను చూచెను; వాటి దండములు స్వర్ణమయమై మహాధనములు—రెండు ఉత్తమ స్త్రీలు పట్టుకొని (ఇంద్రుని) శిరస్సు సమీపమున ఊపుచుండిరి।
Verse 10
गन्धर्वामरसिद्धाश्च बहवः परमर्षयः।।3.5.10।।अन्तरिक्षगतं देवं वाग्भिरग्य्राभिरीडिरे।
అనేక గంధర్వులు, దేవతలు, సిద్ధులు మరియు పరమర్షులు అంతరిక్షంలో నిలిచిన దేవుని ఉత్తమ వాక్యాలతో స్తుతించారు।
Verse 11
सह सम्भाषमाणे तु शरभङ्गेन वासवे।।3.5.11।।दृष्ट्वा शतक्रतुं तत्र रामो लक्ष्मणमब्रवीत्।
అక్కడ శరభంగ మునితో వాసవుడు (ఇంద్రుడు) సంభాషించుచుండగా, శతక్రతువును చూచి శ్రీరాముడు లక్ష్మణునితో పలికెను।
Verse 12
रामोऽथ रथमुद्दिश्य लक्ष्मणायप्रदर्शयन्।।3.5.12।।अर्चिष्मन्तं श्रिया जुष्टमद्भुतं पश्य लक्ष्मण।प्रतपन्तमिवादित्यमन्तरिक्षगतं रथम्।।3.5.13।।
అప్పుడు శ్రీరాముడు రథాన్ని చూపిస్తూ లక్ష్మణునితో అన్నాడు— “చూడు లక్ష్మణా, ఇది అద్భుతమైనది, కాంతిమంతమైనది, శ్రీతో అలంకృతమైనది; ఆకాశంలో సూర్యునివలె ప్రకాశిస్తున్న రథము।”
Verse 13
रामोऽथ रथमुद्दिश्य लक्ष्मणायप्रदर्शयन्।।3.5.12।।अर्चिष्मन्तं श्रिया जुष्टमद्भुतं पश्य लक्ष्मण।प्रतपन्तमिवादित्यमन्तरिक्षगतं रथम्।।3.5.13।।
అప్పుడు శ్రీరాముడు రథాన్ని చూపిస్తూ లక్ష్మణునితో అన్నాడు— “చూడు లక్ష్మణా, ఇది అద్భుతమైనది, కాంతిమంతమైనది, శ్రీతో అలంకృతమైనది; ఆకాశంలో సూర్యునివలె ప్రకాశిస్తున్న రథము।”
Verse 14
ये हयाः पुरुहूतस्य पुरा शक्रस्य नश्श्रुताः।अन्तरिक्षगता दिव्यास्त इमे हरयो ध्रुवम्।।3.5.14।।
పురుహూతుడని పిలువబడే శక్రుడు (ఇంద్రుడు) యొక్క అశ్వాల గురించి మేము పూర్వం విన్నాము; నిశ్చయంగా ఇవే ఆ దివ్య హరి అశ్వాలు, అంతరిక్షంలో సంచరిస్తున్నవి।
Verse 15
इमे च पुरुषव्याघ्रा ये तिष्ठ्न्त्यभितो रथम्।शतं शतं कुण्डलिनो युवानः खङ्गपाणयः।।3.5.15।।विस्तीर्णविपुलोरस्काः परिघायतबाहवः।शोणांशुवसनास्सर्वे व्याध्रा इव दुरासदाः।।3.5.16।।उरोदेशेषु सर्वेषां हारा ज्वलनसन्निभाः।रूपं बिभ्रति सौमित्रे पञ्चविंशतिवार्षिकम्।।3.5.17।।
హే సౌమిత్రి (లక్ష్మణా)! రథం చుట్టూ వందలకొద్దీ పురుషవ్యాఘ్రులు నిలిచియున్నారు—యువకులు, కుండలధారులు, చేతుల్లో ఖడ్గాలు పట్టినవారు. వారి వక్షస్థలం విశాలము, భుజాలు ఇనుపదండాలవలె దృఢము; అందరూ ఎర్ర వస్త్రాలు ధరించి, వ్యాఘ్రులవలె దురాసదులు. వారి అందరి ఉరస్థలములపై అగ్నిసమానంగా జ్వలించే హారాలు వేలాడుచున్నవి; వారు ఇరవై ఐదు సంవత్సరాల వయస్సు గలవారిలా రూపం ధరించియున్నారు।
Verse 16
इमे च पुरुषव्याघ्रा ये तिष्ठ्न्त्यभितो रथम्।शतं शतं कुण्डलिनो युवानः खङ्गपाणयः।।3.5.15।।विस्तीर्णविपुलोरस्काः परिघायतबाहवः।शोणांशुवसनास्सर्वे व्याध्रा इव दुरासदाः।।3.5.16।।उरोदेशेषु सर्वेषां हारा ज्वलनसन्निभाः।रूपं बिभ्रति सौमित्रे पञ्चविंशतिवार्षिकम्।।3.5.17।।
హే సౌమిత్రి (లక్ష్మణా)! రథం చుట్టూ వందలకొద్దీ పురుషవ్యాఘ్రులు నిలిచియున్నారు—యువకులు, కుండలధారులు, చేతుల్లో ఖడ్గాలు పట్టినవారు. వారి వక్షస్థలం విశాలము, భుజాలు ఇనుపదండాలవలె దృఢము; అందరూ ఎర్ర వస్త్రాలు ధరించి, వ్యాఘ్రులవలె దురాసదులు. వారి అందరి ఉరస్థలములపై అగ్నిసమానంగా జ్వలించే హారాలు వేలాడుచున్నవి; వారు ఇరవై ఐదు సంవత్సరాల వయస్సు గలవారిలా రూపం ధరించియున్నారు।
Verse 17
इमे च पुरुषव्याघ्रा ये तिष्ठ्न्त्यभितो रथम्।शतं शतं कुण्डलिनो युवानः खङ्गपाणयः।।3.5.15।।विस्तीर्णविपुलोरस्काः परिघायतबाहवः।शोणांशुवसनास्सर्वे व्याध्रा इव दुरासदाः।।3.5.16।।उरोदेशेषु सर्वेषां हारा ज्वलनसन्निभाः।रूपं बिभ्रति सौमित्रे पञ्चविंशतिवार्षिकम्।।3.5.17।।
హే సౌమిత్రి (లక్ష్మణా)! రథం చుట్టూ వందలకొద్దీ పురుషవ్యాఘ్రులు నిలిచియున్నారు—యువకులు, కుండలధారులు, చేతుల్లో ఖడ్గాలు పట్టినవారు. వారి వక్షస్థలం విశాలము, భుజాలు ఇనుపదండాలవలె దృఢము; అందరూ ఎర్ర వస్త్రాలు ధరించి, వ్యాఘ్రులవలె దురాసదులు. వారి అందరి ఉరస్థలములపై అగ్నిసమానంగా జ్వలించే హారాలు వేలాడుచున్నవి; వారు ఇరవై ఐదు సంవత్సరాల వయస్సు గలవారిలా రూపం ధరించియున్నారు।
Verse 18
एतद्दि किल देवानां वयो भवति नित्यदा।यथेमे पुरुषव्याघ्रा दृश्यन्ते प्रियदर्शनाः।।3.5.18।।
ఇదే కదా దేవతల వయస్సు నిత్యమూ అచలముగా ఉండునని చెప్పబడుతుంది; అందువల్ల ఈ పురుషవ్యాఘ్రులు సదా యౌవనంతో, ప్రియదర్శనులుగా కనిపిస్తున్నారు।
Verse 19
इहैव सह वैदेह्या मुहूर्तं तिष्ठ लक्ष्मण।यावज्जानाम्यहं व्यक्तं क एष द्युतिमान्रथे।।3.5.19।।
లక్ష్మణా, వైదేహితో కలిసి ఇక్కడే క్షణమాత్రం నిలుచుము; రథంపై ఉన్న ఈ తేజోమయుడు ఎవరో నేను స్పష్టంగా నిర్ణయించుకొనువరకు।
Verse 20
तमेवमुक्त्वा सौमित्रिमिहैव स्थीयतामिति।अभिचक्राम काकुत्स्थ श्शरभङ्गाश्रमं प्रति।।3.5.20।।
సౌమిత్రితో ఇలా చెప్పి—“ఇక్కడే నిలుచుము” అని—కాకుత్స్థవంశీయుడు శ్రీరాముడు శరభంగాశ్రమం వైపు సాగెను।
Verse 21
ततस्समभिगच्छन्तं प्रेक्ष्य रामं शचीपतिः।शरभङ्गमनुप्राप्य विविक्त इदमब्रवीत्।।3.5.21।।
అప్పుడు రాముడు సమీపించుచున్నాడని చూచి శచీపతి ఇంద్రుడు శరభంగుని చేరి, ఏకాంతముగా ఈ మాటలు పలికెను।
Verse 22
इहोपयात्यसौ रामो यावन्मां नाभिभाषते।निष्ठां नयतु तावत्तु ततो मा द्रष्टुमर्हति।।3.5.22।।जितवन्तं कृतार्थं हि तदाहमचिरादिमम्।कर्म ह्यनेन कर्तव्यं महदन्यैस्सुदुष्करम्।।3.5.23।।
“రాముడు ఇక్కడికి వస్తున్నాడు. అతడు నన్ను సంభాషించకముందే నన్ను ఇక్కడి నుండి తీసికొని, అతనికి నేను కనబడని స్థలమున నిలుపుము. తరువాత అతడు త్వరలోనే తన కార్యసిద్ధి పొందీ విజయవంతుడై నిలిచినప్పుడు నేను అతనిని దర్శించెదను; ఎందుకంటే అతనిచేత చేయవలసిన మహత్తర కార్యము ఇంకా మిగిలి ఉంది, అది ఇతరులకు అత్యంత దుర్లభము.”
Verse 23
इहोपयात्यसौ रामो यावन्मां नाभिभाषते।निष्ठां नयतु तावत्तु ततो मा द्रष्टुमर्हति।।3.5.22।।जितवन्तं कृतार्थं हि तदाहमचिरादिमम्।कर्म ह्यनेन कर्तव्यं महदन्यैस्सुदुष्करम्।।3.5.23।।
“రాముడు ఇక్కడికి వస్తున్నాడు. అతడు నన్ను సంభాషించకముందే నన్ను ఇక్కడి నుండి తీసికొని, అతనికి నేను కనబడని స్థలమున నిలుపుము. తరువాత అతడు త్వరలోనే తన కార్యసిద్ధి పొందీ విజయవంతుడై నిలిచినప్పుడు నేను అతనిని దర్శించెదను; ఎందుకంటే అతనిచేత చేయవలసిన మహత్తర కార్యము ఇంకా మిగిలి ఉంది, అది ఇతరులకు అత్యంత దుర్లభము.”
Verse 24
इति वज्री तमामन्त्र्य मानयित्वा च तापसम्।रथेन हययुक्तेन ययौ दिवमरिन्दमः।।3.5.24।।
ఇట్లు చెప్పి వజ్రీ (ఇంద్రుడు) ఆ తపస్విని యథోచితంగా సత్కరించి వీడ్కోలు తీసుకొని, అశ్వయుక్త రథమున అరిందముడై దివ్యలోకమునకు వెళ్లెను।
Verse 25
प्रयाते तु सहस्राक्षे राघवस्सपरिच्छदः।अग्निहोत्रमुपासीनं शरभङ्गमुपागमत्।।3.5.25।।
సహస్రాక్షుడైన ఇంద్రుడు వెళ్లిన తరువాత, రాఘవుడు రాముడు సహచరులతో కూడి అగ్నిహోత్రోపాసనలో ఆసీనుడైన ముని శరభంగుని సమీపమునకు చేరెను.
Verse 26
तस्य पादौ च सङ्गृह्य रामस्सीता च लक्ष्मणः।निषेदुस्समनुज्ञाता लब्धवासा निमन्त्रिताः।।3.5.26।।
ఆయన పాదములను భక్తితో పట్టుకొని రాముడు, సీత, లక్ష్మణుడు—అనుమతి పొందీ, ఆసనమూ నివాసమూ ఆహ్వానింపబడి—కూర్చుండిరి.
Verse 27
ततश्शक्रोपयानं तु पर्यपृच्छत्स राघवः।शरभङ्गश्च तत्सर्यं राघवाय न्यवेदयत्।।3.5.27।।
అనంతరం రాఘవుడు శక్రుని (ఇంద్రుని) రాక గురించి విచారించెను; శరభంగుడు ఆ సమస్త విషయమును రాఘవునకు నివేదించెను.
Verse 28
मामेष वरदो राम ब्रह्मलोकं निनीषति।जितमुग्रेण तपसा दुष्प्रापमकृतात्मभिः।।3.5.28।।
హే రామా, ఈ వరదాత దేవుడు నన్ను బ్రహ్మలోకానికి తీసుకుపోవాలని కోరుతున్నాడు—ఉగ్ర తపస్సుతో జయించబడినది, ఆత్మనిగ్రహం లేనివారికి దుర్లభమైనది।
Verse 29
अहं ज्ञात्वा नरव्याघ्र वर्तमानमदूरतः।ब्रह्मलोकं न गच्छामि त्वामदृष्ट्वा प्रियातिथिम्।।3.5.29।।
హే నరవాఘ్రా, నీవు సమీపంలో ఉన్నావని తెలిసి, ప్రియ అతిథి అయిన నిన్ను చూడకుండానే నేను బ్రహ్మలోకానికి వెళ్లను।
Verse 30
त्वयाऽहं पुरुषव्याघ्र धार्मिकेण महात्मना।समागम्य गमिष्यामि त्रिदिवं देवसेवितम्।।3.5.30।।
హే పురుషవ్యాఘ్రా, ధార్మికుడవైన మహాత్ముడైన నిన్ను కలిసిన తరువాతనే నేను దేవులు సేవించే త్రిదివానికి (స్వర్గానికి) బయలుదేరుతాను।
Verse 31
अक्षया नरशार्दूल मया लोका जिताश्शुभा।ब्राह्म्याश्च नाकपृष्ठ्याश्च प्रतिगृह्णीष्व मामकान्।।3.5.31।।
హే నరశార్దూలా, నేను శుభమైన అక్షయ లోకాలను జయించాను—బ్రాహ్మ్య లోకాలు మరియు స్వర్గశిఖర లోకాలు; ఇవి నా సంపాదితాలు, నీవు స్వీకరించు।
Verse 32
एवमुक्तो नरव्याघ्रस्सर्वशास्त्र विशारदः।ऋषिणा शरभङ्गेण राघवो वाक्यमब्रवीत्।।3.5.32।।
ఋషి శరభంగుడు ఇలా పలికినప్పుడు, నరవ్యాఘ్రుడూ సర్వశాస్త్రవిశారదుడైన రాఘవుడు ఈ వాక్యమును పలికెను।
Verse 33
अहमेवाहरिष्यामि सर्वांल्लोकान्महामुने।आवासं त्वहमिच्छामि प्रदिष्टमिह कानने।।3.5.33।।
హే మహామునీ! నేను నా స్వప్రయత్నంతోనే సమస్త లోకాలను పొందగలను; కాని ఈ అరణ్యంలో మీరు సూచించే నివాసస్థానమే నాకు కావాలి।
Verse 34
राघवेणैवमुक्तस्तु शक्रतुल्यबलेन वै।शरभङ्गो महाप्राज्ञः पुनरेवाब्रवीद्वचः।।3.5.34।।
శక్రసమాన బలముగల రాఘవుడు ఇలా పలికినప్పుడు, మహాప్రాజ్ఞుడైన శరభంగుడు మరల ఈ వాక్యమును పలికెను।
Verse 35
इह राम महातेजास्सुतीक्ष्णो नाम धार्मिकः।वसत्यरण्ये धर्मात्मा स ते श्रेयो विधास्यति।।3.5.35।।
హే మహాతేజస్వీ రామా! ఈ అరణ్యంలో సుతీక్ష్ణుడు అనే ధార్మిక తపస్వి నివసిస్తున్నాడు; ఆ ధర్మాత్ముడు నీకు శ్రేయస్సును కలుగజేస్తాడు।
Verse 36
सुतीक्ष्णमभिगच्छ त्वं शुचौ देशे तपस्विनम्।रमणीये वनोद्देशे स ते वासं विधास्यति।।3.5.36।।
నీవు శుచియైన పుణ్యస్థానంలో ఉన్న తపస్వి సుతీక్ష్ణుని వద్దకు వెళ్ళుము; అతడు రమణీయమైన వనప్రదేశంలో నీకు నివాసాన్ని ఏర్పాటు చేస్తాడు।
Verse 37
इमां मन्दाकिनीं राम प्रतिस्रोतामनुव्रज।नदीं पुष्पोडुपवहां ततस्तत्र गमिष्यसि।।3.5.37।।
హే రామా, ఈ మందాకినీ నదిని ప్రవాహానికి విరుద్ధంగా అనుసరించు; పుష్పాలు, తేలియాడే కుసుమాలను మోసుకెళ్లే ఈ నదిని వెంబడించు—అప్పుడు నీవు ఆ స్థలానికి చేరుతావు।
Verse 38
एष पन्था नरव्याघ्र मुहूर्तं पश्य तात माम्।यावज्जहामि गात्राणि जीर्णां त्वचमिवोरगः।।3.5.38।।
హే నరవ్యాఘ్రా, ఇదే మార్గం. ప్రియ వత్సా, క్షణమాత్రం నన్ను చూడు—నేను ఈ అవయవాలను, పాము జీర్ణ చర్మాన్ని విడిచినట్లు, విడిచివేయు వరకు।
Verse 39
ततोऽग्निं स समाधाय हुत्वा चाज्येन मन्त्रवित्।शरभङ्गो महातेजाः प्रविवेश हुताशनम्।।3.5.39।।
అనంతరం మంత్రవిదుడు, మహాతేజస్సుగల శరభంగుడు అగ్నిని ప్రజ్వలింపజేసి, నెయ్యితో ఆహుతులు సమర్పించి, హుతాశనంలో ప్రవేశించాడు।
Verse 40
तस्य रोमाणि केशांश्च तदा वह्निर्महात्मनः।जीर्णां त्वचं तथाऽस्थीनि यच्च मांसं सशोणितम्।।3.5.40।।
అప్పుడు అగ్ని ఆ మహాత్ముని దేహరోమాలు, కేశాలు, జీర్ణ చర్మం, ఎముకలు, రక్తంతో కూడిన మిగిలిన మాంసమంతటినీ దహించింది।
Verse 41
स च पावकसङ्काशः कुमारस्समपद्यत।उत्थायाग्निचयात्तस्माच्छरभङ्गो व्यरोचत।।3.5.41।।
అతడు అగ్నిసమాన కాంతితో యువకరూపాన్ని పొందెను. ఆ అగ్నిరాశి నుండి లేచి మహాతేజస్సుతో శరభంగుడు దివ్యప్రభతో ప్రకాశించెను.
Verse 42
स लोकानाहिताग्नीनामृषीणां च महात्मनाम्।देवानां च व्यतिक्रम्य ब्रह्मलोकं व्यरोहत।।3.5.42।।
ఆహితాగ్ని మహాత్మ ఋషుల లోకములను, దేవలోకములను కూడ అతిక్రమించి ఆయన బ్రహ్మలోకమునకు आरोహణమయ్యెను.
Verse 43
स पुण्यकर्मा भुवने द्विजर्षभः पितामहं सानुचरं ददर्श ह।पितामहश्चापि समीक्ष्य तं द्विजं ननन्द सुस्वागतमित्युवाच ह।।3.5.43।।
పుణ్యకర్ముడైన ద్విజశ్రేష్ఠుడు శరభంగుడు ఆ లోకమున అనుచరులతో కూడిన పితామహ బ్రహ్మదేవుని దర్శించెను. పితామహుడూ ఆ బ్రాహ్మణుని చూచి ఆనందించి—“సుస్వాగతం” అని పలికెను.
The pivotal action is Indra’s deliberate withdrawal from Rama’s direct encounter: Indra requests Śarabhanga to move him away before Rama speaks to him, framing restraint as ethically appropriate until Rama completes his extraordinary, world-ordering duty.
The sarga teaches that tapas and dharma operate within a graded cosmic order: Śarabhanga honors atithi-dharma by receiving Rama first, yet directs Rama to earn merit through his own mission rather than accepting transferred spiritual gains, emphasizing self-acquired righteousness and purposeful action.
Key landmarks include Śarabhanga’s āśrama and the Mandākinī river (to be followed against the current), while cultural-religious markers include agnihotra practice, divine regalia (chariot, umbrella, chamara fans), and the ascension motif culminating in Brahmaloka.