Shloka 48

पञ्चाप्सरो-सरः कथनम् तथा अगस्त्याश्रममार्गनिर्देशः

Panchapsara Lake Account and Directions to Agastya

Devanagari script

एतदेवाश्रमपदं नूनं तस्य महात्मनः।।।।अगस्त्यस्य मुनेर्भ्रातुर्दृश्यते पुण्यकर्मणः।

Transliteration

etad evāśrama-padaṃ nūnaṃ tasya mahātmanaḥ |

agastyasya muner bhrātur dṛśyate puṇya-karmaṇaḥ ||

Translation

నిశ్చయంగా ఇదే ఆ పుణ్యకర్ముడైన మహాత్ముని—ముని అగస్త్యుని సోదరుని—ఆశ్రమస్థానం; ఇది ఇప్పుడు దర్శనమిస్తోంది।

Word by Word

• यथा: as
• यथा: सम्बन्धसूचक (Manner marker)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: उपमान/प्रकारवाचक-अव्ययम् (as/how)

• हि: indeed
• हि: सम्बन्धसूचक (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपातः (particle)

• मे: to me / of me
• मे: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive/6th), एकवचनम्

• वनस्य: of the forest
• वनस्य: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: वन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्

• अस्य: of this
• अस्य: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुल्लिङ्गे/नपुंसके, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्

• ज्ञाताः: were known / were informed
• ज्ञाताः: क्रिया (Predicative participle)
• Type: Verb
• Root: ज्ञा (धातु) + क्त
• Form: क्त-प्रत्ययान्त-भूतकृदन्तः (PPP) बहुवचनम्, पुल्लिङ्गे, प्रथमा; कर्मणि/भावे प्रयोगः: 'were known/informed'

• पथि: on the path
• पथि: अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
• Type: Noun
• Root: पथिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्

• सहस्रशः: in thousands
• सहस्रशः: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: सहस्रशस् (अव्यय)
• Form: परिमाण/बहुत्ववाचक-अव्ययम् (in thousands; distributive)

• सन्नताः: bent down / drooping
• सन्नताः: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सम् + नम् (धातु) + क्त
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (PPP) पुल्लिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्; 'द्रुमाः' इत्यस्य विशेषणम्

• फलभारेण: by the weight of fruits
• फलभारेण: करण (Karaṇa/Instrument/Cause)
• Type: Noun
• Root: फल + भार (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमासः: फलानां भारः; पुल्लिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• पुष्पभारेण: by the weight of flowers
• पुष्पभारेण: करण (Karaṇa/Instrument/Cause)
• Type: Noun
• Root: पुष्प + भार (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमासः: पुष्पाणां भारः; पुल्लिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• च: and
• च: समुच्चय (Conjunctive)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम्

• द्रुमाः: trees
• द्रुमाः: कर्ता (Kartā/Subject)
• Type: Noun
• Root: द्रुम (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्

Context

Surely this is the hermitage of great Agastya's brother, a man of holy deeds.

Characters & Entities

• Agastya
• āśrama (hermitage)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is honoring sanctity: recognizing the presence of holy life and approaching such spaces with reverence and self-restraint.

What is the narrative situation?

Near their destination, Rāma identifies the hermitage as belonging to Agastya’s brother, famed for meritorious conduct.

Which character virtue is emphasized?

Reverent discernment—Rāma’s ability to recognize signs of spiritual merit and treat sacred dwellings appropriately.