Previous Verse
Next Verse

Shloka 19

Glorification of the Yamunā (Yamuna Mahatmya) and Prayāga’s Step-by-Step Aśvamedha Merit

तारिताः पितरस्तेन नरकात्प्रपितामहाः । धर्मानुसारे तत्त्वज्ञ पृच्छतस्ते पुनः पुनः । त्वत्प्रियार्थं समाख्यातं गुह्यमेतत्सनातनम्

tāritāḥ pitarastena narakātprapitāmahāḥ | dharmānusāre tattvajña pṛcchataste punaḥ punaḥ | tvatpriyārthaṃ samākhyātaṃ guhyametatsanātanam

అతని వల్ల పితృదేవతలు—ప్రపితామహులు సహా—నరకం నుండి తరింపబడ్డారు. ఓ తత్త్వజ్ఞా, నీవు ధర్మానుసారంగా మళ్లీ మళ్లీ ప్రశ్నిస్తున్నందున నీ ప్రీతికోసం ఈ సనాతన గూఢరహస్యాన్ని వివరించాను.

तारिताःdelivered/saved
तारिताः:
Karta (Subject complement)
TypeAdjective
Rootतॄ (धातु) + तारित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
पितरःfathers/ancestors
पितरः:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
तेनby him/thereby
तेन:
Karana (Instrument)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसक, तृतीया (करण), एकवचन
नरकात्from hell
नरकात्:
Apadana (Source)
TypeNoun
Rootनरक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (अपादान/Ablative), एकवचन
प्रपितामहाःgreat-grandfathers/forefathers
प्रपितामहाः:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootप्र + पितामह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
धर्मानुसारेin accordance with dharma
धर्मानुसारे:
Adhikarana (Context/according to)
TypeNoun
Rootधर्म + अनुसार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन; समासः—धर्मस्य अनुसारः (according to dharma)
तत्त्वज्ञO knower of truth
तत्त्वज्ञ:
Sambodhana (Address)
TypeNoun
Rootतत्त्व + ज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन; समासः—तत्त्वं जानाति इति
पृच्छतःof (you) asking
पृच्छतः:
Sambandha (Genitive relation)
TypeVerb
Rootप्रच्छ् (धातु) + पृच्छत् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), एकवचन; ‘पृच्छतः’ = of (you) asking
तेyour
ते:
Sambandha (Genitive relation)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (Genitive) / चतुर्थी (Dative), एकवचन; अत्र षष्ठी—‘ते’ = your
पुनःagain
पुनः:
Kriya-visheshana (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formपुनरुक्ति/कालवाचक-अव्यय (adverb)
पुनःagain
पुनः:
Kriya-visheshana (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formपुनरुक्ति/कालवाचक-अव्यय (adverb)
त्वत्प्रियार्थम्for your dear sake
त्वत्प्रियार्थम्:
Hetu/Purpose (Prayojana)
TypeNoun
Rootत्वत् + प्रिय + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म/Accusative), एकवचन; समासः—त्वत्प्रियस्य अर्थः (for your pleasure/sake)
समाख्यातम्has been explained/told
समाख्यातम्:
Karma (Object complement)
TypeAdjective
Rootसम् + आ + ख्या (धातु) + समाख्यात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘(एतत्) समाख्यातम्’
गुह्यम्secret
गुह्यम्:
Visheshana (Qualifier of एतत्)
TypeAdjective
Rootगुह्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
एतत्this
एतत्:
Karman (Object)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
सनातनम्eternal/ancient
सनातनम्:
Visheshana (Qualifier of एतत्)
TypeAdjective
Rootसनातन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

Unspecified (context-dependent narrator in Svarga-khaṇḍa dialogue)

Primary Rasa: karuna

Secondary Rasa: shanta

Sandhi Resolution Notes: पितरस्तेन = पितरः + तेन (विसर्ग-सन्धि); नरकात्प्रपितामहाः = नरकात् + प्रपितामहाः; पृच्छतस्ते = पृच्छतः + ते; गुह्यमेतत्सनातनम् = गुह्यम् + एतत् + सनातनम् (व्यञ्जन-सन्धि).

P
Pitṛs (ancestors)
N
Naraka

FAQs

It highlights that righteous means (aligned with dharma) can lead to the liberation of one’s ancestors from suffering, and that such teachings are considered an ancient, confidential doctrine.

Pitṛs are ancestral beings (forefathers) who receive offerings and remembrance; prapitāmahāḥ specifically refers to great-grandfathers/earlier forefathers, emphasizing multiple generations.

Persistent inquiry rooted in dharma is valued, and knowledge should be shared responsibly—especially when it concerns duties toward ancestors and the moral order.