Previous Verse
Next Verse

Shloka 45

Instruction on All Dharma

in the context of Rāma’s Aśvamedha

सर्वदा ब्रह्मचारी ह विज्ञेयः स गृहाश्रमी । ऋतुः षोडशयामिन्यश्चतस्रस्ता सुगर्हिताः

sarvadā brahmacārī ha vijñeyaḥ sa gṛhāśramī | ṛtuḥ ṣoḍaśayāminyaścatasrastā sugarhitāḥ

గృహస్థుడూ సర్వదా బ్రహ్మచారివలె సంయమిగా భావించబడాలి. ఋతువు (గర్భాధానకాలం) పదహారు రాత్రులు; మిగిలిన నాలుగు రాత్రులు అత్యంత గర్హితమని చెప్పబడినవి.

sarvadāalways
sarvadā:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootsarvadā (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
brahmacārīa celibate; brahmacārin
brahmacārī:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootbrahmacārin (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
haindeed
ha:
Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootha (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)
vijñeyaḥis to be known/considered
vijñeyaḥ:
Kriyā (Predicate complement/विधेय)
TypeAdjective
Rootvi + √jñā (ज्ञा), jñeya (प्रातिपदिक; gerundive)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; विधेय-विशेषणम्; कृदन्त—य-प्रत्यय (gerundive) ‘to be known/considered’
saḥhe
saḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; सर्वनाम
gṛhāśramīa householder (in the gṛhastha-āśrama)
gṛhāśramī:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootgṛha (प्रातिपदिक) + āśramin (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (gṛhasya āśramī / gṛhāśrame vartate)
ṛtuḥthe (fertile) season/period
ṛtuḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootṛtu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
ṣoḍaśa-yāminyaḥthe sixteen nights
ṣoḍaśa-yāminyaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootṣoḍaśa (संख्या-प्रातिपदिक) + yāminī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; समासः—द्विगुः (ṣoḍaśa yāminyaḥ)
catasraḥfour
catasraḥ:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootcatur (संख्या-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; विशेषणम् (yāminyaḥ)
tāḥthose
tāḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; सर्वनाम (yāminyaḥ इत्यस्य निर्देशः)
su-garhitāḥhighly censured
su-garhitāḥ:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootsu (उपसर्ग/अव्यय) + garhita (प्रातिपदिक; √garh गर्ह्, क्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; विशेषणम् (tāḥ/yāminyaḥ); समासः—कर्मधारयः (su + garhitāḥ)

Unspecified (context-dependent within Padma Purana dialogues; commonly framed as a teaching voice within the narrative)

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: vira

Sandhi Resolution Notes: ṣoḍaśayāminyaḥ + catasraḥ + tāḥ → ṣoḍaśayāminyaścatasrastāḥ; nirukti: ‘of the sixteen nights, four are censured’ (elliptic construction).

FAQs

It frames ideal household life as rooted in brahmacarya—self-control and disciplined conduct—rather than indulgence, even while living as a householder.

It refers to the traditionally recognized fertile/proper period for conception counted as sixteen nights within the relevant cycle.

The verse promotes restraint and rule-governed conduct, indicating that certain times are discouraged, and that ethical living includes knowing and observing such boundaries.