Shloka 30

Instruction to the Brahmin

The Greatness of Piṇḍa and Prasāda on Mount Nīla

Devanagari script

भुक्त्वा तत्रान्नसिक्थं तु भव विप्र चतुर्भुजः । त्वया पृष्टं यदाश्चर्यं तदुक्तं वाडवर्षभ

Transliteration

bhuktvā tatrānnasikthaṃ tu bhava vipra caturbhujaḥ | tvayā pṛṣṭaṃ yadāścaryaṃ taduktaṃ vāḍavarṣabha

Translation

హే విప్రా, అక్కడ నెయ్యితో కలిసిన అన్నాన్ని భుజించి నీవు చతుర్భుజుడవు కావు. హే వాడవశ్రేష్ఠా, నీవు అడిగిన ఆశ్చర్యం వివరించబడింది.

Word by Word

• भुक्त्वा: having eaten
• भुक्त्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: भुज् (धातु)
• Form: कृदन्त; त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभाव (gerund/absolutive)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण

• अन्नसिक्थम्: food and siktha (a sweet/wax-like substance)
• अन्नसिक्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अन्न + सिक्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; द्वन्द्वसमास (food and wax-like sweet/‘siktha’)

• तु: indeed / but
• तु: Sambandha (Particle relation/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधान/विरोधार्थक निपात (particle: but/indeed)

• भव: become
• भव: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लोट्-लकार (imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• विप्र: O brahmin
• विप्र: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन विभक्ति, एकवचन

• चतुर्भुजः: four-armed
• चतुर्भुजः: Karta (Subject complement/कर्ता-विधेय)
• Type: Adjective
• Root: चतुर् + भुज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहिसमास; (भव इत्यस्य विधेयविशेषणम्)

• त्वया: by you
• त्वया: Karana (Agent-instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: मध्यमपुरुष-सर्वनाम, तृतीया विभक्ति, एकवचन (instrumental singular: by you)

• पृष्टम्: asked
• पृष्टम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Verb
• Root: प्रच्छ् (धातु)
• Form: कृदन्त; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (यद् इत्यस्य विशेषणम्)

• यत्: which/what
• यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धसूचक सर्वनाम (relative pronoun)

• आश्चर्यम्: wonder
• आश्चर्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आश्चर्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तद्-शब्द (demonstrative)

• उक्तम्: was said
• उक्तम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: कृदन्त; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• वाडवर्षभ: O best of the Vāḍavas
• वाडवर्षभ: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: वाडव + ऋषभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयसमास (O bull among Vāḍavas)

Speaker

Unspecified narrator/sage (speaker not identifiable from the single verse excerpt)

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: तत्रान्नसिक्थम् = तत्र + अन्नसिक्थम्; यदाश्चर्यम् = यत् + आश्चर्यम्; तदुक्तम् = तत् + उक्तम्।

FAQs

Why does the verse mention becoming 'four-armed' (caturbhuja)?

In Purāṇic and Vaiṣṇava idiom, four arms signify a Vishnu-like divine form and divine empowerment; here it indicates a miraculous transformation connected to the described act.

What is implied by eating food mixed with ghee (anna-siktha)?

Ghee denotes auspiciousness and ritual purity; the phrase suggests a sanctified, merit-bearing act whose result is extraordinary (a marvel or transformation).

What ethical or spiritual lesson is suggested by this dialogue line?

The verse links reverent action and proper inquiry with clarified teaching: sincere questioning is answered, and auspicious acts are portrayed as conduits for spiritual elevation.